---------------------------------------------------------------------------------------------------------------- بررسي اهداف و كاركردهاي شوراي راهبردي سياست خارجي در گفت و گوي با دكتر "علاء الدين بروجردي" ؛ دستگاه ديپلماسي، نفس تازه مي كند
٭ گفت وگو از: حامد حقيقت اشاره: تشكيل شوراي راهبردي روابط سياست خارجي توسط مقام معظم رهبري و انتصاب دكتر كمال خرازي ، وزير امور خارجه سابق به رياست آن ، جديدترين تحولي است كه در عرصه سياستگذاري كلان سياست خارجي ايران روي داده است . هدف از تشكيل شوراي راهبردي روابط خارجي كمك به تصميم گيريهاي كلان و جستجوي افقهاي نو در روابط خارجي
جمهوري اسلامي و بهره مندي از نظرهاي نخبگان در اين عرصه است. اعضاي پنج ساله اين شورا از چهره هايي كه در عرصه سياسي ، سياست خارجي و اقتصادي شناخته شده اند و خود در دوره اي مسؤوليتهاي اجرايي نهادهاي مرتبط را بر عهده داشتند، تشكيل شده است. اين رويداد از آن رو حايز اهميت است كه در حال حاضر، وزارت امور خارجه موظف است سياستهاي كلي را كه از سوي مقام معظم رهبري اعلام مي شود، اجرا كند و شوراي راهبردي تحليل خود را درباره سياست خارجي در اختيار رهبري قرار خواهد داد. با اين حال شوراي راهبردي با دنبال كردن نقش مشورتي خود خواهد توانست در تدوين راهبردهاي لازم در اين زمينه مؤثر واقع شود و زمينه استفاده از ظرفيتهاي موجود كشور در موضوعات ديپلماتيك را فراهم آورد. براي بررسي دقيق تر زواياي اين طرح و بررسي اهداف و كاركردهاي اين شورا با علاءالدين بروجردي، رئيس كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس شوراي اسلامي به گفتگو پرداخته ايم. بروجردي معتقد است: شوراي راهبردي سياست خارجي، حلقه اتصال نهادهايي خواهد بود كه در صحنه سياست خارجي فعال هستند. علاءالدين بروجردي سابقه حضور در مجلس ششم و معاونت وزارت خارجه را در كارنامه كاري خود دارد.
آقاي دكتر! آيا تشكيل شوراي راهبردي سياست خارجي كشورمان، ظرفيت جديدي را در دستگاه ديپلماسي ايران ايجاد خواهد كرد؟ اهداف تشكيل اين شورا را چگونه تحليل مي كنيد؟ واقعيت اين است كه در مجموعه ساختار سياست خارجي كشورمان، وجود جايگاهي كه جداي از امور روزمره سياسي، به بررسي تحولات اساسي در اين عرصه بپردازد، احساس مي شد. هم اينك امور روزمره سياسي در وزارت امور خارجه به عنوان جايگاه رسمي اجرايي سياست خارجي انجام مي شود. در شوراي عالي امنيت ملي هم، كارها در سطح گسترده تر و كلان صورت مي گيرد و در دفتر مقام معظم رهبري نيز، مجموعه مشورتهاي مربوط به تحولات سياسي روز جهان و مسايل صحنه بين المللي، توسط مشاور امور بين الملل مقام معظم رهبري، خدمت ايشان ارايه مي گردد. در كنار اين فعل و انفعالات، نياز به جايگاهي كه بتواند سياستهاي راهبردي نظام را در صحنه بين الملل و به عنوان يك چشم انداز درازمدت، كارشناسي و ترسيم كند و گزارشهاي مربوط به آن را تهيه نمايد، به عنوان يك حلقه مفقوده وجود داشت. از اين رو بايد گفت كه تدبير مقام معظم رهبري در اين راستا، بسيار به موقع و ارزشمند است. اينكه بتوانيم برنامه هاي اساسي سياست خارجي كشورمان را در صحنه بين المللي و در راستاي حفظ منافع جمهوري اسلامي ايران به مجموعه سياست هاي تنظيم شده، راهبردي و درازمدت تبديل كنيم، ضرورتي است كه با فعال و عملي شدن اين مجموعه، يعني همان شوراي راهبردي سياست خارجي، شاهد آثار مثبت آن در نظام جمهوري اسلامي ايران خواهيم بود.
مجموعه اي كه اين وظيفه سنگين را دنبال مي كند، به طور حتم به وجود شخصيتهاي كار كشته و كارشناسان زبده نيازمند است، تركيب اوليه اعضاي اين شورا را چگونه ارزيابي مي كنيد؟ در تركيب افراد انتخاب شده، جهات مختلفي ديده شده است. در بعد سياست خارجي، از ظرفيت ارزشمند دكتر خرازي استفاده مي شود كه يك سابقه طولاني در امر سياست خارجي دارند. از بعد مسايل نظامي و دفاع منطقه اي و بين المللي، از جناب آقاي شمخاني وزير سابق دفاع استفاده شده است. از سوي ديگر همه مي دانيم كه امروزه مسايل اقتصادي و تجاري، بشدت با مسايل بين المللي، و سياست خارجي، پيوند خورده است. با انتصاب آقاي شريعتمداري، وزير سابق بازرگاني در اين شورا، از تجربه ايشان در اين زمينه استفاده مي شود. ساير دوستان هم از شخصيتهايي هستند كه سالها، در اين زمينه به كسب تجربه پرداخته و اين گونه امور را دنبال كرده اند. آنها نيز ظرفيتهاي جديدي براي اين شورا محسوب مي شوند. جناب آقاي دكتر خرازي، بعد از مسؤوليت وزارت امور خارجه، مسؤوليت ديگري را نپذيرفته بودند. با توجه به اينكه انجام چنين كار بزرگي، فراغت بال مخصوص مي طلبد، از ظرفيت ايشان هم به عنوان مديريت اين مجموعه استفاده شده است. با اين حال مي توان اميدوار بود كه اعضاي اين شورا در انجام وظايفي كه از سوي رهبري به آنها محول شده، گامهاي مؤثري بردارند.
مصوبات، تصميمها و تحقيقات اين مجموعه، چگونه كاربردي مي شود؟ به عبارت ديگر، اين شورا، صرفاً يك نقش مشورتي دارد يا راهبردي؟ مي دانيد كه رهبري در نظام جمهوري اسلامي، از جايگاه والايي برخوردار است و با توجه به شرح وظايف اين جايگاه رفيع در نظام، سياستگذاري در امور كلان كشور هم در اختيار ايشان قرار دارد. وقتي مطلبي براي ايشان تهيه مي شود، در صورت تصويب، كاربرد پيدا مي كند. كار شوراي راهبردي سياست خارجي، به لحاظ نقش مشورتي، شبيه به كاري است كه در مجمع تشخيص مصلحت نظام صورت مي گيرد. اين مجمع هم به لحاظ كار كارشناسي و حضور فرهيختگان نظام در آن، ظرفيت بزرگي براي كشور به شمار مي رود. وقتي از سوي مجمع، كار كارشناسي شده يا مصوبه اي به رهبري ارايه مي شود، پس از تأييد ايشان، مرحله عملي شدن اين پيشنهاد، فرا مي رسد. بنابراين فكر مي كنم خروجي تصميمهاي شوراي راهبردي سياست خارجي، پس از تأييد مقام معظم رهبري، قابل ابلاغ و عمل خواهد بود.
افقي كه براي اين شورا ديده شده، پيگيري مسايل خاص در سياست خارجي كشور است يا اظهارنظر و تحقيق در همه امور را شامل مي شود. مي توان گفت كه خود عنوان شورا، نشان دهنده ماهيت و وظايف شوراست. كلمه "راهبرد" گويش فارسي "استراتژي" محسوب مي شود. طبيعي است كه اين نگاه، يك نگاه فراتر از مسايل سياسي است و در حقيقت ابعاد نظامي، اقتصادي، بين المللي و همه آن چيزهايي را كه با منافع ملي ما گره خورده، در بر مي گيرد. بنابراين گستره اين كار، چه به لحاظ سطح و چه به لحاظ عمق، يك گستره بسيار بزرگ است. به همين خاطر من اعتقاد دارم كه همه نگاههاي جمهوري اسلامي ايران در مسايل مهمي كه با جهان و روابط بين الملل گره خورده، مي تواند در چارچوب كارهاي درازمدت در اين شورا مطرح و مورد بحث و تصميم گيري و ارايه پيشنهاد قرار گيرد. پيشنهادهايي كه مبناي عمل ما در صحنه سياست خارجي كشور باشد.
شما در شوراي عالي امنيت ملي هم حضور داريد. به نظر شما، شوراي راهبردي سياست خارجي، چگونه تعاملي با وزارت امور خارجه و شوراي عالي امنيت ملي خواهد داشت و اساساً چه بخش از كار آنها را بر عهده مي گيرد؟ آن مراكز، بيشتر امور جاري صحنه سياست خارجي كشور را انجام مي دهند. بديهي است كه مسايل بلندمدت نظام و چشم انداز بيست ساله كشور، نيازمند جايگاهي فراتر از امور جاري و روزمره صحنه بين المللي و سياست خارجي است. به اعتقاد من، اين شورا حلقه وصل ارگانهايي است كه امروزه در صحنه سياست خارجي كشور فعال هستند. برداشت من اين است كه بعد از ارايه پيشنهادهاي اين شورا به مقام معظم رهبري، دستور ايشان به ارگانهايي چون شوراي عالي امنيت ملي و وزارت امور خارجه، كه هر دو درگير صحنه روابط بين الملل در ارتباط با جمهوري اسلامي ايران هستند، در واقع نوع ارتباط اين ارگانها را با شوراي راهبردي سياست خارجي، تعريف خواهد كرد.
با توجه به آشنايي شما به ظرفيت و سيستم ديپلماسي كشورها، سؤال اين است كه مشابه اين تجربه، آيا در ساير كشورها هم اتفاق افتاده؟ بله! كشورهاي جاافتاده معمولاً از ظرفيتهاي سياسي كشورشان، نهايت استفاده و بهره برداري را صورت مي دهند. البته سن كار كردن، در هر كشور، تابع قوانين و مقررات آن كشور است و شرايط سني افراد، در احاله مسؤوليتها به افراد جديد و نسل بعد، تعيين كننده است. معمولاً كشورهايي كه از همه ظرفيتهاي نظام خود استفاده مي كنند، از ظرفيت افراد كاركشته، غافل نيستند. مثلاً در كشور چين، شوراي ويژه اي را در همين زمينه دارند كه مسؤولان عالي رتبه اي در آن حضور دارند. در خود آمريكا، شوراي روابط خارجي را دارند. البته شرح وظايف و مسؤوليت اين شوراها در كشورهاي ديگر، لزوماً منطبق بر شرح وظايف شوراي راهبردي در كشورمان نيست، ولي كار مشابهي است كه انجام مي دهند. يعني از مجموعه توانمنديها و سرمايه گذاريهاي كشور براي تربيت افرادي كه اضافه بر دانش، تجربه چند ده ساله در آن كشورها دارند، استفاده مي كنند. اين كار، يك كار بسيار منطقي و ضروري است كه بايد صورت مي گرفت. اهميت آن در اينجاست كه موجب مي شود از مجموع تجربيات افرادي كه دهها سال در كشور و در عرصه هاي مختلف، كار اجرايي كرده و در تصميمگيري ها نقش داشته اند، همچنان استفاده شود و از آن تجربيات در راستاي منافع ملي بهره گيري شود.
تشكيل شوراي راهبردي سياست خارجي، تا چه ميزان در برنامه چشم انداز بيست ساله كشور و اهدافي كه در زمينه سياست خارجي براي آن تعريف شده، مدخليت خواهد داشت؟ به طور حتم يكي از پايه هاي اساسي كار اين شورا، همان چشم انداز بيست ساله كشور خواهد بود. نگاه جمهوري اسلامي ايران در اين برنامه به عنوان قدرت برتر منطقه اي، هدفي است كه تحقق آن، ساز و كارهاي اجرايي و برنامه ريزي هاي درازمدت، تعريف شده و كارشناسي شده اي را مي طلبد. بدون شك جايگاه مناسب براي تحقق چنين هدفي در برنامه چشم انداز بيست ساله نظام، در عرصه مسايل راهبردي و بين المللي، همين شورا خواهد بود. بنابراين مي توان گفت كه برنامه چشم انداز بيست ساله، و تحقق اهداف آن در زمينه سياست خارجي، مهمترين تكيه گاه و پايه شوراي راهبردي در فعاليتهاي پيش رو خواهد بود.
نظر به اهميت موضوع پرونده هسته اي كشورمان، اين شورا چه نقشي در اين زمينه بر عهده خواهد داشت؟ پرونده هسته اي در شوراي عالي امنيت ملي متمركز است و با توجه به حساسيت خاص آن، از ظرفيتهاي مختلف نظام براي بررسي و كار بر روي آن، استفاده شده است كه وزيران خارجه، دفاع، كشور، سران سه قوه، فرماندهان ارتش و سپاه و ... در آن حضور دارند. با توجه به ظرفيت عظيم و فراگير شوراي عالي امنيت ملي و با توجه به اهميت موضوع هسته اي و ملي بودن آن براي كشورمان، مسؤوليت مستقيم پرونده هسته اي بر عهده شوراي عالي امنيت ملي قرار دارد، در صورت نياز، استفسار و يا درخواست شوراي عالي امنيت ملي، شوراي راهبردي سياست خارجي هم مي تواند در اين مسأله وارد شود و نظر بدهد. بنابراين مي توان گفت كه چارچوب كار هسته اي به طور طبيعي، روال خاص خود را طي مي كند. طبيعي است كه شوراي راهبردي هم مي تواند نظرات كارشناسي خود را در اين رابطه، بخصوص در زمينه كارهاي درازمدت، به شوراي عالي امنيت ملي كشور، ارايه دهد.
در پايان مايليم آخرين وضعيت پرونده هسته اي و تحولات پيرامون آن را از زبان شما بشنويم ... مسأله هسته اي همچنان در رأس امور سياست خارجي كشورمان در صحنه بين الملل قرار دارد. هم اكنون آمريكايي ها با تحريك و ارايه اطلاعات نادرست و نيز اعمال فشار سياسي حتي بر روي كشورهاي اروپايي، حساسيت خاصي را به وجود آورده اند. به همين خاطر بخش عظيمي از ظرفيت كارشناسي و سياسي ما به اين مسأله معطوف است. مجموعه 1+5 وارد اين قضيه شده اند و موضوع هسته اي كشورمان در دستور كار گروه هشت در روسيه هم قرار دارد. اين هشت كشور، اكثريت ظرفيت سياسي جهان امروز را تشكيل مي دهند. از اين رو مي توان گفت كه پرداختن آنها به اين موضوع، اهميت مسأله را اثبات مي كند. با توجه به پيشنهادهاي ارايه شده به جمهوري اسلامي ايران، اميدوار هستيم كه پاسخهاي كشورمان با حفظ اصول تصميم گيري شده در عرصه فعاليتهاي هسته اي ما، بتواند به گونه اي باشد كه خروجي آن از يك طرف متضمن منافع ملي ما باشد و از سوي ديگر، حساسيت مجموعه كشورهاي غربي را نيز به حداقل برساند تا آمريكايي ها از طريق فشار سياسي، نتوانند نظرهاي غيرمنطقي خود را كه هيچ گونه اصول بين المللي را به همراه ندارد، انجام دهند.
پيش بيني شما در اين زمينه چيست؟ آيا غربيان ابهامهاي مطرح شده در بسته پيشنهادي خود را مي پذيرند يا اينكه در اين زمينه با چالش ديگري مواجه خواهيم شد؟ وضعيت به گونه اي است كه نمي توان پيش بيني روشن و دقيقي ارايه داد. اين مسأله، به مؤلفه ها و موضوعات متعددي بستگي دارد، ولي با توجه به سياستهاي اتخاذ شده از سوي جمهوري اسلامي ايران در مورد پيشنهاد كشورهاي 1+5 از يك طرف و از طرف ديگر، تأكيد جمهوري اسلامي ايران در همكاري با آژانس بين المللي انرژي اتمي و تعهد كشورمان بر عهدنامه NPT كه يك عهدنامه معتبر بين المللي است، و حقي كه اين عهدنامه براي اعضاي خود قايل است، اميدوار هستيم كه خروجي مجموع مذاكرات ما كه ظرف روزهاي آينده با آن كشورها انجام مي گيرد، در جهت نوعي تفاهم باشد. مي توان گفت كه احتمال حصول يك تفاهم، احتمال ضعيفي نيست. اگر آمريكايي ها بر مواضع غيراصولي خود اصرار غيرمنطقي نداشته و به مجموعه كشورهايي بپيوندند كه مبناي آنها، اصول بين الملل، مقررات آژانس و عهدنامه NPT است، به طور حتم و تا حدود زيادي زمينه براي تفاهم حاصل مي شود. در مجموع احتمال رسيدن به يك تفاهم، اگر چه قدري مشكل به نظر مي رسد، ولي وجود دارد.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------- هشتمين دوره مسابقه آيه هاي زندگي "آيين بندگي" (6)
85. حرمت نام خداوند و مقدسات را با سوگند بي جا از ميان مبريد
"و شما براي نيكي كردنتان و پرهيزگاري و سازش دادن ميان مردم، خداوند را در معرض سوگندهاي خود قرار ندهيد و خداوند شنوا و داناست." (بقره: 224)
86. با رهبران الهي و علماي رباني آهسته و با ادب سخن گوييد كه بي ادبي، اعمال صالحتان را تباه مي كند.
"اي كساني كه ايمان آورده ايد، صداي خود را از صداي پيامبر بلندتر مكنيد و همچنان كه بعضي از شما با بعضي ديگر بلند سخن مي گوييد با او به صداي بلند سخن مگوييد. مبادا بي آنكه بدانيد اعمالتان تباه شود." (حجرات:2)
87. بهترين و لطيف ترين و سنجيده ترين واژه ها را براي سخن گفتن با والدين برگزينيد و ذره اي از ادب تخلف نكنيد.
"و پروردگارت فرمان داده كه جز او را نپرستيد و به پدر و مادر نيكي كنيد. هرگاه يكي از آن دو يا هر دو در كنار تو به پيري رسند به آنها [حتي] "اوف" مگو و به آنان پرخاش مكن و با آنها سخني شايسته بگوي. و از سر مهرباني، بال فروتني بر آنان بگستر و بگو: "پروردگارا آن دو را رحمت كن چنان كه مرا در كوچكي پروردند." (اسراء: 24-23)
88. به مقدسات ديگران توهين نكنيد تا به مقدساتتان توهين نكنند
"و [معبود] كساني كه غير خدا را مي خوانند دشنام مي دهد كه آنان از روي دشمني [و] جهل خدا را دشنام دهند. اين گونه براي هر امتي كردارشان را آراستيم. آن گاه بازگشت آنان به سوي پروردگارشان خواهد بود و ايشان را از آنچه انجام مي دادند آگاه مي سازد." (انعام: 108)
89. بشارت باد بندگاني را كه خوبها را مي شنوند و از بهترينها پيروي مي كنند
"... پس بندگان مرا بشارت ده، همان كساني كه سخنان را مي شنوند و بهترين آن را پيروي مي كنند. اينان اند كه خدا هدايتشان كرده و اينان اند خردمندان." (زمر: 18-17)
90. با مشورت، از نظر ديگران آگاه شويد
"و كساني كه [دعوت] آنان كه دعوت پروردگارشان را اجابت كرده و نماز را برپا كرده اند و كارشان بر پايه مشورت با يكديگر است و از آنچه روزي شان داده ايم انفاق مي كنند." (شورا: 38)
91. خبر را بدون تحقيق مبناي عمل قرار ندهيد
"اي كساني كه ايمان آورده ايد، اگر فاسقي برايتان خبري آورد (درباره آن) تحقيق كنيد، مبادا به ناداني گروهي را آسيب برسانيد و [بعد] از آنچه كرده ايد پشيمان شويد." (حجرات: 6)
92. مؤمنان به قرآن وقتي سخن لغو مي شنوند كريمانه از آن اعراض مي كنند
"و چون سخن لغوي بشنوند از آن روي برمي تابند و مي گويند: اعمال ما از آن ماست و اعمال شما از آن شماست. سلام بر شما، جوياي [مصاحبت] نادانان نيستيم." (قصص:55)
93. اي مؤمنان، پيامبرتان براي شنيدن سخن مردم سراپا گوش بود
"و از ايشان كساني هستند كه پيامبر را آزار مي دهند و مي گويند: "او زودباور است." بگو: "گوش خوبي به نفع شماست." او به خداوند ايمان دارد؛ و مؤمنان را باور مي كند و براي كساني كه از شما كه ايمان آورده اند رحمتي است." و براي آنها كه رسول خدا را آزار مي رسانند، عذاب دردناكي است." (توبه: 61)
94. نعمت گوش و چشم و قلب از آن خداست. صاحب نعمت را بشناسيم و در پي غرض و هدف او باشيم
"بگو: به نظر شما، اگر خداوند گوش شما و چشمهايتان را بگيرد و بر دلهايتان مهر نهد آيا غير از خداوند كدام معبودي است كه آن را به شما باز پس دهد؟ بنگر چگونه آيات [خود] را گوناگون بيان مي كنيم سپس آنها روي برمي تابند؟ "(انعام: 46)
95. نگاه عالمانه به مظاهر آفرينش تكليف ديدگان است
"آيا به شتر نمي نگرند كه چگونه آفريده شده؟ و به آسمان كه چه سان برافراشته شده؟ و به كوهها كه چگونه برپا داشته شده؟ و به زمين كه چه سان گسترده (و هموار) شده است؟ پس تذكر ده كه تو فقط تذكر دهنده اي." (غاشيه: 11-17)
96. خداوند از حركات خائنانه و مخفيانه چشمها و اسرار سينه ها آگاه است
"[خدا] چشمهايي را كه به خيانت مي گردد و آنچه را سينه ها پنهان مي دارند، مي داند." (مؤمن: 19)
97. گريستن از سر خوف و عشق و معرفت، ادب چشم در برابر آيات رب
"و چون آنچه را به سوي اين پيامبر نازل شده بشنوند، مي بيني بر اثر آن حقيقتي كه شناخته اند اشك از چشمهايشان سرازير مي شود. مي گويند: "پروردگارا ايمان آورديم پس ما را در زمره گواهان [حق] بنويس." (مائده: 83)
