----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
حماس در دو حركت

٭ غلامرضا قلندريان

در اواخر هفته گذشته، با رأي مردم فلسطين به جنبش مقاومت اسلامي "حماس"، جهان نقطه عطف ديگري را در تحولات سياسي منطقه شاهد بود.
پيروزي چشمگير جنبش اسلامي حماس در انتخابات پارلماني فلسطين -كه در پي تجربه مثبت در برگزاري انتخابات شوراها و شهرداريها به دست آمد- نشان داد كه مردم فلسطين به راه حلهاي اسلامي رأي "آري" و به راهكارهاي سازش كارانه، رأي "نه" داده اند.
حمايت مردم فلسطين از عزم گروههاي مقاومت براي حضور در روند تحولات سياسي اراضي اشغالي، شرايط جديدي را به وجود آورده است كه بي شك چالشهايي را در پي خواهد داشت. اين تصميم به وضوح در پيروزي قاطع "حماس" تجلي پيدا كرده و نشان داد، مردم فلسطين اين جنبش اسلامي را كه ماهيتي مبتني بر مبارزه و مقاومت دارد، انتخاب كرده اند.
رويكرد تازه فلسطينيان اراضي اشغالي (نوار غزه و كرانه باختري) در انتخابات پارلماني فلسطين براي نخستين بار طي سه دهه گذشته، باعث گرديد سازمان فتح -كه پس از پيمان اسلو و پايان فعاليتهاي مبارزاتي جنبش آزاديبخش فلسطين "ساف" پا به عرصه تحولات سياسي فلسطين گذاشت- در اقليت قرار گيرد و همين امر نشان مي دهد كه خط مشي سازش، ديگر در عرصه تحولات فلسطين جايگاهي ندارد.
بي ترديد، پيروزي "حماس" كه با تداوم خط مشي مقاومت، پس از پيروزي حزب ا... در لبنان به دست آمد، نه تنها تأثيري بسزا بر ديگر گروههاي اسلامي در خاورميانه خواهد داشت، بلكه تشكيلات خودگردان فلسطين را - كه طي دوازده سال اخير توسط "فتح" اداره مي شد- با تغييرات جديدي روبه رو خواهد كرد.
اظهارات مسؤولان جنبش اسلامي حماس پس از پيروزي در انتخابات پارلماني كه عمدتاً بر رد انحصارگرايي در قدرت تأكيد دارند، اين نكته مهم را ثابت مي كند كه در شرايط كنوني، پيروزي حماس را هم بايد فرصت تلقي نمود و هم تهديد.
برخي از صاحب نظران بر اين باورند كه ورود حماس به پروسه سياسي، دامي براي تغيير خط مشي اين جنبش است و به همين دليل جنبش جهاد اسلامي فلسطين در انتخابات پارلماني شركت نكرد و آن را تحريم نمود.
بعد از پيروزي انقلاب اسلامي ايران، مقاومت اسلامي فلسطين و به طور مشخص جنبشهاي "حماس" و "جهاد اسلامي" جايگاهي در سازمان آزاديبخش فلسطين نداشتند. اين جنبشها، بخصوص جنبش اسلامي حماس، پس از قرارداد سازش "اسلو" ميان ساف و رژيم صهيونيستي و از سال 1987 به بعد شكل گرفتند و وارد عرصه مقاومت در سرزمينهاي اشغالي 1967 (نوار غزه و كرانه باختري) شدند. جنبش مقاومت اسلامي فلسطين "حماس"، در حالي گام به عرصه سياسي فلسطين مي گذارد كه تاكنون ديدگاهي مبتني بر رد پيمان اسلو داشته و معتقد است اين پيمان از بنيان خراب و در واقع چارچوبي است كه اسراييل را به رسميت مي شناسد. اين جنبش ضمن اينكه راهبرد آزادسازي كل فلسطين را براي خود محفوظ خواهد داشت، در عين حال با ورود به عرصه سياسي، نسبت به تحولات موجود در سرزمينهاي اشغالي، نگرش مطلق ندارد. اين جنبش، عقب نشيني رژيم صهيونيستي از بخشي از غزه را گامي به جلو تلقي نموده و بر آزادسازي تدريجي كل سرزمينهاي اشغالي فلسطين چشم دارد.
در واقع، موارد مذكور فرصتها و تهديدهايي است براي جنبشي كه ماهيتي مبتني بر مبارزه و مقاومت دارد. اين جنبش بايد از فرصت پيش آمده براي احياي مجدد ساختار سازمان آزاديبخش فلسطين "ساف" استفاده مطلوب نموده و با درايت و دورانديشي، همه تشكلها و جنبشهاي مقاومت در داخل و خارج از سرزمينهاي اشغالي را به وحدت و همگرايي مطلوب فراخواند و در جهت تقويت آرمانها و ارزشهاي مقبول نهضت مقاومت، گام بردارد.
به نظر مي رسد تدوين و ارائه اين استراتژي، مورد استقبال تشكيلات خودگردان و سازمان فتح قرار مي گيرد، بخصوص آنكه برآيند انتخابات پارلماني فلسطين و تشكيل دولت ائتلافي با مشاركت همه گروهها، احزاب و سازمانهاي فلسطين، مواجه خواهد بود.ديدگاه مطلق گرايي كه تاكنون جنبش مقاومت اسلامي "حماس" نسبت به تحركات آمريكا و اروپا و روند سازش براي برقراري صلح در فلسطين و خاورميانه داشته است، اين پرسش را مطرح مي كند كه اين جنبش با ورود به پروسه سياسي، در مواجهه با چالشهاي پيش رو چه راهبردي را اتخاذ خواهد كرد؟
از طرفي، برخورد احتياط آميز آمريكا و غرب به نتايج انتخابات پارلماني فلسطين، دو سؤال اساسي ديگر را در ذهن متبادر مي سازد: نخست، اگر حماس دولت تشكيل بدهد، آيا شرايط، آن را رام خواهد كرد و از خط مشي نظامي دست خواهد كشيد؟
دوم، هر چند حماس ناگزير از پذيرش پروسه سياسي و ورود به آن بوده است، آيا مانند عرفات و "ساف" كه پس از دو دهه مبارزه، راه سازش را در پيش گرفت، در همين مسير گام خواهد نهاد؟
هندسه سياسي و خط مشي آينده حماس، به پرسشهاي فوق پاسخ خواهد داد.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------