---------------------------------------------------------------------------------------------------------------- گزارش خبرنگار اعزامی قدس از قطب تولید صنعت ابریشم ایران؛
نوغانداران:به فریادمان برسید
گروه اقتصادی:اینجا بایگ تربت حیدریه قطب تولید ابریشم در كشور است. منطقه ای خوش
آب و هوا در دل طبیعت و در میان كوههایی كه مردمانی پر تلاش را در خود جای داده است.
در تمام كوچه پس كوچه های بایگ بوی پیله هایی كه برای استحصال ابریشم در آب جوش
انداخته شده به مشام می رسد.
اكثر خانه ها در این بخش به كارگاههای پرورش كرم و تولید نخ ابریشم تبدیل شده است.
به گفته دست اندركاران حدود 80 درصد اشتغال در بایگ را صنعت ابریشم به خود اختصاص
داده به طوری كه زندگی كودكان، افراد جوان، میانسال و حتی مسن نیز با ابریشم عجین
شده و كارگاههای كوچك ابریشم كشی به جزء لاینفك زندگی آنان مبدل گشته است. در بسیاری از خانه های بایگ اتاقهایی تو در تو برای پرورش كرم ابریشم تعبیه شده و
هزاران كرم در لابه لای شاخ و برگ درختان توت قرار داده شده اند.
در برخی اتاقها كرمهایی كه وارد سومین مرحله زندگی و دوره تنیدن شده اند، بر روی
شاخه ها ی خشك مخصوصی قرار گرفته تا پس از پایان این دوره وارد مرحله ابریشم كشی
شوند.
در گوشه دیگری از این منازل اتاقكهایی قرار دارد كه درون آن دیگی برای جوشاندن پیله
قرار گرفته و در آنجا كار استعصال ابریشم از پیله صورت می گیرد.
تمام مراحل یاد شده طی یك دوره زمانی 40 روزه انجام می گیرد كه در نوبه خود كار بسیار
سخت و طاقت فرسایی است.
این در حالی است كه در اغلب خانه ها اعضا بار هر كدام از مراحل تولید ابریشم را با
درآمد بسیار اندك به دوش می كشند. چرا كه اغلب كارگران به دلیل كسادی بازار ابریشم
در سالجاری از بایگ مهاجرت كرده و به شهرهای بزرگ رفته اند.
برخی از سرپرستان خانوار كه به كار نوغانداری و ابریشم كشی در بایگ اشتغال دارند،
معتقدند:اگر از صنعت ابریشم در بایگ كه قدمتی دیرینه دارد حمایتهای لازم صورت نگیرد،
اشتغال در این صنعت با خطر جدی مواجه شده و تولید ابریشم كشور به نابودی كشیده
خواهد شد.
برخی از اهالی بایگ كه از راه ابریشم كشی امرار معاش می كنند نیز وضعیت تولید
ابریشم را با توجه به عدم حمایتهای دولت بسیار وخیم تر از سال گذشته می دانند و بر
این عقیده اند كه درحال حاضر این كار صرفه اقتصادی برای تولید كنندگان ابریشم در
برندارد و با واردات و قاچاق ابریشم خارجی تمام مجموعه های دخیل در تولید ابریشم و
كارگاههای ابریشم كشی بایگ در آستانه تعطیلی قرار گرفته اند.
قیمت بالا و غیر واقعی پیله
حداد یكی از دست اندركاران تولید ابریشم در مورد مشكلات این صنعت به خبرنگار اعزامی
ما می گوید:طی سال جاری بیش از 60 درصد بازار نخ ابریشم ایرانی به تسخیر نخهای
ابریشم وارداتی و قاچاق در آمده است كه این امر به دلیل ضعف مدیریت در برخی
سازمانهای ذیربط و دستگاههای نظارتی است.
وی می افزاید:در حال حاضر گفته می شود اغلب نخهای خارجی موجود در بازار به طریق رسمی
و قانونی وارد كشور می شود كه واردكنندگان تعرفه كمی بابت آن پرداخت می كنند و نخهای
وارداتی برای آنان بسیار ارزانتر از نخهای ابریشم تولید داخل تمام می شود.
وی با اشاره به این كه نخ های خارجی كیفیتی در حد نخهای ابریشم ایرانی دارد، تصریح
می كند:یكی از وظایف دولت و سازمانهای مرتبط با بخش كشاورزی حمایت از كشاورزان و تولید
كنندگان ابریشم است واین در حالی است كه نیمی از پیله های خریداری شده از سال قبل
در انبارها مانده و دولت برای خرید هر كیلو پیله قیمتی در حدود 7 هزار و 120 تومان
تعیین كرده است.
وی با بیان این كه دولت نرخ پیله را به صورت تصنعی، دستوری و بخشنامه ای بالا نگه
داشته كه این مسأله برای ابریشم كشان صرفه اقتصادی ندارد، خاطر نشان می سازد:اغلب
تولیدكنندگان ابریشم با این نرخ و همچنین سایر هزینه ها قادر به تولید ابریشم نیستند
و به همین دلیل اغلب كارگاههای ابریشم كشی به دلیل عدم تأمین پیله مورد نیاز در
آستانه تعطیلی قرار گرفته اند.
وی با بیان این كه در اثر پافشاری و اصرار دولت و شورای اقتصاد برای بالا نگه داشتن
قیمت پیله، بازار ابریشم دچار ركود بی سابقه ای شده است، تصریح می كند:دولت پیله تر
را از كشاورزان به نرخ تضمینی 3 هزار تومان خریداری می كند و قیمت فروش پیله خشك را
7 هزار و 120 تومان تعیین كرده است. از سویی دیگر نیاز بازار نیز اكنون به وسیله
واردات و قاچاق نخ ابریشم ارزان قیمت برطرف می شود كه این موارد تولیدكنندگان داخلی
را دچار سردرگمی كرده و به آنان ضرر زده است.
وی با بیان این كه در مرحله تبدیل پیله به ابریشم هیچ سازمان و دستگاهی از ما حمایت
نمی كند و در این بخش به حال خود رها شده ایم، تصریح می كند:دولت حاضر نیست قیمت پیله
را كاهش دهد و به عبارتی مواد اولیه ما كه پیله می باشد را احتكار كرده است و از
این رو اغلب ابریشم كشان بیكار شده اند.
وی می افزاید:در حالی كه نیمی از پیله خریداری شده سال گذشته در انبارهاست، فضا
برای واردات و قاچاق نخ ابریشم خارجی فراهم شده است. یكی از كارگران ابریشم كشی نیز در مورد وضعیت این كارگاهها به خبرنگار ما می
گوید:اغلب كارگاههای تولید ابریشم در بایگ ضعیف هستند و به دلایل و مشكلات متعدد هیچ
سرمایه گذاری تمایل به سرمایه گذاری در این بخش ندارد و از سال قبل تاكنون میزان
سرمایه گذاری و اشتغال در تولید ابریشم كاهش قابل توجهی یافته است.
وی با اشاره به این كه از سال قبل تا خرداد ماه سال جاری به دلیل تناقض در سیاستهای
دستگاههای دولتی و عدم حمایت از صنعت ابریشم و تعدد و كارگاههای ابریشم كشی و تولید
ابریشم به نحو چشمگیری كاهش یافته است، می گوید:نتیجه چنین مشكلاتی این است كه اكنون
حدود 60 تا 70 درصد نخهای استفاده شده در قالیها و فرشهای ابریشم ایرانی را نخ
ابریشم خارجی تشكیل می دهد.
وی معتقد است:دولت از صنعت ابریشم حمایت نمی كند و به همین علت تولید ابریشم روز به
روز ضعیفت تر شده و به مرحله نابودی نزدیك تر می شود.
وی بر این عقیده است كه به دلیل كسادی بازار ابریشم در سال جاری و عدم حمایتهای لازم
از این بخش، تاجران و بازاریان در حال خارج كردن سرمایه های خود از صنعت ابریشم
هستند كه این امر نوغانداری و ابریشم كشی را با بحران روبرو كرده است. بیكاری معضل ابریشم كشان بایگ
حسینی شاد یكی از دست اندركاران بازار ابریشم در خصوص مشكلات ابریشم كشان بایگ به
خبرنگار ما می گوید:هم اكنون مشكل اغلب ابریشم كشان بیكاری است، چرا كه دولت از سال
قبل اقدام به خرید پیله از كشاورزان كرد و اكنون قیمت پیله خشك را بیش از 7 هزار
تومان تعیین كرده است كه این قیمت برای تولیدكنندگان ابریشم به صرفه نیست.
وی تصریح می كند:در صورتی كه پیله خشك با همان قیمت مصوب شورای اقتصاد به تولیدكننده
داده شود با احتساب قیمت هر كیلو ابریشم تولید شده در داخل و نخ ابریشم خارجی، رقم
ابریشم ایرانی 500 تا 1000 تومان گرانتر تمام می شود و این امر قدرت رقابت را از
تولیدكننده می گیرد. وی با اشاره به این كه اكثر تولیدكنندگان ابریشم به دلیل عشق و علاقه و حرفه سنتی
خود در این كار مانده اند، خاطر نشان می سازد:از 5 كیلو پیله خشك در مجموع 2 كیلو نخ
ابریشم به دست می آید، در حالی كه با نرخ مصوب شورای اقتصاد (7120 تومان) و با
احتساب هزینه ها نیز قیمت تمام شده هر كیلو نخ ابریشم استحصال شده 19 هزار تومان تمام
می شود در حالی كه هر كیلو نخ ابریشم خارجی در بازار در حدود 18 هزار تومان قیمت
دارد.
وی می گوید:چندی قبل دولت 400 تن پیله خشك را به مزایده گذاشت، اما به دلیل قیمت
بالا هیچ فردی تمایل به خرید آن نداشت و با این وجود نیز خریداران پا پیش نمی گذارند.
وی با بیان این كه برای برخی دستگاههای دولتی حتی تعیین نرخ پیله با توجه به نرخ
بازار ملاك عمل قرار نمی گیرد، می گوید:دولت پیله را به هر قیمتی كه خودش بخواهد می
فروشد و اصولاً كسانی كه حتی سررشته ای از تولید پیله و مشكلات آن ندارند برای آن
تعیین تكلیف كرده و قیمت آن را مشخص می كنند. حسینی یكی از ابریشم كشان نیز كه از وضعیت بازار در سال جاری چندان رضایت ندارد، در
خصوص قیمت پیله ابریشم به خبرنگار ما می گوید:دولت باید قیمت پیله ابریشم را در حدود
6 هزار تومان تعیین و پیله را با این قیمت به دست تولید كنندگان برساند تا بدین
وسیله كارگاههای ابریشم كشی جان دوباره بگیرند و بتوانند روی پای خود بایستند وی
قیمت نخ ابریشم خارجی در بازار را در مقایسه با نخ ابریشم داخلی هزار تومان ارزانتر
عنوان می كند و می گوید:واردات و قاچاق ابریشم بازار را تحت تأثیر خود قرار داده و
از 20 روز قبل تاكنون ابریشم ایرانی در بازار به دلیل رقابت با نخ خارجی هزار تومان
افت قیمت داشته است.
وی با بیان این كه اگر دولت و سازمانهای ذیربط در تولید ابریشم حمایتهای لازم را از
این صنعت انجام ندهند، با روند قاچاق و واردات نخ ابریشم به كشور این صنعت به مرحله
سقوط خواهد رسید، می گوید:از سال قبل تاكنون به دلیل كسادی بازار ابریشم 200 خانوار
شاغل در كارگاههای ابریشم كشی بایگ به سایر شهرها مهاجرت كرده اند كه این روند در
سال جاری و با وضعیت كنونی بازار ادامه خواهد داشت.
وی خاطر نشان می كند:دولت در سال قبل پیله منطقه را به نرخ تضمینی خریداری كرد، اما
حدود 7 تا 8 ماه آن را در اختیار تولیدكنندگان و ابریشم كشان قرار نداد و به همین
علت در این مدت برخی كارگاهها تعطیل شدند.
وی بر این باور است كه اگر دولت پیله خریداری شده از نوغانداران را با نرخی مناسبتر
در اختیار تولیدكنندگان قرار دهد كارگاههای تولید نخ ابریشم تعطیل نخواهد شد، اظهار
می دارد:با وضعیتی كه در مورد فروش پیله وجود دارد و نرخی كه شورای اقتصاد برای آن
مشخص كرده است از 1200 كارگاه ابریشم كشی موجود 800 كارگاه در شرف تعطیلی قرار
دارند.
وی می گوید:یكی دیگر از مشكلات كنونی نوغانداران كمبود برگ درخت توت به علت
خشكسالیهای سالهای قبل و سرمازدگی شاخه های درختان در اواخر سال گذشته است و این امر
موجب شد تا اكثر نوغانداران به دلیل كمبود برگ از این كار منصرف شوند.
وی می افزاید:سال قبل برخی از تخمهای نوغان به مرحله باروری نرسید كه اداره نوغان
تربت حیدریه از این بابت 70 هزار تومان خسارت به نوغانداران سایر مناطق پرداخت كرد
كه این مبلغ به نوغانداران بخش بایگ پرداخت نشد.
وی اظهار می كند:از دو سال گذشته قرار بود تا ابریشم را در برابر خسارتهای احتمالی
بیمه كنند، اما با وجود خسارتهای ناشی از خشكسالی سالهای قبل و سرمازدگی سال گذشته
هنوز از این بحث خبری نیست.
تخمهای نوغان فاسد است
یكی از زنان نوغاندار كه به گفته خود تمام زندگی و سرمایه اش را صرف تولید پیله
كرده، در مورد مشكلات آن می گوید:اكثر مردم بایگ از نوغانداری و ابریشم كشی امرار
معاش می كنند و غیر از این، شغل دیگری ندارند. وی با بیان این كه هیچ گونه حمایتی از
طرف سازمانهای ذیربط در مورد صنعت ابریشم صورت نمی گیرد، اظهار می كند:كار نوغانداری
بسیار پر زحمت، طاقت فرسا و كم سود است و طی دو سال اخیر مشكلاتمان چند برابر نیز شده
است. وی می افزاید:تمام اتاقهای خانه ام به دلیل رطوبت حاصل از تولید پیله صدمه دیده، اما
به دلیل این كه معاشر خود را از این راه تأمین می كنیم چاره ای جز ماندن و غصه
خوردن نداریم.
وی تصریح می كند:برخی تخمهای نوغان كه از طرف اداره نوغان به ما داده می شود خرابند
و تنها نیمی از تخمهای موجود در قوطیها به كرم تبدیل می شود و این كرمها در مرحله
سوم از زندگی كه همان مرحله تنیدن است، اغلب درون پیله می میرند كه این مسأله رنگ
پیله را نیز تغییر می دهد. وی تصریح می كند:
تاكنون هیچ گونه خسارتی از طرف اداره نوغان به خسارت دیدگان پرداخت نشده است.
حكایت نخ های افغانی
خداپرست مسؤول یكی از كارگاههای ابریشم كشی نیز در رابطه با نارساییها و معضلات
تولید ابریشم به خبرنگار ما می گوید:در رابطه با فروش ابریشم با مشكلات متعددی
مواجهیم، به طوری كه اكنون وجود نخ خارجی ارزان قیمت در بازار توان رقابت از تولید
كننده داخلی را سلب كرده است و اگر وضع به همین منوال باشد، دولت باید برای جلوگیری
از ضرر و زیان تولیدكنندگان، نخ را نیز به مانند پیله و به قیمت تضمینی از آنان
خریداری نماید.
وی می افزاید:با تضاد شدید بین نخ ایرانی و خارجی بازار نیز به وضعی درآمده كه
خریداران ابریشم تولید داخل را با قیمت معمول و با ارایه چك مدت دار خریداری می
كنند.
وی با بیان این كه اكثر نخهای خریداری شده به شهرهای كاشان و تبریز بابت تولید فرش
فرستاده می شود، می گوید:در حال حاضر نخ ابریشم تولیدی اكراین و حتی افغانستان بدون
هیچ محدودیتی توسط برخی افراد صاحب نفوذ وارد كشور می شود و حتی این نخها به صورت
قاچاق نیز به كشور می آید.
وی ادامه می دهد:بدین ترتیب هر از چند گاهی بازار از نخهای خارجی اشباع می شود و هیچ
كس هم جلوی این مسأله را نمی گیرد.
وی با اشاره به این كه با تعرفه ای كه برای واردات نخ ابریشم مشخص شده باز هم این
امر برای وارد كنندگان صرفه اقتصادی دارد، می گوید:به عنوان مثال واردات ابریشم
اكراین با تعرفه آن 17 هزار تومان تمام می شود، در حالی كه نخ ابریشم ایرانی در
بازار 19 هزار تومان قیمت دارد. وی با بیان این كه برای حمایت از تولیدكننده داخلی باید جلوی قاچاق و واردات نخهای
ابریشم خارجی گرفته شود، می گوید:با وجود این معضلات و عدم حمایت برخی دستگاهها در
این خصوص به زودی تولیدكنندگان ابریشم در بایگ بیكار و با بحران روبرو خواهند شد.
وی می گوید:هم اكنون نخ ابریشم تك لای افغانی جانشین نخ دولای تولید ایران در بازار
شده است كه این امر كارخانه ها را با مشكل مواجه كرده است.
ابریشم كش متضرر می شود
موسوی بخشدار بایگ نیز با بیان این كه 70 درصد ابریشم كشور در بایگ تولید می شود، به
خبرنگار ما می گوید:هم اكنون حدود 1200 كارگاه ابریشم كشی در بایگ 70درصد تولید نخ
ابریشم كشور را بر عهده دارند و 30 درصد مابقی تولید ابریشم كشور را چند كارخانه
(حدود 3تا4 كارخانه) بر عهده دارند.
وی با بیان اینكه عمده پیله مورد مصرف بایگ از استانهای گلستان، مازندران و گیلان
تأمین می شود، می افزاید:اصولاً میزان پیله تولیدی در استان خراسان و حتی شهرستان
تربت حیدریه جوابگوی 10درصد نیاز هم نیست و طبیعتاً این پیله ها از شهرهای یاد شده
وارد می شود كه عموماً متولی خرید پیله نیز شركت ابریشم ایران است.
وی می گوید:معمولاً صنعت ابریشم به سه بخش تولید پیله، ابریشم كشی و صنایع تبدیلی
تقسیم می شود كه این سه بخش گاه در تأمین منافع خودشان در تضاد با یكدیگر قرار
می گیرند.
وی ادامه می دهد:به عنوان مثال در برخی موارد تولید كننده پیله به دلیل آن كه سود
بیشتری نصیب خود كند سعی بر آن دارد كه پیله را با قیمت بالاتری به ابریشم كش دهد و
از طرفی تلاش خریدار نیز بر این است كه ابریشم را با كمترین قیمت از تولید كننده آن
بخرد تا سود بیشتری در تولید صنایع تبدیلی خود داشته باشد، لذا در این میان ابریشم كش
از هر دو سو متحمل ضرر می شود.
وی می افزاید:به همین علت دستگاه یا سازمانی كه بخواهد در این صنعت سیاست گذاری و
برنامه ریزی انجام دهد پیش بینی نشده است.
وی یكی از مشكلات عمده ابریشم كشان بایگ را طی سالهای گذشته ضررهای ناشی از نوسان
قیمت پیله و ابریشم عنوان می كند و می گوید:تاكنون سعی مان بر این اصل بوده كه
میزان خسارات وارده به ابریشم كشان را به حداقل برسانیم و سعی كرده ایم از كانالهای
مختلف شركت ابریشم را تحت فشار قرار دهیم تا بتوانیم پیله را با قیمت كمتر و در وقت
مناسبتر در اختیار مردم قرار دهیم ولی به دلیل عدم حمایت، توفیقی حاصل نكرده ایم. وی با اشاره به اینكه در حال حاضر كارگاههای ابریشم كشی در بایگ به صورت نیمه تعطیل
درآمده اند، می گوید:هم اكنون تا حدودی پیله در دست مردم وجود دارد، اما آنها به
دلیل افت و خیز در قیمت جرأت نمی كنند وارد بازار شوند. وی در مورد قیمت بالای فروش پیله توسط دولت و عدم صرفه اقتصادی این نرخ برای ابریشم
كشان، خاطرنشان می كند:این نرخ برای ابریشم كشان به صرفه نیست، اما از طرفی قیمت
گذاری كمتر از این نرخ برای شركت ابریشم ایران نیز به صرفه نیست.
وی ادامه می دهد:ما تلاش كردیم شورای اقتصاد در نرخ فروش پیله مقداری تجدیدنظر كند كه
متأسفانه موفق به این كار نشدیم.
وی با بیان این كه برای رفع چنین مشكلاتی باید همتی در سطح استان ایجاد شود،
می گوید:دولت اكنون به تولید كننده پیله و نوغاندار یارانه پرداخت می كند و خرید
تضمینی خود را انجام می دهد، منتهی این سوبسید در همان جا متوقف شده و به بخش ابریشم
منتقل نمی شود و زمانی كه دولت قصد دارد پیله را بفروشد و مطابق قیمت بازار این كار
را انجام می دهد كه این مسأله برای ابریشم كشان صرفه اقتصادی ندارد.
گزارش:مهدی شهرآبادی
عكسها:بهناز سیدی
گزارش خبرنگار اعزامی قدس از قطب تولید صنعت ابریشم ایران؛
نوغانداران:به فریادمان برسید
