|
اشاره: همه ما كودكاني را ديده ايم كه حركات و لرزشهاي ظريفي در چشم آنان وجود دارد و شايد با خود انديشيده باشيم كه چرا

چشم كودكان دچار اين مشكل شده است ولي هيچ اطلاعي از اين بيماري و يا نحوه برخورد با كودك و درمان آن را نداشته باشيم، به همين دليل با دكتر «محمد اعتضاد رضوي»، جراح و متخصص بيماريهاي چشم فلوشيب، اكولاپلاستيك و استرابيسم به گفتگو پرداختيم تا بيشتر در مورد بيماري نيستاگموس بدانيم و در مواجهه با اين بيماري، بهترين روش را انتخاب كنيم.
* ابتدا بفرماييد لرزش چشم يا نيستاگموس چيست؟ ** نيستاگموس به حركات تناوبي مكرر چشمها اطلاق مي شود كه با ايجاد آن، چشمها شروع به لرزش مي نمايد. اين حركات غير ارادي بوده و بيشتر اين موارد به صورت مادرزادي بروز مي كند ولي ممكن است بر اثر برخي بيماريها مانند بيماريهاي مغزي و گاهي اوقات ضايعات گوش داخلي نيز ايجاد شود كه در اين صورت اكتسابي خواهد بود. * علتهاي اصلي بروز بيماري چيست؟ ** اغلب موارد بيماري لرزش چشم يا نيستاگموس ناشي از اختلالات مادرزادي است. كمبود ماده رنگي در شبكيه و به خصوص لكه زرد كه مركز بينايي است باعث لرزش چشم مي شود و يا اختلالات مادرزادي در ديد چشمها و يا به علت مشكلات سيستم عصبي مركزي و فشار بيش از حد بر روي عضلات چشم ايجاد شود. * علل نيستاگموس مادرزادي چيست؟ ** اختلالات مادرزادي كه منجر به نيستاگموس مي شود دلايل مختلفي دارند كه يكي از آن موارد اختلالات ديد شديد در دو چشم در بدو تولد (سه ماه اول زندگي نوزاد) مي باشند. همچنين انواع اختلالات سيستم عصبي مركزي در نوزاد مي تواند همراه با لرزش چشمها باشد. * دلايل شايع ديگر نيستاگموس چيست؟ ** اگر چه انواع نيستاگموس فيزيولوژيك نيز در افراد طبيعي وجود دارد ولي بيماريهاي گوش مياني و اختلالات سيستم تعادلي و درگيري قسمتهاي ديگر گوش يا مراكزي از مخچه مي تواند نيستاگموس از نوع پرشي ايجاد كند كه يقيناً مي تواند همراه با عدم تعادل در فرد مذكور باشد. همچنين ضايعات مختلف مغزي عمدتاً در نواحي ساقه مغز به صورت اختلالات عروقي و... مي تواند همراه با انواع مختلف نيستاگموس باشد. * آيا كاهش ديد و كج نگاه داشتن سر منجر به تشديد لرزش چشم مي شود؟ ** كاهش شديد ديد چشمها در دوران رشد سيستم بينايي خصوصاً دوران نوزادي و سه ماه اول زندگي منجر به اختلالات حركتي همراه با نيستاگموس در چشمها خواهد شد كه كودك را مجبور مي كند كه سر خود را كج كرده تا ديد بهتري داشته باشد. (در اين حالت كج نگاه داشتن سر معلول لرزش چشمها است و علت اصلي آن محسوب نمي شود.) گاهي اوقات بيماران مبتلا به لرزش چشم يا نيستاگموس در يك نگاه و يا حالت خاص، لرزش به حداقل و ديد به حداكثر مي رسد. بنابراين جهت قرار دادن چشمها در وضعيت خاص با حداقل لرزش و حركت حيراني سر ايجاد مي شود. در اين موارد براي اصلاح آن در زمان مناسب و بعد از بررسيهاي دقيق، عمل جراحي روي عضلات چشم انجام مي شود. در اين عمل نقطه حداقل لرزش يا حداكثر ديد به وضعيت اوليه نگاه روبرو منتقل مي گردد و در نتيجه چرخش سر و كج نگاه داشتن آن اصلاح مي گردد. نكته قابل توجه و مهم براي خانواده ها و والدين اين است كه والدين اصرار به راست نگاه داشتن سر كودك بدون ارزيابي اختلالات چشمي و يا گردني نداشته باشند. بايد خانواده ها مدنظر داشته باشند كه بسياري از اين حركات سر از موارد حيراني و براي اصلاح و بهبود ديد كودك به صورت غير ارادي انجام مي پذيرد. در صورت بروز اين مشكل ضروري است كه هر گاه در كودك وضعيت غير طبيعي سر مشاهده شد به پزشك مراجعه و بررسيهاي مربوط به عضلات استخوان گردن انجام مي شود. * خانواده ها با چه علايمي بايد به پزشك مراجعه كنند؟ ** در بالا به برخي از موارد اشاره شد و در اينجا به چند مورد ديگر اشاره مي كنيم. نوزاد تا سن سه ماهگي كه هنوز رفلكس تمركز كردن بينايي در او كامل نشده است و مراكز بينايي به طور مناسب رشد نكرده است ممكن است چشمها حركات نابجا و مختلف داشته باشند كه اين امر طبيعي است ولي در صورت وجود هر گونه انحراف چشم نوزاد بعد از سه ماهگي يا وجود لرزش در چشمها در ابتداي زندگي، ارزيابيهاي دقيق چشم پزشكي و بينايي سنجي جهت يافتن بيماريهاي زمينه اي و موارد اپتيكي ضروري است. * درمان نيستاگموس يا لرزش چشم چيست؟ ** درمان اختلالات زمينه اي منجر به لرزش چشمها در مواردي كه به علت بيماريهاي گوش داخلي و سيستم عصبي عارض مي شود ضروري است و يا در مواردي كه اختلال در ميزان بينايي فرد وجود دارد تشخيص زودهنگام و به موقع نقايص شديد ديد در بدو تولد نيز ضروري است. در موارد مادرزادي نيستاگموس، برخي از روشهاي غير جراحي مانند تمرينات ورزشي چشم كه به تمرينات اوتاپتيكس معروف است انجام مي پذيرد و همچنين درمانهاي جراحي نيز در بهبود نسبي ديد و اصلاح وضعيت غير طبيعي سر بسيار مفيد و سودمند است. درمان نيستاگموس باعث افزايش ديد و كاهش حركات چشم و سر مي شود. * اين بيماري تا چه زماني همراه فرد خواهد بود؟ ** آن دسته از بيماريها كه بر اثر علل ثانويه و ساير علل به صورت اكتسابي ايجاد شود اغلب بعد از رفع علت اوليه و درمان آن قابل بهبودي و در مان هستند ولي در موارد مادرزادي در بيشتر موارد باقي خواهد ماند ولي شدت آن ممكن است متغير باشد. البته بايد توجه داشت كه ممكن است در كودكان با افزايش سن از شدت حركات چشمي كاسته شود كه در اين صورت اين احتمال نيز وجود دارد كه ديد آنها اندكي بهتر شود. * توصيه هاي عمومي شما به والدين چيست؟ ** وجود دايمي لرزش چشمها در نگاه روبرو و مستقيم و ساير نگاههاي كودك يك علامت مهم و قابل توجه مي باشد كه مي تواند علل مختلفي از جمله بيماريهاي خود چشم يا سيستم عصبي مركزي و ارگانهاي تعادلي گوش داخلي داشته باشد. در صورت وجود لرزش چشم در كودكان معاينه كامل چشم پزشكي و بينايي سنجي در چندين نوبت ضروري بوده و ارزيابي دقيق ديد بيماران و ساير علايم همراه به تشخيص نوع خاص نيستاگموس كمك مي كند. برخي از انواع نيستاگموس نيز از نوع حركتي مادرزادي بوده كه ديد بيمار نزديك به طبيعي است و در روند زندگي فرد اختلال چنداني ايجاد نمي نمايد. بنابراين لازم است كه والدين اين دسته از كودكان بدون دلهره خاص و نگراني با فرزندان خود جهت ارزيابيهاي تخصصي به مراكز ذي ربط و تخصصي مراجعه كنند تا درمانهاي احتمالي را به موقع انجام دهند. اقدام به موقع والدين در بهبود چشم كودكانشان بسيار حائز اهميت است. تحقيقات نشان داده است، نوزاداني كه هنگام تولد وزن كمي دارند (كمتر از 2000 گرم) يا نياز به مراقبت ويژه براي مدتي بيش از 24 ساعت دارند هفت برابر بيشتر از كودكان ديگر ممكن است دچار نيستاگموس شوند. همچنين 13 درصد بيماران مغزي دچار نيستاگموس مي شوند و 10 تا 15 درصد از اين افراد به دليل ضعف بينايي امكان ادامه تحصيل در مدارس عادي را ندارند و مي بايست به مدارس ديگر بروند و در مدارس استثنايي به ادامه تحصيل بپردازند كه البته برخي از اين موارد با وسايل كمك بينايي و يا عمل جراحي تا حدودي قابل درمان است. در انتها بايد اشاره كرد كودكاني كه داراي لرزش چشم يا نيستاگموس هستند بايد از استرس و اضطراب و فشارهاي عصبي خانواده دور باشند و در محيط آرام و با انجام درمانهاي به موقع، به بهبود اين بيماري كمك كنند. |