٭ مريم زنگنه براساس اصول 21 و 29 قانون اساسي كشور، قانون تأمين زنان و كودكان بي سرپرست مصوبه مجلس، قانون حمايت از معلولان و ماده 97 قانون برنامه چهارم توسعه، سازمان بهزيستي عهده دار 11 برنامه و 53 مأموريت است.
در نخستين ماههاي سال جاري دكتر مهدي عبدوس معاون پشتيباني سازمان بهزيستي كشور در يك مصاحبه مطبوعاتي گفت: كمك هزينه معيشتي خانواده هاي نيازمند و معلولان مستمري بگير يك نفره از 16 هزار تومان به 28 هزار و 500 تومان، دو نفره از 20 هزار تومان به 31 هزار و 500 تومان، سه نفره از 25 هزار تومان به 37 هزار تومان، چهار نفره از 30 هزار تومان به 42 هزار تومان و 5 نفره و بالاتر از 36 هزار تومان به 53 هزار تومان افزايش خواهد يافت. وي همچنين گفت: يارانه نگهداري معلولان سالمند و بيماران رواني در مراكز غيردولتي از 3 هزار تومان به چهار هزار و 500 تومان در مراكز روزانه و در مراكز شبانه روزي از 60 هزار تومان به 90 هزار تومان افزايش يافت. همچنين هزينه نگهداري بيماران رواني در مراكز روزانه از 30 هزار تومان به 50 هزار تومان و هزينه نگهداري بيماران رواني در مراكز شبانه روزي از 70 هزار تومان به 125 هزار تومان افزايش يافت.
هر چند دكتر عبدوس در اين مصاحبه مطبوعاتي خبرهاي خوشايندي براي معلولان داشت، اما بايد ديد كه اعتبار 458 ميليارد توماني اين سازمان به آنها اجازه مي دهد كه به تمام اين وعده ها عمل كنند؟
معلولان؛ فقرآمار، نبود امكانات به گفته مسؤولان سازمان بهزيستي، تاكنون آمارگيري دقيقي از معلولان به عمل نيامده است و آنها فقط از آمار معلولان تحت پوشش سازمان اطلاع دارند. اما يك معلول بسته به نوع و ميزان معلوليت و سن به چيزهاي مختلف احتياج دارد. به عنوان مثال يك معلول مرد نخاعي بالاي 70 درصد معلوليت هزينه هاي بسيار زيادي نسبت به يك معلول حركتي 15 درصد دارد.بنابراين اغلب خانواده هاي متوسط و پايين تر از متوسط كه يك معلول در هر درجه اي در منزل دارند به كمكهاي بهزيستي احتياج دارند. يك معلول جسمي حركتي مرد به خبرنگار ما مي گويد: يك معلول به امكانات زيادي از جمله تشك مواج، كيسه تخليه ادرار، وسايل حركتي براي دست و پا، ويلچر و... نياز دارد. وي مي افزايد: به عنوان مثال تهيه يك ويلچر ايراني كه كاربرد آن چناني ندارد و با دست حركت مي كند بيش از 350 هزار تومان قيمت دارد و اگر بخواهيم ويلچرهاي برقي آلماني را تهيه كنيم بايد بيش از 3 ميليون تومان پرداخت كنيم، چون گاهي يك معلول از دستهايش هم نمي تواند استفاده كند؛ بنابراين مجبور است از ويلچر برقي استفاده كند. وي در ادامه مي گويد: يك معلول داروهاي مختلفي در يك ماه استفاده مي كند و خيلي چيزهاي ديگر كه او براي ادامه زندگي به آنها نياز دارد و در هر ماه هزينه اي بالاي 100 هزار تومان به طور ميانگين را مي طلبد، بنابراين اگر چه بهزيستي به خانواده هاي معلولين كمك مي كند، اما اين مقدار در مقابل هزينه هاي بسيار زياد يك معلول خيلي ناچيز است.
كمك هزينه 16 هزار توماني مادر يك معلول جسمي ذهني نيز به خبرنگار ما مي گويد: تا زماني كه پسرم به مدرسه مي رفت كمك هزينه بيشتري دريافت مي كرديم، اما حالا كه مدرسه ندارد ماهانه تنها مبلغ 16 هزار تومان دريافت مي كنيم. وي مي افزايد: شما مي توانيد با يك حساب سرانگشتي هزينه هاي يك مريض معمولي را در يك ماه حساب كنيد، اما پسر من معلول جسمي و ذهني است و تمام مدارك بيماري او نيز موجود است. بنابراين بايد به خانواده هايي كه خودشان معلولشان را نگهداري مي كنند هزينه بيشتري پرداخت شود. وي مي افزايد: مراكز نگهداري معلولان هم اصلاً شرايط مناسبي براي نگهداري معلول ندارند.
سرانه معلولان ناچيز است در همين زمينه موسي الرضا ثروتي عضو كميسيون اجتماعي مجلس شوراي اسلامي مي گويد: آموزشهايي كه در سطح مراكز نگهداري از معلولان بهزيستي ارايه مي شود از كيفيت لازم برخوردار نيست و بايد در اين زمينه به مسؤولان مربوطه تذكر داده شود. وي افزود: اكثر خانواده هايي كه داراي فرزند معلول هستند توانايي پرداخت هزينه نگهداري كودك خود را در مراكز خصوصي ندارند، به همين دليل مجبور به سپردن معلول به مراكز دولتي مي شوند، در حالي كه سطح آموزشها و همچنين كيفيت نگهداري از كودكان معلول در اين مراكز مناسب نيست. وي به سرانه ناچيز در نظر گرفته شده براي نگهداري از معلولان اشاره كرد و خاطر نشان ساخت: سازمان بهزيستي بايد سرانه هزينه ها را در كشور مورد بررسي قرار دهد و آن را با سرانه اي كه در كشورهاي ديگر به معلولان تعلق مي گيرد، مقايسه كند و پس از آن با مشخص شدن سرانه مورد نياز از مجلس درخواست كند تا در لايحه بودجه افزايش سرانه در نظر گرفته شود. عضو كميسيون اجتماعي مجلس تأكيد كرد: كمبود اعتبار يكي از مشكلات نگهداري معلولان است و مشكل ديگر فقدان انگيزه كافي مسؤولان و مديران بهزيستي براي رسيدگي و توجه بيشتر به اين افراد است. ثروتي گفت: با توجه به مشكلات و كمبود اعتباري كه بهزيستي براي نگهداري از معلولان و سالمندان با آن مواجه است با برنامه ريزيهاي انجام شده قصد دارد از اين پس به جاي نگهداري اين افراد در مراكز و مؤسسات، هزينه سرانه در نظر گرفته شده براي آنها به خانواده هايشان پرداخت شود تا خانواده ها خود نگهداري از معلول را بر عهده بگيرند.
مشكل اشتغال كماكان باقي است اما مشكلات معلولان فقط به هزينه هاي نگهداري آنها مربوط نمي شود، چرا كه درصد بسيار زيادي از معلولان جسمي ـ حركتي توانايي انجام كار دارند، اما آنها براي اشتغال نيز مشكلاتي به مراتب بيشتر از هزينه هاي نگهداري و زندگي دارند. طبق قانون، سه درصد از سهميه استخداميها بايد به معلولان تعلق بگيرد، اما اين كه چقدر اين قانون عملي مي شود جاي بحث و ترديد دارد. دكتر مهدي عبدوس معاون پشتيباني سازمان بهزيستي كشور مي گويد: در سال 85 مثل سال گذشته به تمام كارفرماياني كه معلولي را به استخدام در آورند مبلغ 5 ميليون تومان وام با كارمزد 2 درصد پرداخت مي شود و اعتبار اين وام در سال گذشته 20 ميليارد تومان بود كه 12 ميليارد تومان آن اختصاص يافت، اما براي سال 85 هنوز رقمي اعلام نشده است.
تناقضهاي قانوني نگار كارمند بانك كه از ناحيه پا معلول است، مي گويد: چندين سال از فارغ التحصيل شدنم از دانشگاه گذشته بود، اما در عرض اين چندين سال با وجود اين كه بارها در آزمونهاي استخدامي شركت كرده بودم پذيرفته نشدم، اما همه اينها نه به اين دليل بود كه از لحاظ علمي رتبه اي نداشتم بلكه سهميه سه درصد شامل من نمي شد، چرا كه من جزو معلولان مادرزادي محسوب نمي شدم. وي مي افزايد: در يكي از آزمونها كه پذيرفته شدم و براي مصاحبه همراه مادرم حضور پيدا كرده بودم، مادرم گفته بود كه در كودكي به خاطر تزريق اشتباهي آمپول از ناحيه يك پا دچار مشكل شدم و از آن به بعد در پرونده من معلوليت مادرزادي درج نشد و به همين دليل چندين سال به سازمان بهزيستي مراجعه كردم تا اين مشكل حل شد و مشخص شد كه معلوليت من مادرزادي است و جزو اين سه درصد سهميه قرار مي گرفتم. و براي اين منظور حتي چندين بار به ديدن دكتر راه چمني رفتم تا سرانجام مشكل اشتغالم حل شد با وجود اين كه به لحاظ خانوادگي مشكلات عديده اقتصادي داشتم.
اعتبارات بهزيستي كفاف نمي دهد دكتر محمود احمدي نژاد با شعار عدالت اجتماعي آمد كه اغلب مسؤولان كشوري آن را محوري ترين و شاخص ترين شعار و آرمان كشور مي دانند. به گفته برخي از مسؤولان كشوري، پرداختن به امور نيازمندان به ويژه معلولان جزو سياستهاي اصلي دولت جمهوري اسلامي است و يكي از نكات برجسته و افتخارات انقلاب اسلامي، پديد آوردن زمينه رسيدگي به امور نيازمندان به خصوص معلولان است كه براي رسيدن به توسعه پايدار و همه جانبه بايد به عدالت اجتماعي تمسك كرده و نسبت به همه اقشار جامعه توجه نشان داد. اما آيا مسأله توجه به اقشار نيازمند و معلولان محقق خواهد شد. دكتر عبدوس در سازمان بهزيستي تأكيد مي كند:458 ميليارد تومان اعتبار بهزيستي در سال جاري است و اگر بخواهيم كل وظايفمان را به خوبي انجام دهيم به حدود 700 ميليارد تومان اعتبار نياز داريم. اما باز هم نويدهاي بهتري به معلولان مي دهد و عنوان مي كند: تمام مدد جويان و معلولان تحت پوشش سازمان بهزيستي كشور كه امسال در انتظار بيمه خدمات درماني بودند تا پايان شهريور 85 بيمه خواهند شد. البته اگر وعده بيمه معلولان محقق شود درصدي از مشكلات درماني آنها مرتفع خواهد شد.
60 درصد يارانه به معلول داده مي شود دكتر كاظم نظم ده معاون امور توانبخشي سازمان بهزيستي كشور به خبرنگار ما مي گويد:نحوه پرداخت كمك هزينه هاي معيشتي كه براي معلولان در نظر گرفته شده است شكلهاي متفاوتي دارد. وي مي افزايد: اين كمكها شامل معلولان تحت پوشش مي شود كه برخي خانواده ها درخواست كمكهاي مالي دارند كه با تأييد مددكار اين سازمان براساس فرمول خاصي اين كمكها به آنان پرداخت مي شود. وي تأكيد مي كند: اين كمكها از حداقل 25 هزار تومان تا 60 هزار تومان براساس نوع و تعداد معلولان يك خانواده متفاوت است. دكتر نظم ده مي گويد: بحثي در قانون جامع وجود دارد كه براساس آن كساني كه داراي معلوليت شديد هستند بايد در مراكز شبانه روزي نگهداري شوند، اما اگر بخواهند در خانواده نگهداري شوند 60 درصد يارانه هايي كه به مراكز پرداخت مي شود به خانواده داده خواهد شد. وي مي افزايد: به عنوان مثال يك معلول ذهني كه در اين مراكز نگهداري مي شود 125 هزار تومان در ماه يارانه مي گيرد و براي سالمندان بين 80 تا 100 هزار تومان و براي معلولان در مراكز شبانه روزي 80 هزار تومان پرداخت خواهد شد. هر مددجويي در هر مركزي بسته به نوع معلوليت هر ماه يارانه اي را از بهزيستي دريافت مي كند، اما اگر اين بيمار در خانواده نگهداري شود اعم از اين كه بيمار سالمند و يا غير سالمند باشد 60 درصد اين يارانه ها به او تعلق خواهد گرفت. وي مي افزايد: علاوه بر آن مراكز روزانه آموزشي و توانبخشي مربوط به سازمان وجود دارد و سازمان تأكيد دارد كه مددجويان از مراكز دولتي استفاده كنند. دكتر نظم ده در پاسخ به اين سؤال خبرنگار ما كه خانواده ها بايد چه شرايطي داشته باشند تا معلول بتواند از كمكهاي سازمان استفاده كند، مي گويد: سنجيدن شرايط خانواده مددجو با مددكار است. مددكار اين سازمان بايد وضعيت اقتصادي و زندگي فرد را بسنجد و براساس آن و تشخيص مددكاري هزينه ها پرداخت شود. وي تأكيد مي كند: محدوديت منابع در اين سازمان وجود دارد و با توجه به اين محدوديت، اولويت كمكها براي خانواده هايي است كه در مضيقه مالي هستند. وي اضافه مي كند: معلولان مي توانند علاوه بر كمك هزينه نقدي از ساير خدمات تخصصي اين سازمان آموزشهاي توانبخشي، فيزيوتراپي، گفتار درماني، روانشناسي و... است. وي تأكيد مي كند: معلولان مي توانند به مراكز بهزيستي مراجعه كنند، اما آنهايي كه توان رفتن به اين گونه مراكز را ندارند اخيراً گروه هايي در سازمان تشكيل شده است كه به منزل مي روند و خدمات توانبخشي را در منزل معلولان انجام مي دهند. وي مي گويد: مراكز اين سازمان به دو دسته خصوصي و دولتي تقسيم مي شوند كه دولتيها كاملاً تحت پوشش سازمان هستند و مراكز خصوصي فقط از اين سازمان كمك مي گيرند.
پايان تلفنش را دير جواب مي دهد، حدس مي زنم تلفن كنار دستش نيست. بايد مادرش بيايد تا تلفن را بدهد تا با دو انگشتش كه توان حركت دارد، جواب مرا بدهد. صدايش مثل هميشه اندوهگين است. وقتي مي گويم درباره معلولان گزارش تهيه مي كنم، كمي خوشحال مي شود، اما مي گويد: فايده اي ندارد. كسي به فكر معلولان نيست فرقي هم ندارد تحت پوشش بهزيستي باشي يا نباشي، هيچ كس به فكر ما نيست. خود من ويلچري را از مركزي كه تحت پوشش آنها هستم دريافت كردم ويلچر مشكل داشت آن را به تهران فرستادم تا يك ويلچر برايم بفرستند، بعد از چند ماه هنوز نفرستاده اند. هر كسي پايي براي رفتن دارد به كسي كه تواني براي ايستادن ندارد، نمي انديشد.
