---------------------------------------------------------------------------------------------------------------- پیامدهای طولانی شدن روند طلاق؛
زندگی در برزخ
گروه بانوان:برخلاف همیشه اتوبوس خلوت بود. اما زن جوان با گلایه حرف می زد. به گرمای
هوا معترض بود و به چراغهای راهنمایی بد و بیراه می گفت. زن میانسالی كه كنارش نشسته
بود از رفتارش ناخشنود بود. سعی می كرد با نگاه كردن به اطراف خودش را خلاص كند. اما
زن جوان طاقت نیاورد. بی واهمه سفره دلش را گشود.
،یك ساله از این جا به اونجا می رم. می خوام طلاق بگیرم، مهریه ام و جهیزیه ام رو هم
می گیرم. برای جور كردن همین چند تا خرت و پرت كلی جون كندم. تو یه كارخونه كار
كردم... زن میانسال دیگر از حرفهای او ناراحت نبود حال با او همدلی می كرد.
،می خوای جدا بشی. فكراتو بكن خیلی مشكل داره...
،نمی دونم چرا علاف می كنن یه دفعه بگن طلاق و راحت كنن. هر روز مجبورم از كارخونه مرخصی
بگیرم. كلی پول رفت وآمد بدم...
،عیب نداره این طوری بهتره. شاید بتونی زندگی كنی. می دونی منم طلاق گرفتم، اما حالا
ناراحتم. چند سال پیش فقط در عرض یه ربع پرونده 18 سال زندگی ام با یه رأی قاضی
بسته شد. شوهرم خوب نبود اما حالا دلم براش تنگ میشه...
وقتی به راهروی دادگاه پا می گذاری خیلی ها رو می بینی كه منتظر یه رأی طلاقند. دلت
می گیرد. نمی دانی چرا برای جدایی شتاب دارند؟ آیا تأخیر در اجرای طلاق مفید است؟ این
زمان چه تأثیری بر سلامت روانی و خانوادگی افراد دارد؟
مریم- خ سرش را پایین انداخته و به دستهایش نگاه می كند. جای یك حلقه ازدواج در
دستش خالی است. جای خالی را لمس می كند. نفس بلندی می كشد نمی دانم از راحتی است یا
فقط آه می كشد.
می گوید:یكسال و نیم پیش درخواست طلاق دادم، اما حالا جوابش را گرفتم از تمام حقوقم
گذشتم، جهیزیه و مهریه ام را بخشیدم تا توانستم طلاق بگیرم. وقتی ازدواج كردم 16 ساله
بودم حالا 18 سال دارم.
جوان است خیلی جوان نمی دانم فردا چه خواهد كرد؟
"این دو سال خیلی عذاب كشیدم، خانه پدری بودم، خواهرهایم كه شوهر كرده بودند خوشبخت
بودند و رفت و آمد می كردند. دلم می خواست به خانه خودم برگردم. اما شوهرم هم بیكار
بود و هم دست بزن داشت. خودم كه هیچی نمی گفتم، صاحبخانه زنگ زد به خانواده ام
گفت:اگر شما دلتان برای دخترتان نمی سوزد، حداقل خانه اش را عوض كنید تا ما شاهد كتك
زدنش نباشیم. برای همین گفتم اگر خانه پدری سخت است حداقل كتك كه نمی خورم. بعد
ماندم.
مرد شاید سی و چند سال داشته باشد، می گوید:با اصرار والدینم با دختر یكی از بستگان
ازدواج كردم اما تفاوت فرهنگی بسیاری داریم. با هم نمی سازیم. درخواست طلاق دادم. ولی
دادگاه مرا محكوم به پرداخت مهریه همسرم كرد. نمی توانم بدهم. 400 سكه طلاست. همین طور
مانده ام. همسرم خانه پدرش رفته است.
چرا روند دادرسی طولانی می شود؟
دكتر علی نجفی توانا، حقوقدان با اشاره به طولانی شدن روند رسیدگی به پرونده های طلاق،
می گوید:اصولاً رسیدگی به یك مرافعه و دعوا بین طرفین، مستلزم طرح دعوا و ابلاغ این
دعوا به طرف مقابل و ارایه پاسخ طرف مقابل است. همچنین در ادامه نیازمند بررسی كافی
در خصوص موضوع و جلب نظر كارشناسان و استماع شهادت شهود می باشد. به این ترتیب،با
توجه به انجام این تشریفات از یك سو و كند بودن سیستم ابلاغ اوراق قضایی و تراكم
پرونده ها در محاكم قضایی از سوی دیگر موجب طولانی شدن روند دادرسی ها می شود.
وی در ادامه اضافه می كند:موضوع بعدی در ابلاغ حكم طلاق وضعیت حقوقی موجود است؛ زیرا
در قانون طلاق حق مرد است و زمانی زن محق این حق می باشد كه مرد دارای شرایطی نظیر
بیماری جنسی، حبس طولانی مدت، اعتیاد، سوء سلوك و... باشد. از آنجا كه بیشتر متقاضیان
طلاق بانوان هستند باید سوء رفتار همسر را به اثبات برسانند كه این موضوع گاه به طول
می انجامد.همچنین به دلیل ناآگاهی از مفاد قانونی نمی توانند دلایل محكمه پسند و قاطع
ارایه كنند كه این هم طولانی مدت می شود.
نكته دیگر این كه تا زمانی كه مرد حقوق زن را ارایه نكند حكم طلاق اجرا نمی شود اما
مرد بنابر دلایلی از پرداخت حقوق زن طفره می رود لذا روند دادرسی طولانی می شود. بدترین روش برای كسب طلاق امتیاز دادن زنهاست كه حاضر می شوند مهریه و ... را ببخشند.
باقری كارشناس حقوق نیز اظهار می كند:برای آنكه زمان رسیدگی به پرونده های خانوادگی
طولانی نشود، اخیراً در بخشنامه ای محاكم قضایی موظفند در مدت سه ماه وضعیت پرونده را
مشخص كنند و اگر طی این زمان به نتیجه نرسید دوباره باید روال قانونی را طی كند.
بحرانهای خانوادگی در زمان بلاتكلیفی
ناهید ،الف 28 ساله می گوید:به دلایل خانوادگی ناچار به طلاق شدم . اما برای ابلاغ این
حكم خیلی عذاب كشیدم . طی این مدت بارها خانواده ام مرا مقصر دانستند و به صلح و
سازش اصرار می كردند. اما شرایط واقعاً طوری نبود كه بتوانم به زندگی ادامه دهم. بعد
از طلاق از خانواده خودم هم جدا شدم و حال به تنهایی زندگی می كنم. نمی خواهم همچنان
مرا مقصر بدانند.
دكتر اسلامی ، معاون پژوهشی دانشكده علوم انسانی دانشگاه تهران در این باره معتقد
است:گرچه طولانی شدن زمان طلاق از سوی محاكم قضایی برای ایجاد زمینه صلح و آشتی است،
اما گاه تأخیر در اجرای طلاق مشكلاتی رابرای طرفین بوجود می آورد. برای نمونه این
كشمكش بر فرزندان آثار سوئی به جا می گذارد. همچنین به دلیل معلق بودن زندگی
خانوادگی زن احساس نا امنی می كند. از طرفی چون هنوز ما روابط فامیلی گسترده ای
داریم در صورت این واقعه اطرافیان به اظهار نظر و ارایه راهكارهایی می پردازند كه
گاه نشانه همدلی و زمانی بیانگر خصومت است، لذا باعث تشدید بحران در خانواده می شود.
این جامعه شناس می افزاید:به دلیل آن كه طرفین دعوا در میان دو جاده جدایی و ادامه
زندگی مشترك، گام برمی دارند، نمی توانند برای آینده هم برنامه ریزی كنند و در واقع
زندگی در این مرحله متوقف می شود. چون طرفین نه مجردند و نه متأهل. لذا نمی توانند
ازدواج دوباره كنند. همچنین به دلیل رفت و آمد به دادگاه و مراكز مشاوره باعث اضطراب
و تنش می شوند كه این اضطراب به دیگران هم سرایت می كند. فردی كه دچار استرس و مشكل
روحی است به طور طبیعی در كاركرد، بهره وری و تعامل اجتماعی هم دچار مشكلاتی می شود.
دگرگونیهای اجتماعی و تسهیل در مقوله طلاق
دكتر بهشته غلامپور روانپزشك كه سابقه فعالیت در مراكز مداخله در بحران طلاق را دارد،
با اشاره به دلایل افزایش طلاق در سالهای اخیر اظهار می كند:بنا بر آمار موجود در سال
82، 27درصد طلاق و در سال 83؛ 18درصد طلاق به وقوع پیوسته است. همچنین آمارها حاكی از
آن است كه طی سالهای 76 تا 82؛ میزان طلاق 4/73 درصد رشد داشته است، به اعتقاد من از
دلایل عمده این مسأله، دگرگونی فرهنگی موجود در جامعه است. صد سال پیش كودك در
كوچه ها خاك بازی می كرد. پنج سال پیش با تلویزیون سرگرم بود و امروز اوقات فراغتش
را با اینترنت سپری می كند. این گذر از سنت به صنعت قطعاً چالشهایی در ابعاد مختلف
داشته است. یكی دگرگونی در وضعیت ازدواجهاست. این صنعتی شدن منجر به آشنایی شتابزده
جوانان از طریق اینترنت یا در خیابانها با یكدیگر می شود و از طرفی چون هنوز فرهنگ
سنتی بر خانواده ها حاكم است و روابط آنها را بدون ازدواج مجاز نمی دانند لذا، این
ارتباط سریع در قالب ازدواج ادامه پیدا می كند، اما به مرور زمان اختلافات مشخص
می شود و همین ازدواج شتابزده به طلاق شتاب زده هم ختم می شود.
همچنین به دلیل همین دگرگونی، بسیاری از باورها به ویژه در زنان تغییر كرد دیگر آنها
تابع باور"بسوز و بساز" یا "با لباس سفید رفتن و با كفن سفید بیرون آمدن نیستند" به
خصوص اگر زن از استقلال اقتصادی هم بهره مند باشد، دیگر حاضر نیست با رفتارهای
نامناسب و شرایط ناخوشایند به زندگی ادامه دهد.
وی می افزاید:در سالهای اخیر طبق برنامه مشتركی بین قوه قضاییه و بهزیستی به هنگام طلاق
دادگاه طرفین را به بهزیستی ارجاع می دهد تا با مشاوره زمینه اصلاح ذات البین را
فراهم كند كه در بسیاری از موارد مفید بوده است. توجه كنید پرونده های طلاق دو
نمونه اند دسته ای همان طلاقهای شتابزده هستند كه با مراجعه به مراكز مشاوره می توانند
وجوه مشترك، محاسن اخلاقی و رفتاری طرف مقابل و خلاصه روی خوب زندگی را هم ببینند لذا،
امكان صلح و سازش دارند. اما دسته ای، افرادی هستند كه طی چند سال زندگی فرسایشی
تقاضای طلاق داده اند كه به دلیل عوارضی كه چند سال كشمكش بر خانواده داشته ضمن آن
كه امكان سازش كم است. بهتر است كه جدا شوند. چون پیامدهای ادامه این زندگی بیش از
عوارض طلاق می باشد.
پیامدهای طولانی شدن روند طلاق
همین روان پزشك در ادامه به عوارض روانی و عاطفی طولانی شدن روند طلاق اشاره می كند و
می گوید:به اعتقاد من حد فاصل زمان وقوع طلاق و زندگی معمولی نوعی برزخ است. در این
زمان مشكلات رفتاری، عاطفی و روانی تشدید می شود. چون تعارض حاصل از این روند منجر
به اضطراب، افسردگی، تكانه های عصبی و در مواردی منجر به جنون می شود.بنابراین وجود
مراكز مددكاری و مشاوران زبده می تواند در كاهش این مسایل مؤثر باشد. اما به هر حال
با توجه به شرایط فرهنگی و اجتماعی و اقتصادی جامعه ما هر چه تعداد طلاقها كاهش یابد
به نفع جامعه است؛ زیرا حذف هر مورد طلاق حذف بخشی از آسیبهای اجتماعی است.
توجه كنید، با وقوع هر طلاق، شاهد یك زن سرپرست خانوار یك مرد افسرده، یك كودك با
اختلال رفتاری و یك دختر فراری خواهیم بود.
وی می افزاید:مشكلات روحی و روانی بعد از طلاق هم كم نیستند برخلاف این تصور كه مردها
به راحتی با جدایی از همسر كنار می آیند، به تجربه مشخص شده مردان بیشتر از زنان به
مشاوره بعد از طلاق احتیاج پیدا می كنند. به هر حال باید پذیرفت طلاق روند خوشایندی
در زندگی نیست.
برای نمونه، شما تصور كنید گلدان نازیبایی در منزل دارید كه هر روز به خودتان
می گویید باید این را عوض كنم خیلی بد منظره است. اما یك روز فرزندتان آن را
می شكند، شما با تأسف از شكسته شدن این گلدان بد منظره یاد می كنید. همسر نامطلوب و
شرایط ناخوشایند خانوادگی هم همین طور است؛ زیرا به آن عادت كردید و وابسته شده اید. لذا، فقدانش برایتان كاملاً محسوس است و حتی ناراحت كننده می باشد.
محبوبه علی پور
پیامدهای طولانی شدن روند طلاق؛
زندگی در برزخ
