|
* محمدرضا شالبافان
اشاره: احد ده بزرگي از چهره هاي شاخص و تأثيرگذار جريانهاي شعر آييني است. مرد جاافتاده و مهرباني كه با لهجه غليظ شيرازي سخن مي گويد و بيش از همه خود را با جوانان دوست مي داند.
تأثير او بر جريانهاي شعر آييني باز مي گردد به 21 سال دبيري ستاد شب شعر عاشوراي شيراز. سلسله شبهاي شعري كه از مستمرترين و قديمي ترين همايشهاي ادبي كشور به حساب مي آيد و در خط دهي به بسياري از شاعران جوان، صاحب تأثير بوده است.
همزمان با بيست و يكمين سال برگزاري اين شبهاي شعر، به سراغ ده بزرگي رفتيم تا با او درباره وضعيت فعلي شعر آييني گفتگو كنيم.
* جناب ده بزرگي! طي سالهاي اخير يكي از مباحثي كه بارها در مجامع ادبي و فرهنگي مطرح شده و متأسفانه خيلي هم به نتيجه نرسيده وضعيت و سطح اشعاري است كه در مجالس مذهبي قرائت مي شود. شما چه نگاهي نسبت به اين مسأله داريد؟
** السلام عليك يا اباعبدا...(ع). اشعاري كه امروز مداحان عزيز مي خوانند بيشتر به توصيف ظاهري بزرگان عاشورا اختصاص دارد. بيشتر ترسيم چهره و قد و قامت مدنظر است. اين، شايسته معصومين(ع) و شهداي كربلا نيست. ما بايد معنويت، هدف و جوهره اصلي كربلا را مدنظر قرار بدهيم. مديحت گويي بايد از معرفتي خاص برخوردار باشد. اگر داراي معرفت باشد از شخصيت معنوي معصومين(ع) مي گويد: از ايده و انديشه و هدف ايشان مي گويد. براي مثال خود امام حسين(ع) مي فرمايند كه من براي امر به معروف و نهي از منكر قيام كردم. البته احساس مي شود اين چيزهايي كه امروز بعضي ها آگاهانه و بعضي ناآگاهانه مي خوانند از جايي در حال تغذيه شدن است. يعني مي خواهند عاشورا و كربلا را از ما بگيرند. حال يا به وسيله اين شعرها و يا به وسيله آهنگ ها. قبلاً آهنگهايي كه توسط مداحان خوانده مي شد توسط ديگران استفاده مي شد اما امروز اين وضعيت برعكس است و هر آهنگ تازه اي كه به بازار مي آيد توسط مداحان كار مي شود. اين شايسته اهل بيت(ع) نيست. آهنگ و شعر مداحي را، دل و معرفت مداح و گوينده مشخص مي كند. مداحان عزيز ما بايد بيشتر دقت كنند. يكي از چيزهايي كه امروز مداحان خوب ما را زير سؤال برده اين است كه امروز هر كسي ميكروفون به دست مي گيرد و شروع به مداحي مي كند، نوارش را پر مي كند و در بازار مي ريزد. اين بي در و دروازه بودن، ديگران را هم زير سؤال برده است. اين وظيفه خود مداحان پيشكسوت، بزرگوار و ارادتمند است كه جلوي اين وضعيت را بگيرند.
* وضعيت در گذشته به چه صورت بود؟
** در گذشته، از لحاظ شناخت حرمت ها، وضعيت بسيار بهتر از امروز بود. اصالت شعرها و گوينده ها به چشم مي خورد. البته آن زمان هم به گونه اي نادر، سخناني كه در شأن اهل بيت(ع) نبود گفته مي شد اما بار محتوايي اشعار خيلي بيشتر و بهتر از امروز بود. براي مثال خود بنده در نوجواني نوحه اي گفتم كه هنوز خوانده مي شود. آهنگ اين نوحه توسط هيچ خواننده اي، خوانده نشده است.
آن روز من نمي دانستم شعر و آهنگ چيست و تنها دلم بسته شده بود به قنداقه علي اصغر.
* اما شاعران امروز نسبت به شعرهايي كه در مداحي هاي گذشته خوانده مي شد بسيار انتقاد دارند و مثال آنها هم مصرع «گوسفندي را كشند آبش دهند...» بود. آنها معتقد بودند رسالت شاعران بايد انتقال انديشه باشد. نظر شما در خصوص اين مطلب چيست و رسالت امروز شاعران عاشورايي را چگونه مي بينيد؟
** در مقاطع مختلف برداشتهاي گوناگوني توسط شاعران از واقعه عاشورا صورت مي گرفته است. زماني عاطفي بودند، زماني ديگر با هدف براندازي حكومتهاي ستمگر به سمت اشعار حماسي رفته اند. يك زمان زيربنا، انديشه كربلا بوده است كه كساني چون محتشم به اين وجه توجه داشته اند.
عمان ساماني نيز چنين بود و از دريچه معرفت وارد شده است و البته كساني چون وصال شيرازي از دريچه عاطفي وارد شده اند. اما من با مسأله اي كه شما مطرح كرديد تا حدي موافقم و تا حدي مخالف. بله! زماني مثلاً مي گفتند «سر بي چادر زينب» كه اصلاً در شأن ايشان نبود. زينب(س) داراي وقاري علي گونه است. او جلوه اي از علي(ع) است. اما در همان زمان شعرهايي بسيار قوي هم گفته مي شد.
كسي به نام «غفار اسد» كه سواد چنداني نداشت تنها با معرفتش اين بيت مشهور و زيبا را مي گويد:
عجب گلي روزگار زدست ليلا گرفت
كه تا قيامت گلاب ز دست زهرا گرفت
من گمان مي كنم بهتر است ما حد اعتدال را نگه داريم. عزيزان سعي كنند ريشه خودشان را فراموش نكنند و به سمت بازي با كلمات هم نروند.
اگر مي خواهند حضرت اباالفضل(ع) را توصيف كنند به سراغ معرفتش بروند. وفاداري اش را توصيف كنند و تنها با كلام بازي نكنند. من در داوريهاي متعدد طي اين سالها همواره اين ايراد را در شعر جوانان ديده ام كه يك غزل مي گويند و در انتهايش يك اسم امام حسين(ع) يا اباالفضل(ع) مي آورند و گمان مي كنند اين شعر آييني شده است. در گذشته يك نوع ايرادهايي داشتيم و امروز هم ايرادهايي ديگر كه بايد اهالي معرفت و تفكر براي آن فكري بكنند و كاري انجام دهند.
* در چنين شرايطي برنامه هايي چون شب شعر عاشورا چه تأثيري مي توانند داشته باشند، اصلاً از اين برنامه بگوييد تا صحبتمان را با اين برنامه كه حقيقتاً تأثير گذار است به پايان برسانيم.
** اولين جرقه شب شعر عاشورا در اردوگاه رامسر و در حضور مرحوم محمدعلي مرداني، آقاي خسرو آقاياري و دكتر سنگري زده شد. در خدمت اين دوستان در همايش شعر دانش آموزي بوديم و ديديم كه شعرهاي بچه ها دارد به سمت پوچ گرايي حركت مي كند. ما بسيار ناراحت شديم و در همان جا حركت آغاز شد و كار به امروز رسيد كه امروز در آستانه بيست و يكمين سال هستيم. اولين كاري كه كرديم آن بود كه در همان رامسر شب شعر عاشورايي برگزار كرديم. كتاب آن شب شعر هم به چاپ رسيده است و مقدمه آن كتاب هم نوشته دكتر سنگري بود. در آن مقدمه ايشان جمله بسيار زيبايي دارند كه « در گذشته اگر در دفتر شعر كسي شعر امام حسين(ع) بود او را عقب افتاده و متحجر مي خواندند اما امروز اگر در دفتر كسي شعري درباره ائمه(ع) نباشد براي او مايه خجالت است.»
شب شعر عاشورايي تأثيري بر عزيزان گذاشت و موجي ايجاد كرد. در ماه گذشته كه ما با دوستان شاعر به تركيه رفتيم، در آنجا آقاي دكتر مراد، از استادان دانشگاه هاي تركيه از شب شعر عاشوراي شيراز سخن گفت. براي خود من بسيار تعجب آور بود كه ايشان در تركيه از شب شعر عاشوراي شيراز آگاهي دارد. خدا را شكر، امروز همه عزيزان به سمت عشق واقعي و قبله دلها رو كرده اند. هدفشان را پيدا كرده اند و اكثر بچه هاي ما نخستين كارهايشان را به آستان امام حسين(ع) تقديم مي كنند.
خدا را سپاسگزارم كه اين علم را بر دوش عده اي سينه سوخته گذاشت. از خدا مي خواهم كه همه عزيزان، عاشورايي و حسيني باشند و در زير سايه آن بزرگوار، زندگي خوبي داشته باشند و دلشان نوراني و زبانشان گويا باشد. اما در پايان بايد به نكته اي قابل ملاحظه اشاره بكنم. از سال اولي كه ماجرا شروع شده بنده از انجمن ادبي حافظ با جناب آقاي فرهنگ روي اين خط حركت كرديم. خدا حاج حسين فرهنگ را رحمت كند كه تداركات و پشتيباني كار را تقبل كردند و هنوز هم آقازاده هاشان حاج عبدالحسين و حاج مهدي اين راه را ادامه مي دهند.
نكته مهم اين است كه شب شعرهاي متعددي در كشور گذاشته شده اما هيچ كدام از آنها استمرار نداشته است اما اين برنامه كه امروز وارد دهه سوم عمر خود شده اين استمرار را مديون مردمي بودن خود است. به هيچ ارگان و شخصيتي تكيه ندارد. البته همه مي توانند در آن شركت كنند.
اما مقام و جايگاهشان همان است كه يك دانش آموز و جوان دارد. همه در كنار هم مي نشينند و به عشق امام حسين(ع) به شعرها و سخنان گوش مي دهند و اشك مي ريزند.
البته از همه مهمتر اميدواريم اين شب شعرها مورد قبول حضرت صديقه طاهره فاطمه زهرا(س) قرار بگيرد و همچنين مورد توجه حضرت ولي عصر(عج) باشد. |
