---------------------------------------------------------------------------------------------------------------- اجراهاي زنده تلويزيوني از نگاه تهيه كنندگان برنامه هاي سيما ؛مجري زنده تربيت نكرده ايم!
٭ قسمت دوم و پاياني٭ مليحه پژمان گروه هنر- در قسمت نخست گزارشي كه پيش رو داريد، موضوع اجراهاي زنده تلويزيوني و آسيب هايي كه متوجه آن است، از نگاه مجريان با سابقه و با تجربه صدا و سيما مورد بررسي قرار گرفت. در بخش دوم و پاياني اين گزارش، موضوع برنامه هاي زنده سيما و نحوه اجراي مجري هاي تلويزيون، از نقطه نظر تهيه كنندگان اين برنامه ها مورد بررسي قرار مي گيرد.
٭٭٭ تهيه كنندگان درباره علت نزول اجراهاي زنده چه مي گويند؟! اميرحسين خرمشاهي (تهيه كننده) همان طور كه مي دانيد اجراهاي تلويزيوني به سه بخش متمايز، اما وابسته به هم تقسيم مي شوند. اول؛ اجراهاي اعلام برنامه كه متكي به متن است، حال بماند كه گاهي مستقل از متن خواهد بود. دوم؛ مجريان خبر كه صد درصد متكي به متن هستند و بايد كاملاً براساس متن اجرا داشته باشند. سوم؛ كه نوك پيكان اشاره اين بحث است، مجريان برنامه هاي زنده يا توليدي هستند. اين مجريان غالباً در برنامه هاي تركيبي و با حضور كارشناس، اجرا دارند و غير از دارا بودن هنر اجراي تلويزيوني و بازيگري، بايد يك مجري ژورناليست باشند. در بحثهاي مرتبط با برنامه فقط يك سؤال كننده معمولي نباشند و در بحث مورد نظر اطلاعات كافي داشته باشند. 90 درصد برنامه هاي شبكه هاي مختلف، برنامه هاي گروه سوم هستند كه عمدتاً برنامه هاي زنده و تركيبي هستند. اگر در اجرا افت كيفي ديده مي شود در حقيقت به عرصه هاي برنامه سازي در اين حوزه برمي گردد كه به چند نكته مهم اشاره مي كنم: اول؛ اولين نكته قابل توجه در افت كيفيت اجرا، عدم حضور مجريان مطلع و باتجربه است. مجرياني كه سالهاي سال بر روي بوم نقاشي برنامه هاي زنده، تجربه خوبي را كسب كرده اند و توانسته اند با استفاده از برنامه هاي طولاني و به هم پيوسته مخاطبي را به خود جلب كنند، اما در سالهاي اخير نسل جديد مجريان هم نتوانستند اين خلأ موجود را پر كنند. دوم، عدم حضور فردي تحت عنوان نويسنده و محقق كه مغز هدايت گر محتوايي برنامه است نيز يكي از مسايل بود كه به اين قضيه دامن زد، اما چرا برنامه سازان همگي خود را مؤلف مي دانسته و كمتر دل به همكاري با تيمهاي تحقيق و نويسندگي مي دهند، نيز جاي بحث دارد! معمولاً تهيه كنندگان هميشه از مشكل مالي برنامه گله دارند و نداشتن تيم نويسنده و تحقيق را به اين شكل توجيه مي كنند. سوم، نكته ديگر اين كه مجريان برنامه هاي زنده همگي در حال حاضر تبديل شده اند به مجريان برنامه هاي توليدي كه اين هم يك مشكل است. اين مجريان به نوعي انگيزه خود را براي پويايي و ارتباط صميمانه و صحيح با بيننده از دست داده اند. برنامه هاي زنده با مكانيزم روحي رواني مجري و همه عوامل تهيه برنامه در ارتباط است. در برنامه زنده اولين اشتباه مجري، آخرين اشتباه اوست. وقتي برنامه زنده تبديل به توليدي مي شود، تيم برنامه سازي هم تبديل مي شوند به يك مقلد از هواپيماي مدل و به خودشان اجازه هر اشتباهي را مي دهند. در برنامه زنده با زمان و ثانيه ها با بيننده ارتباط برقرار مي كنيم و همه عوامل و مجري برنامه كمترين افت برنامه را متوجه مي شويم و بلافاصله دست به اقدام جدي مي زنيم تا برنامه خودش را به سطح قابل قبول برساند. من در تجربه هشت ساله ام در زمينه تهيه برنامه هاي زنده به اين نكته رسيده ام كه تمام تيم توليد و پخش و خود مجري بايد ارتباط زنده با مخاطب را حفظ كنند تا مخاطب از برنامه استقبال كند. خرمشاهي در پاسخ به اين سؤال كه چرا برخي از مجريان، در اجرا لودگي مي كنند، مي گويد: اين مسأله هم دقيقاً برمي گردد به عدم حضور تيم نويسنده و تحقيق. وقتي كه تهيه كننده با توجه به حجم كار و مشكلات فني برنامه، مؤلف هم مي شود، فراموش مي كند كه قرار است كسي به عنوان مجري در مقابل دوربين تمام زحمات تيم را به بيننده انتقال دهد و اين بي توجهي باعث افت برنامه مي شود، اما وقتي برنامه با تيم تحقيق جلو برود، همه عوامل خصوصاً مجري سعي مي كنند به شكلي عمل كنند كه محقق و نويسنده برنامه كمتر از آنها ايراد بگيرد. وقتي به اين مجري اجازه داده مي شود كه در زمان طولاني آنتن را پر كند، با هر چيزي برنامه را پر مي كند، حتي اگر در بحث برنامه كارشناس هم باشد، باز هم دچار اشتباه مي شود. در حال حاضر در شبكه هاي ماهواره اي دنيا، شاهد اين هستيم كه شخصي 40 سال مجري برنامه سياسي است، چون در شبكه هاي خارجي جايگاه مجريان تعريف شده است. اما متأسفانه در ايران، يكي از ضعفهاي ما همين است كه همگان همه چيز را مي دانند. يعني مجري مثل يك ماشين مي ماند كه مرتب مي تواند حيطه اجرايش را عوض كند. درحالي كه مجري بايد در عرصه برنامه سازي، متخصص باشد. نبايد مجري از اين برنامه به برنامه ديگر برود.
نورالدين سبحاني (تهيه كننده و عضو كميته تخصصي صدا و سيما) يادم هست كه در سال 75 اولين بار از دو مجري در برنامه مسابقه بزرگ شبكه تهران استفاده كردم، تا آن موقع هيچ برنامه اي با دو مجري اجرا نشده بود. آن موقع شركت كننده هاي ما زياد حرف نمي زدند. به همين دليل در اين برنامه از دو مجري استفاده كردم تا فضاي خالي را پر كنند، اتفاقاً اين كار، كار موفقي هم شد و بعد از آن خيلي هم باب شد و الان به حالت افراط درآمده به طوري كه مجريان متعدد يك برنامه به مهمان و شركت كننده برنامه اجازه حرف زدن نمي دهند. كارشناس برنامه هم جرأت طرح ديدگاههايش را ندارد، چون مجري او را كوچك مي كند. مجريان دوست دارند در برنامه هاي زنده در مقابل دوربين اظهار فضل كنند كه اين مسأله بايد از طرف تهيه كننده ها به مجريان گوشزد شود. به عقيده من بحث اجراي زنده در ايران نيازمند سازماندهي بيشتر است.
امان ا... پيشنماز زاده (تهيه كننده و محقق) پيشنماز زاده در مورد كيفيت اجراهاي زنده مي گويد: اول بايد ببينيم كيفيت را بر چه مبنايي تعريف مي كنيم. من عقيده دارم در اجراهاي زنده بحث كيفيت مطرح نبوده و ما به دنبال تربيت مجري برنامه هاي زنده نبوده ايم. يعني از همان افرادي كه داريم دائم استفاده مي كنيم. اگر اشكالي در برنامه زنده به وجود بيايد، تكرار اين جمله كه "برنامه زنده است!" قابل قبول نيست. متأسفانه ما هنوز نمي دانيم چه برنامه اي بايد زنده باشد و چه برنامه اي بايد توليدي باشد. برنامه هايي را كه دقيقاً مي تواند توليدي باشد، زنده كار مي كنيم و هزار نقص هم در آن بوجود مي آيد. مثلاً برنامه طلوع ماه كه داريوش ارجمند آن را اجرا مي كرد، هميشه برايم جاي سؤال بود كه اين برنامه چرا بايد زنده پخش شود؟ ياد مي آيد استاد زرين كلك را آن موقع شب دعوت كرده بودند. ايشان را مدت زيادي منتظر گذاشته بودند تا آنتن را تحويل بگيرند. با كلي استرس كه مثلاً ايشان حاصل عمر 70 ساله اش را جلوي دوربين بگويد. اين چه تأثيري دارد؟ پس از يك سال و نيم كه برنامه پخش شد، به اين نتيجه رسيدند كه بقيه برنامه را توليدي كار كنند. به عقيده من غير از خبر كه بايد زنده پخش شود، بقيه برنامه ها ضرورتي ندارد كه زنده پخش شود. به اين ترتيب وقتي كه هنوز تعريف درستي از برنامه زنده نداريم چه طور انتظار داريم كه مجري اجراي خوبي داشته باشد؟ برنامه زنده هميشه از نظر امكانات در ميزان حداقل قرار مي گيرد. مثلاً سازمان، هكتارها زمين دارد كه با اين حال از يك استوديو 10 برنامه به آنتن فرستاده مي شود. در يك استوديوي 200 متري 10 برنامه ضبط و پخش مي شود. مثلاً ساعت 10 تا 12 يك برنامه، 12 تا 2 يك برنامه و تا آخر برنامه ها با عجله كار مي شوند و فرصت براي تمرين مجريان نيست. مي بينيد كه همه اين عوامل به تهيه كننده بستگي ندارد. خيلي از عوامل دست به دست هم مي دهند تا يك برنامه بي كيفيت يا با كيفيت شود. در برنامه زنده بايد تمرين قبل از پخش و اجراي قبل از پخش انجام شود. مطالب و بحث برنامه بايد مرور شود، اما كدام برنامه زنده است كه به اين مسأله اهميت بدهد. مجرياني هم كه مي گويند به ما متني داده نمي شود، در نيمي از موارد دروغ مي گويند. نه اين كه شما فكر كنيد من مي خواهم از تهيه كننده دفاع كنم. ببينيد، آنتن به صورت يك امانت در اختيار مجري است، فرض را بر اين مي گيريم كه تهيه كننده هيچ متني در اختيار مجري قرار نمي دهد، اما اين نكته مهم است كه سهم مطالعاتي مجري در مقابل دوربين چه مي شود؟! مجري كه مردم با او سر و كار دارند، چرا نبايد در روز يك صفحه روزنامه بخواند؟ برنامه هاي زنده برنامه هاي به روز هستند و به اطلاعات روز نيازمندند. نكته ديگر اين كه برنامه هاي زنده روزانه بايد از ديد رئيس سازمان، مدير شبكه و مدير گروه الزام آور باشند و براي برآورد هزينه آنها دقت شود. برنامه روزانه بايد هشت نويسنده داشته باشد. من يك نويسنده سراغ دارم كه براي هشت برنامه مطلب مي نويسد. در اين شرايط تهيه كننده، نويسنده و دستيار تهيه اگر متن نياورند و مجري هم متن نداشته باشد و جلوي دوربين قرار گيرد، چه برنامه اي خواهيم داشت؟! من اين مسأله را بارها تجربه كرده ام. به مجري متن مي دهيم، مي گويد كه اين متن قديمي است و به درد نمي خورد. مي گويم كه آقاي مجري، اين حق طبيعي شماست كه متن من را نخوانيد، پس لطفاً براي برنامه بعدي متن داشته باشيد. روز اول با متن مي آيد، روز دوم، سوم و ... خبري نيست. به مجري در برنامه هاي كارشناسي سؤال برنامه را مي دهيم و رويكرد را مشخص مي كنيم، مي گويد كه همه چيز را مي دانم. وقتي برنامه شروع مي شود، يك دهم آنچه را كه بايد بگويد، نمي گويد. مجري بايد مؤلف باشد. مجري مؤلف وقتي تهيه كننده صحبت مي كند، انتهاي حرفهايش را مي داند و حتي خودش صاحب ايده هاي خوب براي اجراست. در اين مورد توجه شما را جلب مي كنم به برنامه هاي متنوع راديو پيام. طيفهاي مختلف از اجرا را نشان مي دهند. متأسفانه هنوز هم خيلي از مجريان قديمي ما ساعت اعلام مي كنند. در حال حاضر همه ساعت دارند، خيابانها ساعت دارند، موبايلها مجهز به ساعت هستند. من اطمينان دارم وقتي از طرف مجري ساعت اعلام مي شود، متن ندارد. هميشه به مجريان گفته ام كه شما امانت دار تلويزيون هستيد. پس به اجرا اهميت بدهيد. يكي ديگر از عواملي كه مجريان برنامه هاي زنده را خراب مي كند، دعوت سازمانهاي دولتي و غيردولتي براي برنامه هايشان از اين مجريان است. مجريان آنقدر برنامه هايشان پر مي شود كه فرصت ندارند جلوي دوربين با آمادگي و مطالعه ظاهر شوند. به عقيده من بايد برخي از برنامه ها را اجباري كنند، مثل تربيت مجري براي برنامه هاي زنده. تلويزيون از برنامه هاي زنده به خاطر كمتر بودن هزينه اش بيشتر استقبال مي كند، اما بايد از اين مقوله بهره ببرد؛ چرا كه برنامه هاي زنده مخاطب بيشتري حتي از يك سريال دارند. به هر حال سازمان بايد به مجري يابي جدي بپردازد. مجرياني را تربيت كند كه فقط براي سازمان، كار كنند و خارج از حوزه سازمان، كاري نداشته باشند. در اين صورت مجري به دنبال مطالعه و تحقيق بيشتر مي رود.
ا... يار عطابخشي (تهيه كننده) عطابخشي در پاسخ به اين سؤال كه چرا اجراهاي زنده تلويزيوني رو به نزول است، مي گويد: من فكر مي كنم هر كس كه از خانه اش قهر مي كند مجري مي شود! خود من اجرا را از راديو به عنوان گوينده شروع كردم و با عبور از فيلترهاي مختلف وارد راديو شدم، اما در تلويزيون هر كس كه بتواند خوب حرف بزند يا خوب جوك تعريف كند، مجري مي شود. اگر اجراهاي تلويزيون ضعيف است به خاطر نداشتن پشتوانه قوي آموزشي است چون براي مجريان دوره هاي آموزش گذاشته نمي شود. متأسفانه در تلويزيون مجريان برنامه هاي تركيبي بلافاصله به اجراي برنامه هاي معارف يا سياسي روي مي آورند و پذيرش اين مسأله براي مخاطب مشكل است، اما فكر مي كنم مهمترين مشكل تلويزيون و برنامه هاي زنده اين است كه مجريان تلويزيون يك شبه مجري مي شوند و دود چراغ نخورده اند!
اسماعيل ميرفخرايي (تهيه كننده و مجري برنامه هاي علمي راديو تلويزيون و استاد دانشگاه) گويندگي در تلويزيون مصداق ندارد. در تلويزيون اجراست كه به صورتهاي مختلف انجام مي شود. مثل مسابقه، گفت و گو، ورزش و ... تمام مسائل برمي گردد به اين كه مجري در برنامه زنده چقدر با محتوا آشناست. در تلويزيون بايد به دنبال مجري متخصص و مجري كارشناس باشيم. مجري بايد قبل از پخش برنامه، به محيط و محتواي آن اشراف داشته باشد. در حال حاضر تلويزيون ايران به صورت كمي گسترش پيدا كرده است و كيفيت آن عقب مانده است. فرصت تربيت مجري نبوده، مجريان با كفايتي كه در اين حيطه آموزش ببينند و كار كنند، نداشته ايم. متأسفانه در سالهاي اخير هر كسي كه برنامه اي داشته يكي از اقوام و دوستانش را براي اجراي برنامه دعوت كرده است كه اين جاي تأسف دارد. مجري تلويزيوني شخصيتي ژورناليستي است كه در اثر تعليم و آموزش و تجربه پخته مي شود، اما سطح اجرا در سالهاي اخير آنقدر در تلويزيون پايين آمده كه آدمهاي معمولي جامعه شايد جلوي دوربين از مجريان كنوني بهتر باشند. برخي تهيه كننده ها به پررو بودن مجري اهميت مي دهند، اما پررو بودن جلوي دوربين مخاطب را آزار مي دهد و اين مقوله با جستجوگر بودن تفاوت دارد. در حال حاضر متأسفانه در سازمان با مجرياني مواجه هستيم كه به دليل پررو بودن، برنامه اجرا مي كنند و حتي شأن مهمان و كارشناس برنامه را هم رعايت نمي كنند و حتي با كارشناس به حالت خشم برخورد مي كنند كه اين مسأله در فرهنگ ما قابل پذيرش نيست. مجري بايد محجوب و محبوب باشد، نه اينكه با رفتار زننده خودش را انگشت نما كند!
تا اين جاي بحث سراغ خيلي از افراد دست اندركار برنامه هاي زنده رفتيم. با ديدگاههاي متفاوتي از سوي اين افراد مواجه شديم. بخشي از اشكالات اجرا به مجريان و برخي هم به تهيه كننده ها و عوامل دست اندركار برنامه هاي زنده برمي گشت. در اين گزارش براي روشن شدن علت نزول اجراهاي زنده تلويزيوني به مسايل زيادي برخورد كرديم كه هر كدام علت يكي از كاستي ها در اجراي برنامه هاي زنده بودند. آيا واقعاً وقت آن نرسيده كه فكري جدي براي اين مقوله در رسانه ملي داشته باشيم؟! آيا همچنان بايد بر پخش برنامه هاي زنده با اجراهاي بي محتوا اصرار و پافشاري داشته باشيم؟! به راستي چه كسي پاسخگوي زمان، هزينه و انرژيهاي تلف شده مالي و انساني خواهد بود؟
