|
* زهرا شيدوش گروه اقتصادي :«فرآيند برگزاري مناقصات و تعيين برنده» جزو يكي از اهداف اصلي است كه مورد توجه رانت خواران است.

در مورد اين موضوع موارد متعددي از قبيل روند برگزاري مناقصات، قوانين مربوط، پراكندگي سازمانهاي برگزاركننده، اعمال سليقه ها و مديريتهاي متكثر در تعيين منتخبان، فرآيند چگونگي ورود شركت كنندگان، امنيت گردش اطلاعاتي و نحوه تعيين صلاحيت قابل طرح و رسيدگي است، اما محور بحث ما با اشاره به موارد ديگر بر روي چگونگي فرآيند گردش صحيح اطلاعات مرتبط با برگزاري مناقصات مي باشد كه تأثير بسيار مهمي در صحت و سلامت برگزاري مناقصات به عهده دارد، كه عدم توجه لازم به اين موضوع، گذشته از آنكه امكان سوء استفاده هاي فراوان مالي را به دنبال دارد، خسارتهاي بسيار بزرگي را متوجه بدنه بودجه كشور نموده كه به طور يقين در روند تراز بودجه كشور اختلالهاي فراواني را ايجاد خواهد كرد. با توجه به اهميت موضوع و اظهارنظر اخير رئيس سازمان حسابرسي كشور مبني بر وجود رانت در مناقصات دولتي خبرنگار ما با چند تن از كارشناسان و صاحبنظران مسايل اقتصادي گفتگويي دراين زمينه انجام داده است. «سيدكاظم دلخوش» مخبر كميسيون اقتصادي مجلس در رابطه با وجود رانت در مناقصات دولتي قدرت كنترل نشده را عامل وجود چنين موضوعاتي مي داند و مي گويد: قدرت تا اندازه اي كه مهارشدني باشد و براي پيشبرد اهدافي مانند: توسعه اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و... به كار گرفته شود، مناسب است، اما اگر اين قدرت متمركز شود و تدابير و وسايل لازم براي كنترل آن وجود نداشته باشد وقتي قدرت اقتصادي و مالي نيز در كنار آن قرار مي گيرد مي تواند به فساد منجر شود. وي مي افزايد: بنابراين اگر ارگانها و يا سازمانهايي براي كنترل اين نوع قدرت اجرايي و اقتصادي وجود نداشته باشد بايد مشكل فساد را قطعي دانست كه از اين محل رانت و رانت خواري نيز به وجود مي آيد. دلخوش در رابطه با وجود دستگاههاي نظارتي و كنترلي در كشور كه مي توانند از به وجود آمدن چنين رانتهايي جلوگيري كنند، اظهار مي دارد: متأسفانه دستگاههايي كه در اين ارتباط وجود دارند با يكديگر هماهنگ عمل نمي كنند. يعني به طور مثال يك زمان دستگاه نظارتي از تخلفات گزارش جمع آوري مي كند، اما دستگاه برخوردكننده به درستي به وظايف خود عمل نمي كند و يا اينكه برعكس از دستگاه ناظر گزارشهاي درستي نمي رسد، بنابراين دستگاه برخورد كننده نيز نمي تواند به وظيفه خود به درستي عمل كند. وي ادامه مي دهد: اين ناهماهنگي ميان دستگاهها منجر مي شود تا دست عده اي براي استفاده از چنين رانتهايي بيشتر باز شود و آنها به خود اجازه دهند در مجموعه هاي بزرگتري نفوذ كنند. «جمشيد عدالتيان» استاد و پژوهشگر اقتصاد نيز در رابطه با وجود رانت اطلاعاتي در مناقصات دولتي مي گويد: به نظر مي رسد از اين نوع رانتها بيشتر شركتهاي دولتي استفاده مي كنند. بدين ترتيب كه وقتي يك مناقصه دولتي برگزار مي شود معمولاً شركتهاي دولتي تحت پوشش با توجه به اطلاعات و يا حتي روابطي كه دارند در اين مناقصات برنده مي شوند بعد از آن اين شركتهاي دولتي كار را به بخش خصوصي و پيمانكاران دست دوم مي سپارند. يعني در واقع بدون اينكه فعاليتي انجام داده باشند تنها به عنوان يك واسطه سود هنگفتي برده اند. وي مي افزايد: البته در مواردي بخش خصوصي نيز از اين رانتهاي اطلاعاتي به نوعي استفاده مي كند و اين موضوع نيز امكان ندارد به جز اينكه رانت، ارتباطي با شركتهاي دولتي داشته باشند. بنابراين رانت اطلاعاتي شركتهاي خصوصي در نتيجه رانت ارتباطي (دادن رشوه هاي هنگفت و...) به وجود مي آيد.وي در رابطه با نقش نظارت اظهار مي دارد: نظارت مي تواند نقش مهمي در اين فرآيند داشته باشد و به نظر مي رسد دولت كه خود يك رقيب براي به دست آوردن اين مناقصات است، نتواند اين نقش را به درستي ايفا كند. وي مي افزايد: اميدواريم لايحه هايي مانند لايحه ضد انحصار بتواند از وجود چنين رانتهاي اطلاعاتي و ارتباطي جلوگيري كند و اين نوع مناقصات در فضاي مناسب و با رقابت سالم برگزار شود. دكتر غلامرضا اسلامي بيدگلي استاد اقتصاد دانشگاه تهران در رابطه با وجود رانت اطلاعاتي در برگزاري مناقصات دولتي مي گويد: اين رانت اطلاعاتي در بخش دولتي و خصوصي دو سويه است به اين معنا كه گاهي در يك سازمان دولتي يكي از افراد آن سازمان به عده اي خاص اطلاعات مي دهد و يا مي تواند اين موضوع برعكس باشد، يعني بخش خصوصي با دادن رشوه از افراد دولتي اطلاعات بگيرد كه هر دو اين اعمال يك نتيجه دارد و نتيجه آن چيزي جز فساد نيست. وي در رابطه با نياز به قوانين جديد براي جلوگيري از اين نوع فسادها مي افزايد: قوانيني مانند مبارزه با ارتشاء، مبارزه با از بين بردن اموال دولت و... كه در حال حاضر براي جلوگيري از اين نوع فسادها وجود دارد، بسيار مناسب است و به قوانين جديد نياز نداريم. اما بايد اين قوانين به درستي اجرا شود و براي اين نوع افراد مجازاتهاي سنگين در نظر گرفته شود تا به دليل آن مجازات جرأت خطا نداشته باشند. وي در رابطه با نظارت و كنترل بر روي اجراي مناقصات و جلوگيري از اين نوع فسادها اظهار مي دارد: ما براي سازمانها و ارگانهاي دولتي سه نوع نظارت داريم كه عبارتند از نظارت قبل از خرج، نظارت حين خرج و نظارت بعد از خرج كه نظارت قبل از خرج آن قوانين و مقرراتي است كه براي جلوگيري از فساد نوشته شده اند، نظارت حين خرج آن است كه ناظر ببيند آيا كارها منطبق با قوانين، دستورالعمل ها، اصول اخلاقي و مديريتي پذيرفته شده انجام مي شود يا خير و نظارت بعد از خروج نيز آن است كه دو موردي كه گفته شد را بررسي مي كند و در نتيجه از فساد جلوگيري مي شود. وي در رابطه با سازمانهاي نظارتي اظهار مي دارد: سازمانهاي نظارتي ما زماني مي توانند كارايي لازم و همه حيطه ها را در نظر داشته باشند كه از بودجه كافي برخوردار باشند. وي ادامه مي دهد: اگر بودجه كافي، نيروي انساني لازم، سخت افزارها و نرم افزارهاي لازم كه از وسايل لازم نظارت است در اختيار سازمانهاي ناظر قرار دهيم آنها بهتر مي توانند به وظايف خود عمل و از وجود چنين فسادهايي جلوگيري كنند. |