|
* سعيد كوشافر تابستان به پايان مي رسد و ديگر از سر كوچه ايستادن جوانان خبري نيست، پاركها خلوت شده و از گشتن جوانها در خيابانها خبري نيست. همين عوامل باعث شده تا درگيريها و نزاعها كاهش يابد و كمتر شاهد چاقوكشي و امثال آن باشيم.

اما سرماي هوا و كشيده شدن جوانان به داخل منازل و دورهم نشستنها خود سبب بروز نوعي ديگر از آسيبهاي اجتماعي شده است. در هر كدام از اين دو فصل مي توان آماري ارايه كرد كه مثلاً به دليل عملكرد مطلوب يك سازمان يا نهاد انتظامي، ميزان جرايم در بخش خاصي كاهش يافته، اما واقعيت جز اين است و اين كاهش و افزايش فقط محصول تغيير فصول سال مي باشد. اما همه كارشناسان نيز اين نظر را تأييد نمي كنند و بسياري مسايل را مرتبط با عوامل ديگري مي دانند. در عين حال تقريباً تمام اين كارشناسان بر اين نكته متفق القولند كه نبايد بحث پيشگيري يا مبارزه با آسيبهاي اجتماعي را به دليل كاهش يا افزايش فصلي آن تعطيل كرد.
* كاركرد پي در پي مسؤول مطالعات و تحقيقات دانشكده علوم اجتماعي در اين زمينه معتقد است كه در حوزه فرهنگ و اجتماع، بايد به صورت پي در پي كاركرد و فعاليت در اين زمينه را به فصلي از سال اختصاص نداد، زيرا فرد را به سمت اتخاذ رفتارهاي متفاوت سوق مي دهد. دكتر سيدحسن حسيني مي گويد: برنامه هاي مقابله با آسيبهاي اجتماعي بايد هم عرض با رفتارهاي پيشگيرانه باشد و در طول زمان اجراي آنها، نبايد انقضا يا انفصال زماني پيش آيد. وي مي افزايد: رسيدگي به كج رفتاريها و آسيبهاي اجتماعي توسط دو بخش نيروهاي كنترل كننده و نيروهاي پيشگيري كننده در سطح جامعه پيگيري مي شود. وي در ادامه بيان مي دارد: نيروهاي كنترل كننده مانند قوه قضاييه و نيروي انتظامي در اين گونه مسايل تلاش مي كنند با فردي كه خطايي از تخلفهاي راهنمايي و رانندگي گرفته تا خشونتهاي رفتاري در سطح جامعه انجام داده، برخورد كنند و او را تحويل مراجع صلاحيت دار بدهند، در واقع اين دو نهاد، خاكريز مواجهه با كج رفتاريهاي شهروندان هستند. اين جامعه شناس مي افزايد: در حال حاضر انتظار جامعه از اين گروه پيشتازي در همه عرصه هاي آسيب شناسي و انجام تمامي كارهاست در حالي كه در زمينه هايي مانند پوشش زنان و مردان كه فصلي است كمتر مشاهده شده اين نهادها الگويي به جامعه ارايه دهند، در حالي كه رسانه ها و اينترنت بدون در نظر گرفتن فصل و زمان به راحتي بر جامعه تأثير مي گذارند.
* جرمها مخفي مي شوند يك آسيب شناس اجتماعي معتقد است، آمارهاي موجود، تنها در يك ماه از سال بيانگر كاهش ميزان ارتكاب جرم هستند كه آن نيز ماه مبارك رمضان است. سيما اسفندي مي گويد: شايد نوع جرمهاي ارتكابي در مقاطع مختلف سال تفاوت كند اما بي شك حجم بزه ارتكابي از سوي مجرمان در فصلهاي گوناگون آن چنان نوساني ندارد، زيرا بزهكاران معمولاً در ارتكاب عمل خود در پي دستيابي به نتيجه هستند تا اقدامهاي صرفاً نمايشي و بيروني. وي مي افزايد: به همين دليل شرايط آب و هوايي تنها ممكن است در شيوه يا مكان ارتكاب جرم از سوي آنها تغيير ايجاد كند وگرنه، بزهكاري كه به كودك آزاري دست مي زند، چه در زمستان و چه در تابستان تا هنگامي كه بيماري رواني وي رفع نشود، به دنبال انجام اين كار مبادرت مي ورزد. اين آسيب شناس اجتماعي معتقد است كه نيروهاي انتظامي بايد به گونه اي آموزش ببينند كه زمانهاي مختلف، از يك ميزان متوسط انرژي براي رويارويي با ناهنجاريهاي اجتماعي برخوردار باشند. وي تصريح مي كند: سرد شدن هوا يا كاهش برخي مظاهر آسيبهاي اجتماعي نبايد توجيهي براي برخورد كمتر يا توقف برنامه ريزي درباره آنها شود، زيرا بزهكاران حرفه اي يا آنهايي كه با ذهنيت رواني مرتكب جرم مي شوند، همانند فرد معتادي هستند كه به هر طريق ممكن سعي مي كنند مواد مصرفي خود را پيدا كنند و در اين راه، فصل نمي شناسند. اين روانشناس خاطرنشان مي كند: همان طور كه مشاهده مي كنيد، شايد تعداد معتاداني كه در فصل سرما ديده مي شوند كمتر از بهار يا تابستان باشد اما نمي توان پذيرفت اين عده اي كه اكنون در معابر عمومي نيستند، رفته اند و مصرف مواد مخدر را تا شروع فصل جديد كنار گذاشته اند، در اصل مكانهاي استعمال و يا انجام بزه عوض شده است. وي تصريح مي كند: شايد كمتر ديده شدن جرمها در فصل سرما، به دليل مخفي شدن آنها باشد.
* ممكن است محفلي شود در همين حال يك استاد دانشگاه و پژوهشگر اجتماعي مدعي است كه نمي توان به صورت قاطع گفت كه در فصل سرما جرم كم يا محو مي شود، زيرا با رشد جوامع، صنعتي شدن و فرو ريختگي ارزشها و هنجارهاي اجتماعي ميل به ارتكاب جرم رو به افزايش مي رود و تقريباً تغييرات زماني يا مكاني بي تأثير مي شود. دكتر امان ا... قرايي مقدم مي گويد: از سوي ديگر نامساعد بودن هوا باعث مي شود كه فحشاء، قاچاق مواد مخدر و حتي خودكشي كمتر شود كه اينها به نوبه خود روي كاهش آسيبهاي اجتماعي تأثير مي گذارد. استاد دانشگاه تربيت معلم تهران مي افزايد: بررسيها درباره اعتياد، قاچاق و خودكشي نشان مي دهد كه نمودار ارتكاب جرم از ابتداي تابستان تا پايان آبان سير صعودي دارد و از آن به بعد تا نوروز كمتر مي شود. وي يادآور مي شود: ماهي مانند رمضان يا روزهايي مثل تاسوعا و عاشورا كمي متفاوت است اما در ساير موارد هيچ گاه جابجايي زمان، ارتكاب بزه را قطع نمي كند بلكه ممكن است ميزان آن را كمي پايين بياورد. وي با بيان اينكه در جامعه فصلي جرم كم نمي شود، زيرا هنوز معضلاتي مانند بيكاري سير صعودي دارند، مي گويد: اصولاً فصل سرما براي انجام جرم مساعد نيست اما اين مورد در منطقه هاي مختلف مانند حاشيه يا مركز شهري همچون تهران متفاوت است. شايد مراكز تهران به علت سردي هوا در فصل زمستان براي بزهكاران اجتماعي زياد مطلوب نباشد اما مكانهايي از قبيل حاشيه ها هميشه براي ارتكاب جرم مساعد هستند و چه بسا ممكن است در اين فصل به سبب محفلي شدن محلهاي وقوع جرم، ميزان و شدت بزه بالاتر هم برود. وي در عين حال تصريح كرد: نبايد فراموش كنيم كه برخي آسيبها مانند خودكشي يا فرار فرزندان از منزل كه در فصل زمستان كمتر مي شوند، دليل ديگري دارند.
* ادامه جرم در محيط بسته قاضي نظارت و پيگيري قوه قضاييه نيز بر اين عقيده است كه در صورت وجود يك شوراي عالي پيشگيري از وقوع جرم و آسيبهاي اجتماعي، به جاي برخورد فصلي مي توان در تمام طول سال در برابر بزهكاريهاي اجتماعي پاسخگو بود. وي با بيان اينكه فراغت دانش آموزان و دانشجويان در تابستان با توجه ويژه مسؤولان به آسيبهاي اجتماعي در فصل گرما تأثير دارد، مي افزايد: با وجود تدبيرهاي مسؤولان در تابستان به نظر مي رسد كه در ساير روزهاي سال نيز بزهكار به اعمال مجرمانه خود ولو اينكه مجبور شود به محيطي بسته تر برود، ادامه مي دهد. اين قاضي تصريح مي كند: هدف از هر برنامه و طرح مقابله با آسيبهاي اجتماعي، حفظ امنيت و تأمين آزاديهاي اجتماعي است و در راستاي آن بايد از هر روش مطلوبي بهره برد، البته نبايد در هر مسأله اي در پي راهكار قضايي بود بلكه بايد ابتدا سراغ هر روش غيرقضايي موجه رفت و اگر جواب نداد، اقدام تعقيبي و قضايي را در دستور كار قرار دارد. اين مقام قوه قضاييه با بيان اينكه در برخورد با جرم و بزهكاران بايد به شرايط مكاني و زماني نيز توجه داشت، يادآور مي شود: برخي بزه هاي سنگين اجتماعي به زمان يا مكان ويژه اي تعلق ندارند. درآمري خاطرنشان مي كند: مسؤولان و دست اندركاران بايد از پيش براي رويارويي با اين معضل برنامه ريزي داشته باشند تا بتوانند چنين بحرانهايي را مهار كنند اما در حال حاضر برنامه ها بيش از آنكه برنامه ريزي شده باشد، واكنشي است.
* تعطيل تفريح تابستاني يك جامعه شناس نيز مي گويد: شايد در زمستان به علت سردي هوا، مكان جرم جا به جا و براي نمونه از پارك به پاركينگ منتقل شود، اما هيچ گاه نمي توان ادعا كرد كه ميزان آسيبهاي اجتماعي در اين فصل تغيير مي كند. وي مي افزايد: رسيدگي به آسيبهاي اجتماعي، فصل نمي شناسد و نبايد به دليل اينكه در زمستان همچون فصلهاي گرم سال به راحتي نمي توان بزه هاي اجتماعي را مشاهده كرد، ميزان آنها را كم دانست و برخورد كمتري كرد. وي يادآور مي شود: افرادي كه در ارتكاب جرم حرفه اي شده اند، زمستان يا تابستان براي انجام اعمال مجرمانه آنها تفاوتي ندارد. اين جامعه شناس متذكر مي شود: از سوي ديگر بايد به اين نكته توجه كرد كه در زمستان به دليل شرايط آب و هوايي حاكم، بسياري از تفريحهاي رايج و سالم تعطيل مي شوند و اين مسأله در جاي خود براي گرايش بيشتر قشرهاي در معرض آسيب به ارتكاب بزه، مؤثر است. پيروي خامنه تصريح مي كند: آسيبهاي اجتماعي در زمستان كم نمي شوند بلكه شيوه و تركيب ارتكاب آنها عوض مي شود و ممكن است به دليل كنار يكديگر جمع شدن بزهكاران و يا افراد مستعد بزه در فصل سرما، اعمال مجرمانه بيشتري از سوي بزهكاران انجام شود. اين مدرس دانشگاه خاطرنشان مي كند: براي كاستن از آسيبهاي اجتماعي، بايد همه اركان جامعه با يكديگر همكاري كنند. يك نهاد و آن هم در يك فصل نمي تواند در برخورد با بزه و بزهكاران اجتماعي موفق باشد. وي يادآور مي شود: همان گونه كه در بحث كالاي تجاري جداي از كيفيت و فراواني اش، توزيع آن نيز بسيار اهميت دارد، قانون نيز سواي از محتوا و تعداد آن، چگونگي اجرايش مهم است. به هر روي، گذشته از اينكه جرم در فصول مختلف سال افزايش يا كاهش مي يابد يا شيوه هاي آن تغيير مي كند، بي شك داشتن برنامه اي مدون براي تمام فصلهاي سال كه به صورت مداوم به پي جويي، ريشه يابي و به ارايه راهكار براي پيشگيري از بزهكاري بپردازد، ضروري است. اين ضرورت، زماني بيشتر و بهتر درك مي شود كه بدانيم هزينه هاي برخورد با مجرمان و بزهكاران چند صد و گاهي چندين هزار برابر هزينه هايي است كه از نظر مالي، فرهنگي و اجتماعي پرداخت مي كنيم. |