|
* محمدرضا سپاهي يونسي
گروه اقتصادي: زن در حالي كه دست كودك 7 ساله و گريان خود را محكم مي فشرد، با قدمهاي بلندتر سعي مي كرد هر چه زودتر طول بازار را پيموده تا كابوس خريدهاي نوروزي كمتر وي را بيازارد.

اين صحنه كه اولين مشاهده خبرنگار ما از حال و هواي بازار و خريدهاي نوروزي بود تا حدود زيادي تأييد كننده اين ذهنيت قبلي بوده كه امسال با وجود گرانيهاي متعدد، خريدهاي پاياني سال به مراتب سخت تر از سالهاي قبل خواهد بود. اين روزها نيز اگر چه بازار در ظاهر با جنب و جوش بيشتري همراه شده، اما تعداد آناني كه بعد از چند ساعت گشت و گذار در بازار دست پر به خانه برمي گردند، انگشت شمار است.
كاهش قدرت خريد حسين محمودي كه مغازه پارچه فروشي دارد، در مورد حال و هواي بازار و خريدهاي نوروزي به خبرنگار ما مي گويد: به دليل تضعيف هر چه بيشتر قدرت خريد مردم، بازار نسبت به سالهاي گذشته رونقي ندارد. وي مي افزايد: از سويي مردم با اولويت بندي احتياجات خود در اين ايام، سعي در تأمين نيازهاي ضروري تر داشته كه اين روند بر كسادي بازار كسب و كار افزوده است. وي خاطرنشان مي كند: تنها در اين صنف به دليل افزايش قيمت توسط كارخانه ها، قيمتها حدود 30 درصد افزايش يافته، در حالي كه قدرت خريد مردم به اين اندازه افزايش نيافته است. محمودي با بيان اينكه واردات بي رويه كالاهاي چيني نيز عاملي براي ركود بازار بوده است، اضافه مي كند: كالاهاي چيني در ظاهر تفاوت چنداني با اجناس مشابه ايراني نداشته اند، در حالي كه قيمت آن يك سوم كالاي ايراني بوده و كيفيت آن بسيار پايين تر است. وي مي گويد: با وجود اين، مردم به دنبال كالاهاي ارزان بوده و كيفيت براي آنها اهميت چنداني ندارد. وي بيان مي كند: قيمت گذاري در بازار براساس نرخ تعزيرات و 15 درصد سود تعيين شده و معمولاً هر يك ماه نيز نظارت و بازرسي بر اين روند انجام مي شود. وي ادامه مي دهد: اما اين ظاهر قضيه است؛ زيرا براي جلوگيري از گراني بايد به جاي نظارت بر واحدهاي توزيعي خرد، با عوامل افزايش قيمتها از بالا برخورد شود. يك فروشنده كفش نيز با اعلام اين كه قيمتها تنها در حد هزار تا دو هزار تومان افزايش داشته است، مي گويد: در حال حاضر به دليل وضعيت درآمدي مردم، مشتري براي خريد همه گزينه هاي پيش رو از نمايشگاههاي فروش بهاره تا بازارهاي مختلف نقاط شهر را گشته تا شايد با قيمت كمتري يك كالا را بخرد. ثابتي مي افزايد: نمايشگاههاي فروش بهاره به دليل نداشتن كيفيت و تنوع محدود كالاها، در خريدهاي نوروزي تأخير ايجاد مي كنند. وي خاطرنشان مي كند: نحوه قيمت گذاري در اين صنف آزاد بوده و بين 20 تا 30 درصد سود براي فروشنده ها در نظر گرفته مي شود. وي اعلام مي كند: نظارت هم روال منظم خودش را دارد و هم هر سه ماه يك بار انجام مي شود! وي اضافه مي كند: آخرين بار در ماه رمضان براي نظارت و بازرسي مغازه وي مراجعه شده است! رجعتي، يك فروشنده ديگر نيز مي گويد: در اين ايام فروشنده ها به دليل جذب مشتري بيشتر درصدي از سود خود را كاسته، ولي قيمت كالاها را مقطوع اعلام مي كنند. وي مي افزايد: ناظران نيز بيشتر روي مسائلي مانند نصب برچسب قيمتي، نحوه برخورد با مشتري و يا مقايسه قيمت فروش با فاكتورهاي خريد توصيه هايي دارند و هر دو ماه يك ظبار اين نظارت انجام مي شود. يك عضو صنف پوشاك دوخته نيز با اعلام اين كه به دليل بالا بودن قيمتها مردم فقط سؤال كرده و خريدي ندارند، مي گويد: گراني به دليل نبود نظارت صحيح از ابتدا بر بازار و جولان واسطه هاست. محسن كاشاني ادامه مي دهد: علاوه بر كالاهاي چيني، وفور كالاهايي با ماركهاي جعلي به اسم شركتهاي معتبر داخلي و خارجي نيز بر هرج و مرج بازار افزوده و بيشتر كالاها با ماركهاي بدلي به اسم كالاهاي با كيفيت به مردم عرضه مي شود. وي بيان مي كند: با وجود اين، مردم بخصوص آناني كه فرزندي دارند، چاره اي جز خريد با درآمد اندك خود ندارند. يك فروشنده نيز كه نمي خواهد نامش فاش شود، مي گويد: در حال حاضر بازار علاوه بر وجود قيمتهاي متعدد و متفاوت، دچار آشفتگي خاصي ناشي از تداخل صنفي است. وي مي افزايد: اين رويه به گونه اي است كه حتي يك مانتوفروش به عرضه كيف و كفش پرداخته و اتحاديه ها كه مسؤول رسيدگي و نظارت بر اين وضعيت هستند، به آن توجهي نمي كنند. وي خاطرنشان مي كند: تعداد زياد فروشگاههاي يك صنف در يك بازار و مغازه هايي كه اكثراً جواز كسب ندارند نيز بر هرج و مرج بازار در آستانه سال نو افزوده است. وي بيان مي كند: در حال حاضر بازار از دست دستگاههاي نظارتي خارج شده و به دليل حجم انبوه صنفي اعم از داراي پروانه و بدون پروانه، تنها از هر پاساژ دو يا سه مغازه مورد بازرسي قرار مي گيرد. وي معتقد است: به دليل مشكلات بازار دستفروشهاي كنار پاساژها درآمد بهتري نسبت به مغازه دارها در اين ايام كسب مي كنند. قيمتهايي كه نور بالا مي زنند! البته گلايه هاي اين فروشنده نيز بيراه نيست، زيرا اگر دستفروشهاي كنار پاساژها را در ايام ديگر تنها در ساعتهاي آخر شب مي ديدي، در حال حاضر آنها با طلوع خورشيد، مشغول فعاليت هستند. جمعيت فراوان جمع شده دور آنان نيز حكايت از داغي بازارشان داشته، چنانكه يكي از آنها مي گفت روزي دو تا سه بار براي آوردن كالاهايش به خانه مي رود. از سويي نكته مهمي كه مورد اذعان خود فروشنده ها نيز بوده، نظارت جسته و گريخته و ظاهري از مغازه ها و پاساژها بوده كه فاكتور آن چناني براي ساماندهي بازار به شمار نيامده و در اين گير و دار ميزان سود دريافتي توسط فروشنده ها نيز روال منطقي و حساب شده اي ندارد. با اين همه، در كنار گلايه هاي فروشنده ها از وضعيت بازار و دخالت عوامل متعدد در آن، صحبتهاي مردم از خريد سال نو نيز بيانگر نارضايتي آنان از وضعيت موجود بوده، به گونه اي كه هم فروشنده و هم خريدار از سيستم فعلي ابراز نارضايتي مي كنند. يك دانشجو با انتقاد از قيمت بالاي كالاها در اين ايام مي گويد: براي خريد يك دست لباس ساده بايد بالاي 40 تا 50 هزار تومان هزينه شود كه براي خانواده هاي چند نفره مشكل ساز است. عاطفه فاتحي مي افزايد: از سويي قيمتها بدون حساب و كتاب بوده و از اين مغازه به آن مغازه با هم متفاوت است، چنانكه يك مانتوي 25 هزار توماني را با تخفيف 7 هزار توماني به 18 هزار تومان خريده، در حالي كه جاي ديگر قيمت آن همان 18 هزار تومان بوده است. وي بيان مي كند: معلوم نيست بعضي فروشنده ها چه ميزان سود بر روي كالاها كشيده كه اين مقدار تخفيف مي دهند. نامجويان نيز كه شغل آزاد دارد، با بيان اين كه قيمتها شايد با سال گذشته فرقي نداشته، اما كيفيت اجناس بسيار افت داشته است، مي گويد: در فروشگاههاي بهاره نيز اكثراً به علت فروش تعاوني، كالاهاي با كيفيتي ارايه نمي شود و هر كالايي كه در مغازه ها به فروش نرسيده و از مد افتاده است، براي فروش به اين مكانها مي آورند. براي همين ترجيح مي دهيم كه از مغازه هاي داخل شهر خريد كنيم. وي اضافه مي كند: قيمتها نيز متفاوت بوده و هر كس هر قيمتي كه دلش بخواهد، روي كالاهايش مي گذارد. وي اعلام مي كند: بيشتر مغازه ها نيز به جاي برچسب قيمتي، داراي شماره اي با عنوان كد كالا بوده كه البته بعد از انتخاب مشتري، فروشنده با توجه به ظاهر خريدار براي آن قيمتي را اعلام مي كند. يك كارمند نيز با اعلام اين كه عيدي و بن پرداختي آخر سال در مقايسه با قيمت كالا و خدمات و مايحتاج موردنياز اين ايام تنها بخش كوچكي از هزينه ها را پوشش مي دهد، بيان مي كند: وقتي خود دولت تعيين و تكليفي از لحاظ قيمت گذاري در طول سال ندارد و ميزان سود نيز براي كالاها درصد معيني ندارد، هرج و مرج قيمتي در بازار جاي تعجب ندارد. يك خانم خانه دار هم در توضيح وضعيت خريدهاي نوروزي مي گويد: به دليل بالا بودن و افزايش قيمتها در اين ايام معمولاً والدين براي خود چيزي نخريده و بيشتر سعي در راضي نگه داشتن بچه ها دارند. وي مي افزايد: با توجه به تجربه خريد در اين روزها، ترجيح مي دهيم مايحتاج موردنياز خانواده را در طول سال و يا حداقل چند ماه مانده به سال آينده تهيه كنيم تا گرفتار التهاب قيمتها در اين ايام نشويم.
فروشگاههاي تاناكورا و حكايتي از نوع ديگر اما در قلب پاساژهاي مركزي و رنگارنگ شهر، وجود بازارهايي كه برخلاف ديگر بازارها مشتريان آن اكثراً از قشر ضعيف و آسيب پذير بوده اند نيز قابل توجه است. در فروشگاههاي 5 هزار توماني كه كالاهايشان اغلب وارداتي است و با كيفيت نازل عرضه مي شود و فروشگاههاي تاناكورا - كه كسي از چرايي اجازه فعاليت آنها با آن نوع كالاها بي اطلاع است- جاي سوزن انداختن نيست و به قول يكي از مشتريان با وضعيت درآمدي آنها چاره اي جز خريد از اين فروشگاهها وجود ندارد. وي با اعلام اين كه عيد برخلاف تمامي آوازه اش براي آنها عزاست، اضافه مي كند: با پس انداز 100 هزار توماني و 6 سر عائله و فرزند، رنج خريد در اين ايام به اوج خود مي رسد. وي ادامه مي دهد: بچه ها از عيد لباس نو و آجيل و خشكبار آن را مي شناسند، نه جيب خالي و قيمتهاي بالا را و بايد آبروداري كرد. وي مي افزايد: با وجود اين، قيمتها در اين بازارها نيز متناسب با كيفيت و نوع كالاها نبوده و چانه زني بيشترين حرف را در خريد مي زند. با تمام اين اوصاف بهار با همه زيبايي اش، در خانه غني و فقير را زده و حكايت بازار و خريد نوروزي مقدمه اي براي پيوستن به آن است. اما با وضعيت بازار، اين مقدمه آن چنان افراد را درگير چگونگي رتق و فتق آن مي كند كه اصل موضوع به حاشيه رانده مي شود. اين حكايت البته داستان تكراري هر سال بوده و بيماري التهاب قيمتها و نارضايتي مردم و فروشندگان دور تسلسلي است كه تا به امروز برنامه هاي در نظر گرفته شده براي ساماندهي آن نتيجه بخش نبوده است. اين مسأله در سال جاري در حالي اتفاق مي افتد كه وزارت بازرگاني با كمك اصناف تدارك گسترده اي را براي تنظيم بازار ديده اند. |