----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
شريعت اسلام و پنداره هاي موجود درباره مفهوم "آزادي"

٭ دكتر مهدي رشوند

آزادي، مطلوبي فطري و همزاد بشر است و تأكيد رهبران، اديان الهي و انديشمندان بر صيانت و پاسداشت آن و مبارزات بي وقفه ابناي بشر در اعصار مختلف، گواهي راستين بر اين مدعا محسوب مي شود.
با وجود اين، بايد ميان دو مقوله بي قيدي و آزادي تفكيك قايل شويم؛ بي قيدي به معناي گسستن تمام قيود و بندهاي طبيعي و اعتباري است كه تحقق آن در عالم خارج امكان پذير نيست زيرا از يك سو حيات طبيعي آدمي با يكسري قيود و اجبارهاي طبيعي در هم آميخته است كه تصور حيات مادي بشر بدون آنها محال به نظر مي رسد و از سوي ديگر حيات اجتماعي بشر وجود يك سلسله قيود اعتباري را مي طلبد كه فقدان آنها زندگي اجتماعي و روابط جمعي را تا سرحد نابودي تهديد مي كند.
بنابراين، به نظر مي رسد آزادي را با بي قيدي مرادف دانستن، ناشي از ناآگاهي يا مغالطه و امثال آن است. از اين رو، انديشمندان مسلمان نظير علامه محمدتقي جعفري در تعريف آزادي گفته اند "آزادي عبارت است از توانايي انسان براي انتخاب هدف يا وسيله." به عبارتي، آزادي از نظر ايشان توانايي شخص است براي تعيين موفقيت خود در جهان هستي. در تعريفي مشابه، دكتر محمد جعفر لنگرودي بيان مي دارد كه آزادي عبارت است از حقوقي كه در قانون براي انسانها مقرر شده تا بتوانند قدرت خلاقه خويش را صورت بخشند و به حيات شرافتمندانه ادامه دهند و ارزش انساني آنها صيانت شود.
نكته مهم در تحديد قلمرو آزادي، نگرش اسلام نسبت به انسان و جهان است، با اين توضيح كه از نظرگاه اسلام تمام جهان در خدمت انسان و براي به كمال رسيدن او خلق شده است و انسان نيز به نوبه خود دو بعد دارد: يكي بعد دوني حيواني و ديگري بعد عالي رباني و جالب آنكه آزاد گذاشتن بعد حيواني موجب تنگ شدن عرصه فعاليت بعد رباني انسان و باز ماندن وي از حركت در مسير كمال مي شود، لذا آنانكه خواهان رشد و تعالي و آزادي نيمه رباني خود هستند، زنجير قوانين الهي را بر پاي اميال و خودكامگي هاي بعد حيواني خويش مي زنند تا از اين رهگذر به كمال مطلوب خويش نايل شوند. بدين ترتيب، آزادي از منظر اسلام، قلمرويي متفاوت با آزادي غربي دارد، كه اين تفاوت قلمرو از تفاوت ديدگاههاي اسلام و مكاتب غربي نسبت به جهان و انسان نشأت مي گيرد. عليهذا، آزادي به مفهوم امتياز و توانايي دادن به افراد در جهت اشباع حداكثري و بي حد و حصر و بي منطق خودكامگيهاي خودِ حيواني، اساساً در نظام اسلامي هيچ محملي ندارد و استناد به آزادي در پوشش و روابط اجتماعي براي ترويج بي بند وباري و ولنگاري در فرهنگ و نگرش اسلامي، مقبول نيست.
گذشته از اينها، تقليد چشم بسته از مكاتب غربي در نوع پوشش و روابط اجتماعي تحت سرپوش زيست يافته آزادي، ما را دچار بحرانها و بن بستهايي مي كند كه جوامع غربي با آن دست به گريبان هستند، كه از آن جمله مي توان به فروپاشي نظام خانواده، سقط جنين و بيماريهاي جسمي و رواني اشاره كرد.
با عنايت به اين مطالب، در جامعه اسلامي به مردان اجازه داده نمي شود كه به زنان به ديده وسيله اشباع شهوات و هوسبازي خود بنگرند. همچنين، زنان نيز مجاز نخواهند بود كه با پوشش نامناسب و مهيج به نام آزادي يا هر عنوان ديگر، فضاي معنوي جامعه را مسموم كنند و مانع رشد و بالندگي جنبه هاي متعالي انساني شوند.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------