---------------------------------------------------------------------------------------------------------------- گزارش تحليلي قدس از چگونگي ساماندهي و بازسازي گلزارهاي شهدا ؛ و تازه مي شود دوباره خاطره ات
٭ فرحروز صداقت ٭ لحظه اي كه بايد اتفاق مي افتاد اولين بار در يك جلسه سخنراني با حضور خانواده شهدا بود كه متوجه شدم قرار است بنياد شهيد با همكاري تعدادي از ارگانها و
نهادهاي ديگر، مزار شهدا را تبديل به حوزه اي كند كه هميشه جاودانه بماند و گذر زمان باعث خرابي و فرسودگي اين مزارها نشود. در اين جلسه قرار شد مزار شهدا سرپوشيده باشد تا به يك مكان ماندگار كه ياد و خاطره جنگ را زنده نگه مي دارد تبديل شود. نمي دانم آن زمان چه حسي نسبت به طرح اين مسأله داشتم، شايد خوشحال بودم از اين كه سرانجام مزار شهدا سر و ساماني پيدا مي كند و شايد هم ناراحت! چون هر مزاري به سليقه خانواده اش چيده شده بود. تا اين كه زماني از طرح اين مسأله گذشت و يك روز براي ديدار برادران شهيدم بر سر مزار آنان رفتيم. هنوز هم مي گويم كاش آن روز نرفته بوديم. شايد آن لحظه يك لحظه اي بود كه بايد اتفاق مي افتاد، اما براي ما لحظه سختي بود. تمام سنگ مزارها كنده شده و درختها و باغچه هاي سبزي كه ساليان سال خانواده هاي شهدا با دست خودشان به آنها آب داده بودند به تلي از خاك تبديل شده بود. نمي دانم شايد هم براي ساماندهي مزار شهدا سرانجام اين اتفاق بايد مي افتاد اما تحمل اين لحظه ها براي ما خيلي سخت بود. غريبانه بغض خود را فرو مي خوردم كه نگاهم به مادرم افتاد. ديدم اشك از ديدگانش جاري است. با خودش مي گفت: "پس يوسف كجاست؟" كاش از قبل مي دانستيم مزار در حال بازسازي است و هيچ وقت آن روز را نمي ديديم. يادم نيست چقدر زمان گذشت تا روزي كه مادرم گفت: "بهشت رضا آماده شده است." و ما براي زيارت رفتيم. مزار سامان داده شده بود. ديگر از سنگهاي نامنظم و سنگهاي شكسته و خاك و باغچه هاي به هم ريخته خبري نبود. اما راستش را بخواهيد براي ما ديگر از آن بهشت رضا هم خبري نبود. انگار دوست داشتيم مزار شهيدمان همان طور باشد كه سالها پيش با دستان خودمان آن را تزئين كرده بوديم. احساس غريبگي مي كردم. با شهدا، با خانه شهدا، نمي دانم شايد زمان بايد بگذرد تا با خانه جديد مأنوس شويم و من هنوز نمي دانم روزي اين خانه هم مثل خانه قبلي، ما را آرام مي كند يا نه! ٭ راوي: خواهر دو شهيد ٭٭٭ ٭ واقعه اي ديگر نمي دانم چند نفر از آن واقعه خبر دارند؟! همان واقعه نابودي بزرگترين نقاشي ديواري جنگ در دانشگاه تهران را مي گويم! اين ديوار نگاره، مفصل ترين و بزرگترين نقاشي دفاع مقدس بود كه آقاي كفشچيان در طول سه سال در مساحتي بالغ بر هزار مترمربع بر ديوار سالن ورزشي دانشگاه تهران كشيده بودند. اين نگاره در سال 70 به پايان رسيد و در رونمايي اين اثر بي نظير، وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي وقت و برخي مقامهاي ديگر حضور داشتند. حتي خبرنگاران خارجي هم از آن ديدن كرده بودند. سال 81 يكي از مسؤولان دانشگاه تهران بي خبر روي اين نقاشي رنگ روغن كشيد و آن را به طور كلي نابود كرد و صدايي هم از كسي در نيامد! متوليان رسمي و نيمه رسمي و تبليغگران جنگ و دفاع مقدس هم نفهميدند چه شد و شايد هم از اصل واقعه مطلع نشدند، تازه اگر مي شدند چه مي شد! ٭ عليرضا كمري پژوهشگر ٭٭٭ ٭ آثار شهدا تخريب نقاشيها و آثار و دست نوشته هاي روي ديوارهاي مسجد جامع خرمشهر هم در بازسازي، سرنوشتي چون نگاره روي ديوار دانشگاه تهران پيدا كرد با اين تفاوت كه همه آن نقاشي ها و دست نوشته ها مربوط به شهداي خرمشهر بود كه در دفاع از شهر و بازپس گيري خرمشهر آن آثار را خلق كرده بودند! ٭٭٭ ٭ حرفها و خبرها عده اي عقيده دارند بازسازي مزار شهدا موضوعي مهمتر از ماجراهاي قبل است زيرا مزار هر شهيد مثل يك اثر بي نظير، ارزش شناسه اي و فرهنگي دارد و نمي شود آن را بي محابا دگرگون كرد و هر نوع دخل و تصرف در آن اعتبار و اصالت آنها را مخدوش مي كند و اين حرفها البته به معني رها كردن و به فرسايش سپردن آنها نيست. عده اي ديگر عقيده دارند كه گلزارهاي شهدا يكي از مهمترين مواريث فرهنگي باقي مانده از تاريخ دفاع مقدس است كه براي تاريخ و آيندگان بايد حفظ و بازسازي شود. و به اين ترتيب چند سالي است كه اين حرفها و خبرهاي مربوط به ساماندهي و بازسازي گلزارهاي شهدا ادامه دارد. چنانچه در 27 فروردين سال 85 آقاي دهقان، معاون رئيس جمهوري و رئيس بنياد شهيد و امور ايثارگران در مراسمي كه براي عمليات ساماندهي مزار شهداي انقلاب اسلامي و دفاع مقدس برگزار شده بود، اظهار كرد: "هم اكنون 219 هزار شهيد در 18 هزار گلزار شهداي سراسر كشور آرميده اند كه متأسفانه از پايان جنگ تاكنون توجه كافي نسبت به پاسداشت تربت پاك شهدا انجام نشده است." لذا طرح ساماندهي مزار شهداي انقلاب اسلامي و 8 سال دفاع مقدس در بهشت زهرا(س) تهران كه بيشترين شهداي كشور در آن آرميده اند طراحي و آغاز شد. در همين جلسه "بيادي"، نايب رئيس شوراي اسلامي شهر تهران اظهار كرد: "طرح ساماندهي در چهار فاز صورت خواهد گرفت. در فاز اول قطعه شهداي گمنام با 5 هزار و 200 قطعه مزار ساماندهي مي شود. در فاز دوم فضاهاي فرهنگي و پاركينگ و در فازهاي سوم و چهارم قطعات شهداي انقلاب اسلامي و دفاع مقدس بهسازي خواهد شد و اميدواريم اين طرح در سال 87 به پايان برسد." و آقاي قاليباف شهردار تهران هم گفت: "طرح ساماندهي مزار شهدا با همكاري بنياد شهيد و امور ايثارگران، شوراي شهر و شهرداري در ظرف كمتر از چهار ماه در قطعه شهداي گمنام اجرا و در ادامه تمامي مزار شهدا بهسازي خواهد شد." طرح ساماندهي در شهرهايي مثل كرمان، يزد، سمنان و... در حال اجراست و بسياري از مزارها ساماندهي شده اند.
٭ ترويج فرهنگ ايثار و شهادت محمدرضا اميرحسيني، مديركل گلزارها و يادمانهاي بنياد شهيد و امور ايثارگران در ارتباط با عمليات ساماندهي گلزارها و شفاف سازي اين عمليات به خبرنگار ما مي گويد: "موضوع سامان دهي گلزار شهدا و زيبا سازي سخني نيست كه تازه باشد. اين فكر از سال 76 در سازمان تبليغات و پژوهش بنياد براي موضوع ترويج فرهنگ ايثار و شهادت پيش بيني شده بود كه يكي از موارد مهم هم بحث ساماندهي گلزار شهدا بوده است. سعي زيادي شد كه اين فعاليت ساماندهي با مطالعه انجام گيرد، به همين جهت كميته اي تشكيل شد و از يك عده متخصص ساختمان ساز، معمار، محقق و استاد دانشگاه و استادان حقوق و... دعوت شد و با حضور پژوهشگران و با استفاده از صنايع معماري ايراني بخصوص معماري آرامگاهي كه سابقه ديرينه هم دارد يك سال اين تحقيقات به طول انجاميد. سعي بر اين داشتيم كه كار از اول يك تعريف مشخصي داشته باشد. از قبل هم كه يك سري كارها و هماهنگي ها با استانها و شهرهاي مختلف صورت گرفته بود و سرانجام تصميم جدي بر ساماندهي گلزارها گرفته شد."
٭ كار گروهي اميرحسيني در مورد انتخاب پژوهشگران و متخصصان امر و اين كه آيا اين افراد به جز داشتن تخصص، دغدغه خاص دفاع از آثار و ارزشهاي باقي مانده از دفاع مقدس هم برايشان مهم است؟ چنين مي گويد: "ما افرادي را انتخاب كرديم كه حتي تعدادي از آنها تز و پايان نامه كارشناسي ارشدشان ساماندهي گلزار شهدا بوده است. سعي ما بر اين بود تا افرادي را انتخاب كنيم كه هم تخصص داشته باشند و هم علاقه مند به حفظ اين ميراث فرهنگي عظيم باشند." اميرحسيني اضافه مي كند: به هر حال كاري كه ما به كمك سازمانهاي ديگر انجام مي دهيم و به تصويب هيأت دولت هم رسيده است (سال83) يك كار گروهي است و تلاش ما بر اين است كه طرح تصويب شده به اجرا در آيد. اما متأسفانه در جاهايي مجريان طرح با طراحي خود تغييراتي انجام مي دهند. البته ما تا آن جا كه امكان دارد سعي كرديم نظرات كميته فني در اجرا هماهنگ شود. مثلاً همين فاز يك گلزار شهدا در بهشت رضا(ع) در مشهد ساماندهي شده است كه شايد ايده آل نباشد اما به هر حال 70-60 درصد نظرات، طرح كلي را تأمين مي كند.
٭ پراكندگي گلزارها اميرحسيني درباره نگهداري و ساماندهي گلزارها به نكته مهمي اشاره مي كند و به خبرنگار ما مي گويد: گلزارهاي شهدا در كشور ما منطبق با عرف اجتماعي مردم شكل گرفته است به همين جهت با پراكندگي زياد در سطح كشور مواجه هستيم و اين از يك لحاظ مهم است و بيانگر وجهه مردمي جنگ ماست كه حتي در روستاهاي دوردست هم هر مزاري نشان از حضور مردم در صحنه دفاع مقدس را دارد و در حقيقت هر گلزار شهيد در هر جاي ايران، پرچم مشاركت در بحث دفاع مقدس و جنگ است. پس كار، كار بزرگي است و بنياد نمي توانست به تنهايي اين ساماندهي را انجام دهد. بنابراين طبق اساسنامه تصويبي قرار شد كميته فني بنياد ناظر كار باشد و شهرداريها و فرمانداريها مجري كار كه به اين ترتيب تا به حال 170 گلزار ساماندهي شده است و اگر اعتبارات لازم تأمين شود كار تسريع پيدا خواهد كرد. ٭٭٭ ٭ نظم در اجراي طرح مديركل گلزارها و يادمانها درباره اين كه آيا اين ساماندهي فقط شامل بازسازي مزارهاي فعلي است يا به طور كلي شامل تغييراتي در قطعه ها و مزارها و سنگها و نوشته هاي روي سنگها و آذين هاي خاص هر مزار خواهد بود، اظهار مي دارد: اين بازسازي در بعضي از شهرستانها مثل اصفهان از اول يك نظم خاص داشته است كه قطعات خاص براي هر عملياتي تعبيه شده و اگر كسي دنبال شهداي آزادسازي خرمشهر مي گردد به راحتي شهداي مربوط به آن عمليات را در يك قطعه پيدا مي كند. سنگها از همان اول همسان انتخاب شده اند و سرانجام گلزار با يك نظم خاصي شكل گرفته است. اما در بعضي شهرها بخصوص در بهشت زهرا(س) تهران وقتي وارد قطعات مي شوي هيچ نشان خاصي نمي بيني فقط با انبوهي از تابلوهاي جورواجور با سليقه هاي متفاوت و سنگهاي رنگ به رنگ با حجمهاي متفاوت روبرو مي شوي! يكي بالاي مزار گنبد درست كرده، يكي شيشه كشيده. در بعضي شهرهاي ديگر هم وضع به همين شكل است. در حال حاضر در قزوين مزار شهدا بازسازي و تعريف شده است. در كرمان و يزد و مشهد هم اين بازسازيها شروع شده و نوع و نظم بازسازي بستگي به طرحي دارد كه مشاور مي دهد. قطعات و مزار را كه نمي توان تغيير داد، بنابراين فقط كف سازي و تابلوها و از اين قبيل تغييرات صورت خواهد گرفت. مطالب روي سنگها عوض نخواهد شد و اين تصويب شده است. زيرا هر نوشته اي حاوي فرهنگي خاص از دورانهاي مختلف دفاع مقدس است.
٭ فاز 1 گلزار شهدا- مشهد مقدس بار ديگر سري به گلزار شهدا در بهشت رضا(ع) مي زنيم. حتماً خانواده ها و مراجعان و زائران مزار شهدا از قسمت بازسازي شده ديدن كرده اند. در فاز 1 گلزار همه چيز ساماندهي و همه سنگها عوض و كف سازي جديدي شده است. از درختها و باغچه و گلدانهاي بزرگ بر روي مزارها خبري نيست. وسط هر چهار مزار يك بوته كاشته شده است و روي سنگ هم عكس شهيد و مشخصات و فرازهايي از وصيت نامه هايشان حك شده است. همه چيز مرتب و منظم به نظر مي رسد، اما خيلي ها مي گويند آن حال و هوا، صفا و فرهنگ خاص دوران دفاع مقدس را ديگر حس نمي كني! نمي دانم شايد اين حس و اين فكر متعلق به نسل ما، نسل جنگ ديده و شهيد داده باشد و شايد هم يك نوع دلبستگي و عادت است كه اميدواريم در اثر گذر زمان اين حس تعديل شود و اين ساماندهي حتماً براي نسلهاي آتي تاريخ مفيد فايده خواهد بود. چنانچه آقاي اميرحسيني در اين باره مي گويد: در اصول طرح همسان سازي و ساماندهي، ما مجبور هستيم تغييراتي را جهت زيباتر شدن گلزارها انجام دهيم، تا براي نسلهاي آينده زيبا و ماندگار شود.
٭ نظرخواهي از خانواده شهدا مدير كل گلزارها درباره نظرات خانواده شهدا در اين ساماندهي مي گويد: هر جا ما خواستيم كاري انجام دهيم قبل از آن خانواده ها توجيه مي شوند و نظرات خود را مطرح مي كنند. ما حتي بعد از ساماندهي در خيلي از جاها يك طرح پژوهشي اجرا كرديم. در ارتباط با بازخورد طرح ساماندهي گلزارها كه اخيراً نتايج آن را مشاوران مربوطه اعلام كرده اند و اين نتيجه نشان مي دهد كه اكثريت خانواده ها با اين ساماندهي موافقند و اتفاق نظر دارند. ٭٭٭ اما در همين رابطه وقتي عمليات اجرايي طرح ملي ساماندهي گلزار شهدا همزمان با ميلاد خجسته پيامبر اكرم(ص) در تهران آغاز شد خبرنگار "شريف نيوز" گزارش داد كه اكثر خانواده ها با اين طرح مخالف هستند و اين تجربه در بهشت رضا(ع) مشهد نيز موجبات نارضايتي شديد خانواده هاي شهدا را فراهم آورد، اما متأسفانه بنياد، بدون توجه به اين امر اقدام به اجراي طرح خود نمود. اين خبرنگار مي افزايد: مزار شهداي بهشت زهرا(س) تهران از جمله باصفاترين مزارهاي شهدا در سطح كشور است كه در آن هر خانواده اي با توجه به عشق و سليقه و علاقه و ارتباط خود با شهيد، اقدام به تزيين مقبره عزيزانشان نموده اند. اما دكتر جهان پور دكتراي معماري و عضو كميته فني گلزار شهدا در اين رابطه نظر ديگري دارد، او مي گويد: البته هر تغيير و تحولي در وضع موجود براي عده اي نگراني هايي دارد و آن اين كه در صورت تغيير آيا كارآيي لازم به وجود مي آيد يا اينكه وضع موجود هم از دست مي رود؟ چه بايد كرد و اين كه بعد چه اتفاقي ممكن است بيفتد! اما بعد از اجراي طرح معمولاً همه اين نگرانيها برطرف مي شود چنانكه حتي عده اي كه هنگام تخريب، مخالفتهاي شديدي با طرح داشتند بعد از اجراي طرح ابراز رضايت و خشنودي مي كردند.
٭ چرا مخالفت؟ دكتر جهان پور درباره نوع مخالفت اظهار مي دارد: بعضي از انتقادها و مخالفتها سليقه اي است، مثل اين كه بعضي ها مي گويند گلزار بايد سقف داشته باشد يا داراي گنبد و مناره و طاق و قوس و... باشد و توجهي به ساير مسايل ندارند و البته اين نظريات كارشناسي نيست بلكه سليقه اي است، از طرفي هم بسياري از خانواده ها با اين تغيير و تحولات موافق هستند و رضايت كامل هم دارند چون به اصل كار ساماندهي پي برده اند.
٭ دورترها را ببينيم دكتر جهان پور اضافه مي كند: نمي توان گفت كه اين ساماندهي حال و هوا و حس موجود را از بين مي برد. شلوغي و تراكمي كه گاه در بعضي از گلزارها ديده مي شود و حتي گاهي امكان تردد را سلب مي كند، با فلسفه مزار شهدا مغايرت دارد. فضاي مزار بايد يك فضاي ارزشمند و قابل قبول باشد، از طرفي خانواده هاي شهدا تا يك زماني در قيد حيات هستند و مي توانند اگر سنگ مزار آسيب ديد آن را سامان دهند و ما اگر بخواهيم نگاهي به آينده داشته باشيم و اين كه اين مزارها بايد ماندگار شوند مخالفت با ساماندهي، معني پيدا نمي كند.
٭ احترام به خانواده شهدا دكتر جهان پور، عضو كميته فني گلزارهاي شهدا در ادامه به خبرنگار ما مي گويد: هدف اصلي از ساماندهي گلزارها نوعي احترام به خانواده محترم شهداست و اين كه ياد و خاطره شهيد براي هميشه جاودانه بماند و هدف عالي تر، القاي فرهنگ ايثار و شهادت به آيندگان است. اگر گلزارها ساماندهي نشوند و از نظر معماري و معنوي كم ارزش و سبك باشند در قضاوت آيندگان هم ارزشگذاري كمتري خواهد شد. مزار شهدا ارج و قربي دارد كه سالهاي متمادي بايد باقي بماند تا جاذبه لازم حتي براي مراجعان و گردشگران را هم داشته باشد و پاسخگوي توقعات نسلهاي مختلف و آيندگان باشد. پس مخالفت با اين ساماندهي چه معني مي تواند داشته باشد جز اختلاف سليقه؟
٭ هويت گلزارها دكتر جهان پور درباره معماري خاص اين ساماندهي به خبرنگار ما مي گويد: هر گلزاري در هر شهر يا روستايي داراي شخصيتي خاص است كه در ساماندهي، اين هويت را بايد حفظ كرد. كميته فني گلزارها با دقت و توجه به اين هويتها طرحهاي خاصي را پيش بيني كرده كه به تصويب دولت هم رسيده است. پس هر طرحي خارج از اين سياست كلي انجام پذيرد در واقع به اين هويت صدمه مي زند. از طرفي كساني كه در اين ساماندهي مشاركت مالي دارند گاه خود را صاحب نظر و عقيده مي دانند و در اجراي طرح اعمال نظر مي كنند و گاه اتفاق مهمتري مي افتد و آن اين است كه اين اعمال نظرها ممكن است به رفع تكليف تبديل شود. اين كار، كار بزرگي است و كاري نيست كه بتوان در آن عجله و براي رفع تكليف، عجولانه طرح را اجرا كرد. اجراي اين طرح يك زمان دراز مدت مي طلبد و همان طور كه عرض كردم خدا كند كاري در اين ساماندهي براي رفع تكليف و يا خالي نبودن عريضه انجام نشود.
٭ طرح جامع ملي دكتر جهان پور اضافه مي كند: اميدوارم با يك طرح جامع ملي اين كار بزرگ به درستي سامان پذيرد و مرحله به مرحله به اجرا در بيايد و همان طور كه اشاره شد از لحاظ فرهنگي، اعتقادي و اجرايي بايد آمارهاي مراجعان و تركيب متفاوت اجتماعي آنها در يك طرح جامع ديده شود. ٭٭٭ ٭ دفاع از طرح ساماندهي آقاي حسيني، مديركل بنياد شهيد و امور ايثارگران خراسان رضوي از طرح ساماندهي و بازسازي اظهار رضايت مي كند و مي گويد: در حال حاضر وضعيت ساماندهي مناسب و قابل دفاع است. بازسازي در جاهاي مختلف استان خراسان چه قبل از تفكيك و چه حالا صورت گرفته كه اين طرحها بسيار زيبا و شكيل بوده است. در شهرستان سبزوار و توابع آن، اسفراين، بجنورد و شيروان اين بازسازي انجام گرفته و مزار شهداي قوچان، سرخس و مشهد هم در حال انجام طرح است. اين ساماندهي طبق طرحهاي تصويب شده انجام گرفته و بدون نظر بنياد هيچ كاري صورت نپذيرفته است. اما در مشهد به علت وسعت زياد گلزار، طرح بازسازي هنوز كامل نشده است. در بازسازيها فونداسيون سازي مد نظر بوده تا زمين فروكش نكند چون قبل از بازسازي وجود باغچه ها و گلدانها و نفوذ آب، موجب فروكش كردن مزارها شده بود. هر چند ظاهر قضيه خوب بود اما وضعيت مزار شهدا واقعاً وضعيت نامناسبي داشت و امروز فاز1 با رعايت اصول طرح، تصويب و بازسازي شده و شايد سايه بانهايي موقتي زده شود تا خانواده ها راحت باشند. اما در آينده اي نزديك بوته هايي كه آنها هم طبق اصول كاشته شده اند فضاي سبز مناسبي را در گلزار ايجاد خواهند كرد و فضا ان شاءا... فضاي ماندگار و زيبايي خواهد شد كه رضايتمندي همه را فراهم خواهد كرد. رئيس بنياد شهيد خراسان به خبرنگار ما مي گويد: براي اجراي باقي مانده طرح، هم ما بودجه گذاشته ايم و هم شوراي شهر. آقايان شهردار و استاندار هم قول داده اند كه در اجراي كل طرح ما را ياري كنند تا يك يادمان و سالن فرهنگي هم در كنار گلزارها ايجاد شود. حسيني اضافه مي كند: آن قدر نوع تبليغات بد بوده كه حتي آثار سوء روي فرزندان شهدا گذاشته است. اگر ما اين قدر زير فشارهاي نامطلوب و جو به وجود آمده نبوديم مزار را سنگ نمي كرديم بلكه در كف سازي از آجر استفاده مي كرديم تا ماندگاري آن بيشتر شود. همان طور كه مي دانيد مقاومت آجر در مقابل گرما و سرما و آب بسيار زياد است و ما فقط در اثر فشارهاي ناشيانه يك عده مجبور شديم تغييراتي در طرح ايجاد كنيم. به هر حال هدف از ساماندهي گلزارها ايجاد احساس رضايت و نشاط است براي افرادي كه به مزار مي آيند، چه امروز و چه در آينده. و من فكر مي كنم اگر كمي صبر كنيد فضا فضاي خوب و دلپذير و مناسبي خواهد شد. ٭٭٭ ٭ حرف آخر بحث ساماندهي گلزارهاي شهدا براي همه مردم يك بحث جدي است كه اميدواريم مسؤولان محترم فقط جهت رفع تكليف به اين مهم نپردازند بلكه با همان اهدافي كه اعلام كرده اند اين طرح به اجرا در بيايد. آن وقت است كه رضايتمندي همه جلب خواهد شد و تصويري زيبا و ماندگار از بخش مهمي از هويت ملي و تاريخي خود را در دست خواهيم داشت.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------- به مناسبت روزجهاني بزرگداشت قربانيان جنگ شيميايي ؛ از شمع بپرسيد ز سوز جگر ما
تو به خانه برگشتي! با تني خسته و زخمهايي كه آرام آرام خود را نشان مي داد، زخمهايي كه انگار با تمام توان مي خواست سالهاي سخت ماندن را كوتاهتر كند.
آن جنگ نابرابر، تمام شد و تو بازگشتي، آن قدر متواضعانه در كنار ما زندگي را تجربه كردي كه نه صداي خس خس سينه ات را كسي شنيد و نه كسي از رنگ پريدگي ات پرسيد. آرام آرام و بي صدا شمع وجودت سوخت و روح بلند و آسماني ات به آسمان پر كشيد. حالا بعد از مدتها خواستم كه وصيت نامه ات را بخوانم و مو به مو به آن عمل كنم اما افسوس كه نتوانستم. از وصيت نامه ات فقط اين را خواندم "از شمع بپرسيد ز سوز جگر ما" و ديگر هيچ! 29 آوريل برابر با نهم ارديبهشت ماه سالروز لازم الاجرا شدن كنوانسيون منع سلاحهاي شيميايي درسال 1997 درجهان است، كنوانسيوني كه هم اكنون 173 كشور يعني 95 درصد از كشورهاي جهان عضو آن هستند. در دهمين اجلاس كشورهاي عضو كنوانسيون سلاحهاي شيميايي كه در نوامبر سال 2005 در لاهه برگزار شد، اعضاي اين كنفرانس كه 163 كشور بودند به اتفاق آرا روز 29 آوريل را روز بزرگداشت قربانيان جنگ شيميايي قرار دادند. در طول هشت سال جنگ تحميلي عراق عليه ايران، رژيم بعث عراق در بيش از 350 حمله شيميايي از گاز خردل و انواع گازهاي كشنده اعصاب براي نخستين بار در تاريخ استفاده كرد. اين امر منجر به مصدوم و آلوده شدن حدود يك ميليون نفر در زمان جنگ شد كه هزاران زن، مرد و كودك را شامل مي شد، از اين افراد حدود 100 هزار نفر بشدت آسيب ديدند كه تعدادي ازآنها درداخل كشور و شماري نيز براي درمان به كشورهاي خارجي اعزام شدند. دبير انجمن حمايت از قربانيان سلاحهاي شيميايي به ايرنا، گفت: براساس مستندات موجود، رژيم بعث عراق همچنين براي نخستين بار اين سلاحهاي مهلك را عليه مناطق مسكوني و غير نظامي نيز استفاده كرد كه نمونه بارز آن فاجعه بمباران سردشت در تيرماه 1366 و بمباران شيميايي حلبچه در اسفند ماه 1366 است. "عليرضا حجتي" افزود: براساس مطالعات انجام شده توسط مراكز معتبر بين المللي، برخي از عوامل شيميايي از جمله گاز خردل از نوع عوامل پايدار در محيط بوده و آثار زيانبار آن بر محيط زيست تا سالها بعد باقي مي ماند. وي ادامه داد: كارشناسان حقوق بين الملل معتقدند، امروزه كاربرد سلاحهاي شيميايي در جنگها مطلقاً ممنوع است و به دولتها حق استفاده از اين سلاح در شرايط اضطراري هم داده نشده است. به گفته وي، از اين رهگذر براساس حقوق بين الملل عرفي و اسناد بين المللي، پايه هاي حقوق بشر براي جنگ شكل گرفت. دبير اين انجمن گفت: براين اساس چهار قاعده مورد نظر است كه در قاعده اول استفاده از سلاحهايي در جنگ مجاز است كه قربانيان را زجركش نكند، در قاعده دوم نيز استفاده از سلاحهايي كه درمان آثار آنها امكان پذير نبوده يا سخت و دشوار باشد، ممنوع است. حجتي افزود: قاعده سوم، ممنوعيت استفاده از سلاحهاي كور را بيان مي كند كه در آن طرفهاي نظامي و غيرنظامي مشخص نباشد و در قاعده چهارم نيز ممنوعيت استفاده از شيوه هاي جنگي كه منجر به تخريب محيط زيست شود، پيش بيني شده است. وي ادامه داد: اين ممنوعيتها به روشني مشخص مي كند كه در استفاده از گازهاي شيميايي هر چهار قاعده لغو شده و اين امر باعث شد تا جوامع بين المللي سلاحهاي شيميايي را مورد توجه ويژه قرار دهند. وي گفت: به دنبال آن كنوانسيونها و پروتكلهايي به منظور اجراي صلح و منع استفاده و توليد از سلاحهاي شيميايي در جهان شكل گرفت، اما باز در اين ميان رژيم بعث عراق اقدام به استفاده از سلاحهاي شيميايي عليه ايران بعد از جنگ جهاني دوم كرد. حجتي تأكيد كرد: بايد توجه كرد، شناساندن فجايع انساني رخ داده درايران يكي از مهمترين اقدامهايي است كه از سوي مسؤولان بايد انجام شود تا فرياد مظلوميت و صلح جانبازان و مصدومان شيميايي ايران اسلامي به گوش جهانيان برسد. هم اكنون از ميان 100 هزار جانباز شيميايي، 50 هزار پرونده فعال در زمينه مصدومان شيميايي موجود است. بررسيها نشان مي دهد، سالانه 75 تن از اين افراد بر اثر آسيب ديدگي از گازهاي شيميايي جان خود را از دست مي دهند كه اين رقم طي اين سالها به حدود يك هزار و 500 نفر رسيده است. دكتر "شهريار خاطري" مسؤول روابط عمومي انجمن حمايت از قربانيان سلاحهاي شيميايي نيز دراين باره گفت: هم اكنون با همكاري دانشگاهها تحقيقات گسترده اي در جهت بررسي پيامدهاي سلاحهاي شيميايي در حال انجام است، چرا كه دانشگاهها بايد درباره پيامدهاي سلاحهاي شيميايي، تحقيق و به نوعي اين سلاح كشتار جمعي را مهار كنند. وي افزود: به اعتقاد كارشناسان، دانشگاهها بايد با ارايه مقالات علمي در سطح جهاني، براي دفاع از مظلوميت ايران و جانبازان شيميايي تلاش كنند. وي ادامه داد: فراهم كردن بستر مناسب براي انجام فعاليتهاي همه جانبه علمي و پژوهشي در زمينه عوارض اين سلاحها و درمان آنها و همچنين هم انديشي به منظور يافتن راهكارهاي نوين به منظور ارتقاي سلامت و كيفيت زندگي مصدومان سلاحهاي شيميايي از اهدافي است كه بايد توسط دولت به طور جدي پيگيري شود. ٭ حميده سادات هاشمي
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------- بازديد وابستگان نظامي خارجي از مناطق عملياتي جنوب ؛ حيرت زده شديم
هشت سال دفاع مقدس مردان و زنان اين ديار در برابر تهاجم عراق كه از سوي استكبار و ايادي آن حمايت و هدايت مي شد، هرگز از خاطره ها محو نمي شود. در اين راستا براي نشر پيام شهدا و نشان دادن گوشه اي از وسعت و عظمت دلاوريهاي آنان همزمان با اعزام كاروان راهيان نور به مناطق عملياتي، كارواني مركب از 25 نفر وابسته نظامي از كشورهاي مختلف براي بازديد عازم سرزمينهاي نور شدند.
اين وابستگان نظامي، از كشورهاي پاكستان، هندوستان، آذربايجان، گرجستان، تاجيكستان، سوريه، روسيه، تركيه، ارمنستان، ژاپن، چين، كره شمالي، ساحل عاج، برزيل، چك، لهستان، فرانسه، يونان، ايتاليا، هند، بلغارستان، اوكراين و اتريش با سفر به مناطق عملياتي جنوب كشورمان در قالب كاروان راهيان نور بين المللي با فداكاريهاي رزمندگان اسلام آشنا شدند. سرهنگ جنتي مسؤول امور بين الملل بنياد حفظ آثار و نشر ارزشهاي دفاع مقدس در اين باره به خبرنگار ايسنا گفت: در سالهاي اخير به ويژه سال جاري كه مقامهاي بعضي كشورها مثل آمريكا، تهديداتي را عليه كشورمان شروع كرده اند، به خاطر اين كه عظمت كار رزمندگان اسلام را به دنيا نشان دهيم و آن قدرت خارق العاده و حماسه هايي كه آفريدند را عملاً به آنها انتقال دهيم، اين سفر برگزار شد. وي افزود: 33 كشور به صورت مقيم و هفت كشور به صورت اكروديته از كشورهاي همسايه هستند كه تعداد 37 نفر دعوتنامه رسمي براي اين سفر داشتند و از اين تعداد 25 نفر شركت كردند و بقيه كساني بودند كه در ايران حضور داشتند و استقبال كردند و حتي از بعضي كشورها مثل هندوستان دو نفر مهمان داشتيم.
سرهنگ جنتي اظهار داشت: با توجه به محدوديت زماني، دو محور عريض را در نظر گرفتيم كه محور اول شامل اهواز، سوسنگرد، دهلاويه، بستان و ميشداغ بود و در مسير برگشت از سد كرخه به عنوان دستاوردهايي از دفاع مقدس بازديد كرديم. بعد منطقه عملياتي فتح المبين را برايشان توضيح داديم. در شهر شوش، آنها را به زيارت آرامگاه دانيال نبي برديم و از آثار باستاني بازديد كردند. همچنين با حضور در دهلاويه ياد شهيد چمران هم گرامي داشته شد. وي در خصوص نظر وابستگان نظامي كشورهاي شركت كننده در اين بازديد راجع به شهيد چمران، اظهار داشت: آنها مي گفتند كه نام شهيد چمران، فقط نام اتوباني را در تهران براي ما تداعي مي كند و حالا كه با ابعاد مختلف شخصيتي ايشان آشنا شديم برايمان بسيار حيرت انگيز است. اين وابستگان نظامي با ابعاد شخصيتي شهيد چمران و فعاليتهاي ايشان در لبنان به عنوان مبارزي تحصيلكرده و نمونه يك انسان خود ساخته و فرمانده عالي رتبه آشنا شدند. سرهنگ جنتي ادامه داد: در روز دوم سفر به يادمان شهداي هويزه رفتيم و عمليات نصر را تشريح كرديم. چگونگي شهادت دانشجويان پيرو خط امام به رهبري شهيد علم الهدي براي آنان بسيار جالب بود. آنها هنوز هم بر ايشان اين سؤال مطرح است كه چطور بين دو واحد نظامي (سپاه و ارتش) اين گونه هماهنگي وجود داشته و توانستند حماسه هاي بزرگي را بيافرينند. بعد آنها را به كنار رودخانه كارون برديم و توضيح داديم كه چگونه رزمندگان ما توانستند با استفاده از اصل غافلگيري و نصب پل بر روي اين رود خروشان به دشمن شبيخون بزنند و در سوم خرداد خرمشهر را آزاد كنند. به گفته سرهنگ جنتي، بسياري از اين وابستگان نظامي با مشاهده و شنيدن عظمت اين عملياتها و ديدن اين مناطق از نزديك به تاكتيكهاي بديع رزمندگان اسلام، اعتراف كردند كه بايد اينها به صورت درس آكادميك در دانشگاههاي نظامي دنيا تدريس شود. سرهنگ جنتي يادآور شد: در بازديد از منطقه اروند (محل عمليات والفجر 8) سردار تنگسيري، فرمانده نيروي دريايي سپاه در آن منطقه، توضيحاتي در مورد عبور غواصان ايران و فتح فاو ارايه كرد كه وابستگان نظامي بسيار تحت تأثير قرار گرفتند. وي اظهار داشت: حضور فرماندهان عالي رتبه و وابستگان نظامي كشورهاي ديگر موجب شد كه ما بخشي از عظمت و اقتدار نيروهاي جمهوري اسلامي ايران را در ميدان جنگ، هم به لحاظ تئوري و هم به صورت عيني و علمي بيان كنيم و چون افراد، افراد ويژه اي بودند و ديد و تجربه نظامي داشتند، بنابراين سعي كرديم از ديدگاه نظامي آنها را توجيه كنيم. اين ميهمانان در بازديد از مناطق عملياتي اظهار نظر كتبي هم داشتند. وابسته نظامي ژاپن نوشته بود: عبور از كارون و شجاعت و فداكاري رزمندگان ايراني و استفاده از تاكتيكهاي جديد براي شكست عراق در جنگ تحميلي بسيار جالب و مهم بوده است. و وابسته هند نوشته بود: عبور از كارون در عمليات بيت المقدس و عبور از اروند در عمليات والفجر 8 بسيار مهم بوده است. وابسته هند درخواست كرده است كه هر شش ماه اين برنامه تكرار شود. براي وابسته بلغارستان، بناي يادبود شهيد چمران و حضور چشمگير مردم در بازديد از مناطق عملياتي بسيار جالب بوده است و براي وابسته آذربايجان هم، دهلاويه، عبور از رودخانه، عمليات شلمچه، وحدت نيروهاي نظامي و مردم و مبارزه با متجاوزان جالب بوده است. اين وابسته نظامي از تشكيل بنياد حفظ آثار براي حفظ و حراست از دستاوردهاي دفاع مقدس و نشر فرهنگ آن تمجيد كرد. ميهمانان خارجي در اين سفر از فعاليتهاي عمراني و اقتصادي پس از جنگ و شهرهاي بازسازي شده نيز ديدن كردند و وقتي با جمعي از كاروان مردمي كه به صورت دسته جمعي از دانشگاهها و مدارس آمده بودند، در يك برخورد احساسي و عاطفي چهره در چهره هم قرار گرفتند با تعجب بيان مي داشتند كه تعامل و ارتباط معنوي و اعتقادي مردم پس از گذشت 16 سال از جنگ تحميلي ما را شگفت زده مي كند. اين ايده و ابتكار، اولين تجربه رسمي كاروان ديپلماتيك راهيان نور بوده است. در ادامه اين برنامه ها، سفر به مناطق عملياتي با شركت ساير وابستگان غيرنظامي و ديپلماتها و خانواده هاي آنان نيز در دست بررسي و مطالعه قرار دارد.
