---------------------------------------------------------------------------------------------------------------- نمايندگان و مردم مشهد خواستار شدند؛ حذف حاشيه نشيني به جاي برخوردباحاشيه نشينان
* محبوبه ناطق گفتن اين كه مشهد دومين كلان شهر مذهبي جهان و پايتخت مذهبي كشور است و خصوصاً در دولت دكتر احمدي نژاد توجه به اين پايتخت مذهبي رنگ و بوي ديگري گرفته است و اين كه برابر آمار بانك جهاني، مشهد پس از تهران دومين شهر در جهان است كه حاشيه نشين را در خود جاي داده، شايد تكراري باشد، اما واقعيتي غيرقابل انكار است.
علي رغم غيرقابل انكاري اين واقعيتها، سالهاست كه متأسفانه خيليها سعي در انكار آن مي كنند. راستي چرا؟ مگر نمي دانند مشهد با جمعيت بالغ بر دو ميليون نفري اش توان پذيرفتن 15ميليون زائر را با امكانات فعلي ندارد؟ سختيها و مصيبتهاي اين كمبود امكانات را خصوصاً در سالهاي اخير مردم شهر مشهد و زائران بارگاه رضوي تحمل مي كنند. مسؤولان اين شهر در ايام زائري درحال آماده باش قرار مي گيرند تا خود را با هجوم بحرانهاي متعددي كه از كاستيهاي اين شهر نشأت مي گيرد به يكباره مواجه نبينند. امسال، سال گذشته و دو سه سال قبل اين مسؤولان شهر مشهد بودند كه با اتخاذ تدابير هوشمندانه كه البته موقتي بود، توانستند تا حدودي از بروز بحرانهاي جدي جلوگيري كنند، نظير وضعيتي كه امسال در فرودگاه، پايانه مسافربري و راه آهن مشهد اتفاق افتاد و نيروي انتظامي مي تواند شهادت بدهد كه براي جلوگيري از بروز هر مشكلي حضور داشت و نظم را برعهده گرفته بود! آيا اين نشان از اين ندارد كه مشهد با امكانات و بودجه فعلي ديگر توان مواجهه با چنين هجومي را ندارد. آيا بايد با محدوديت زائر بپذيرد؟ مشهد هيچ گاه از سوي سازمان مديريت و برنامه ريزي و برنامه ريزان بودجه كشور به عنوان يك شهر ملي ديده نشده و بودجه اي كه به آن اختصاص يافته حتي در مقايسه با شهرهاي ديگر درحد اين شهر نبوده است. استدلال آنها نيز اين بود كه مشهد به عنوان يك شهر زائري و درآمد كسب شده از اين ناحيه مي تواند كم و كاستيهاي خود را جبران كند، درحالي كه آن درآمدي مي تواند واقعي باشد كه سازمانهاي دولتي بتوانند از اين تعداد زائر به دست بياورند نه درآمدي كه كسبه شهر به دست مي آورند. هيچ كدام از اين دو، منبع درآمدي براي دستگاههاي خدماتي اين شهر محسوب نمي شوند. با توجه به ورود سالانه 13 تا 15ميليون زائر و با احتساب ماندگاري 5 تا 6روز و معادل جمعيتي حدود 200 تا 300هزار نفره ورود زائر، سالانه 9ميليارد تومان بر هزينه هاي خدمات شهري مشهد تحميل مي شود، اين جدا از ساير هزينه هاي رفاهي، امكانات تفريحي و بهسازي شده است. اين درحالي است كه شايد 5 تا 10درصد جمعيت شهر مشهد از ورود زائر به شهر سود ببرند. مهمانان امام هشتم(ع) 4ميليارد ريال عوارض پرداخت مي كنند، اما شهرداري 3 تا 4برابر آن را صرف نظافت، ترميم و فضاي سبز شهر مي كند. شهرداري مشهد 110ميليون تومان از هتلها و 290 تا 300ميليون تومان از واحدهاي صنفي و يك ميليارد تومان از محل فروش بليت عوارض دريافت مي كند كه در كنار هزينه هايي كه براي زائران مي شود، ناچيز است. مشهد سال گذشته 16ميليون نفر مسافر داخلي داشته كه پيش بيني مي شود امسال 11درصد افزايش گردشگر خارجي و 20درصد افزايش مسافر داخلي داشته باشد. ضمن اين كه ديدگاه مسؤولان اين شهر نيز چنين نبوده كه فشار خود را كه ناشي از هزينه خدماتي است بايد به زائران ارايه دهند، بر آنان تحميل كنند. وظيفه دولت است كه در قبال درآمد كلي كه از اين سفرها و جابه جايي ها به دست مي آورد روي اين شهر سرمايه گذاري جدي تري بكند. شايد اين مقدمه براي اين كه بررسي كنيم مسايل و مشكلات اجتماعي شهر مشهد چيست، كمي طولاني باشد ولي ضروري است. متأسفانه مشهد زخمهاي پنهاني زيادي دارد كه اكثر آن در سايه بي توجهي به اين شهر به وجود آمده و ناشي از همين كمبود امكانات و بودجه هاي عمراني اختصاص يافته به مشهد مي باشد كه به تعدادي از آنها اشاره مي كنيم.
امنيت زائران و شهروندان مورد مخاطره است جواد آرين منش نماينده مردم مشهد در مجلس شوراي اسلامي بهتر از هركس مشكلات اجتماعي شهر مشهد را كه بيشتر از حاشيه پرجمعيت و مهاجر اين شهر نشأت مي گيرد، توصيف كرده است. وي در گفتگويي كه با ايرنا داشت، گفته بود: از معضلات مهم اجتماعي شهر مشهد پديده حاشيه نشيني است كه به دليل مهاجرت بي رويه روستاييان به اين شهر مذهبي و مشكلات موجود در روستاها از جمله خشكسالي به وجود آمده است. وي اظهار داشت: حاصل اين وضعيت به وجود آمدن محلات محروم و پرجمعيت، واحدهاي مسكوني نامناسب و غيراستاندارد، شرايط نامطلوب اجتماعي و بهداشتي، محدوديت امكانات فرهنگي و آموزشي و آمار بالاي بزهكاريها، جرايم و انحرافات اجتماعي در حاشيه شهر مشهد است. او گفت: در سالهاي پس از پيروزي انقلاب اسلامي رشد 11درصدي جمعيت حاشيه شهر مشهد باعث به وجود آمدن مناطق پرجمعيتي شده كه در آن بحرانهاي گوناگون اجتماعي و انواع محروميت به چشم مي خورد. وي افزود: شهركهاي اقماري و روستاهاي حاشيه شهر مشهد واقع در بخش مركزي و تبادكان در وسعتي حدود چهار هزار كيلومترمربع شامل دهستانهاي توس، تبادكان، كارده، كنه بيست، ميان ولايت و درزاب جمعيتي در حدود 650هزار نفر را در خود جاي داده است كه با جمعيت برخي استانهاي كشور برابري مي كند. در اين منطقه وسيع حاشيه شهر كمبود يا نبود آب شرب بهداشتي، نابساماني وضعيت بهداشت و عدم هدايت آبهاي سطحي و شيوع بيماريهايي نظير سالك، عدم ارايه خدمات شهري همچون آسفالت، گاز شهري، برق و مخابرات در برخي مناطق، مشخص نبودن هويت اين مناطق به عنوان شهر، روستا و يا شهرك و ساخت و سازهاي بي رويه، غيرمجاز و بي ضابطه جزو مشكلات مردم مي باشد كه ناهماهنگي بين دستگاههاي اجرايي در ارايه يا عدم ارايه خدمات به اين منطقه، مشخص نبودن سياستهاي كميسيون ماده 100 درخصوص چگونگي برخورد با بناهاي غيرمجاز و نبود نظارت كافي جهت پيشگيري از ساخت و سازهاي بي رويه و غيرمجاز از معضلات ديگر حاشيه نشينان اين قسمت از شهر مشهد است. اين درحالي است كه در كل منطقه 650هزار نفري حاشيه شهر مشهد فقط هشت پاسگاه كلانتري وجود دارد كه اين كمبود باعث عدم كنترل ناهنجاريها و مفاسد اجتماعي و افزايش اراذل و اوباش شده است. اما اين نماينده شهر مشهد از اين موضوع خيلي سريع گذشته، درحالي كه افزايش معني دار آمار سرقت، زورگيري و كيف قاپي در چندساله اخير كه منشأ اكثر آن حاشيه شهر مشهد است، نشان از اين دارد كه اين منطقه مي تواند امنيت كل شهر مشهد و زائران را به طور جدي به مخاطره بيندازد و تصوير اين شهر امن را كه انصافاً درحال حاضر هم امنيت در آن از بسياري از شهرها بيشتر است، مخدوش سازد.
زمين خواري به كمك حاشيه نشيني آمده است درحال حاضر علاوه بر مهاجران استانهاي خراسان رضوي، جنوبي و شمالي، سيستان و بلوچستان، كرمان و گلستان، تعداد زيادي افغاني، عراقي و پاكستاني در حاشيه شهر مشهد زندگي مي كنند. حضور افاغنه دراين بخش چنان پر رنگ است كه در انتخابات رياست جمهوري افغانستان، مشهد و حاشيه اش يكي از كانونهاي اصلي تبليغات نامزدهاي رياست جمهوري اين كشور بود. همچنين اخيراً 12هزار عراقي بي بضاعت به حواشي شهر مشهد هجوم آورده اند و بر نابسامانيهاي موجود دامن زده اند. عباس افچنگي مدير ساماندهي حاشيه شهر مشهد يكي از مهمترين معضلات حاشيه اين شهر را سرعت گسترش آن، كه از محدوده شهري پيشي گرفته دانسته و تغيير كاربري زمين و زمين خواري را از آفتهاي اين مناطق مي داند. وي مي گويد: از ابتداي سال گذشته هفت هسته جديد جمعيتي به حاشيه شهر مشهد افزوده شده و اگر اين روند ادامه يابد و هسته هاي مزبور به يكديگر بپيوندند، نفوذ در آنها و كنترلشان بسيار دشوار خواهد بود. وي مي افزايد: اغلب كارگاههاي آلوده مشهد كه به واسطه عدم استاندارد و رعايت بهداشت تعطيل شده به حاشيه مشهد انتقال يافته و آلودگيهاي موجود را افزايش داده اند و متأسفانه سازمان محيط زيست استان نيز برخورد جدي با اين مسأله نكرده است. ساخت و سازهاي غيرقانوني كه در اين مناطق صورت مي گيرد به شدت نگران كننده است، ضمن اين كه شهرداري ناچار به برخورد قانوني و تخريب آن و در واقع از بين بردن بخشي از ثروت ملي كه صرف احداث آن شده، مي باشد.
برخورد با حاشيه نشيني نه حاشيه نشينان عفت شريعتي نماينده مردم مشهد معتقد است: درصورتي كه هرچه سريعتر طرح ساماندهي شهر مشهد تدوين و عملياتي نشود خسارات زيادي به مردم و زائران اين شهر مقدس وارد خواهد شد. وي در گفت و گو با خبرنگار پارلماني قدس اظهار داشت: اخيراً مطلع شديم تعدادي از خانه هايي كه در بلوار طبرسي مشهد ساخته شده ، تخريب شده است و بعضاً لوازم منزل صاحبان خانه ها در زير آوار نيز مانده است. شريعتي افزود: در چنين مواردي نبايد به اين شكل برخورد كرد. درست است كه اين خانه ها به طور غيرقانوني بنا شده اند، اما از قبل بايد جلوي ساخت آنها گرفته مي شد نه اين كه چندين خانوار را با خراب كردن خانه هايشان آواره كنيم. وي تصريح كرد: سؤال من اين است كه اين خانواده ها شب را بايد در كجا سر كنند؟ آيا تخريب منازل آنها بدون چاره انديشي و حتي تأسيس كمپهاي موقت، كار صحيحي بوده است؟ شريعتي نگراني خود را از مسايل حاشيه شهر مشهد تبليغاتي ندانست و افزود: اظهار نظر نمايندگان مشهد و اعلام نگرانيهاي آنها از سر دلسوزي و جزو وظايف نمايندگي آنهاست، بنابراين مسؤولان استان بايد با همكاري و تلاش بيشتري زمينه عملياتي شدن تصميمات دولت را كه به خصوص در سفر استاني آقاي احمدي نژاد به خراسان رضوي اتخاذ شد، فراهم كنند.
حرف آخر در بررسي مسايل و مشكلات شهر مشهد، از هر زاويه كه نگاه شود يك نتيجه به دست مي آيد: مشهد شهري ملي است. اين حداقل حرفي است كه مي توان براي اين شهر زد. نمايندگان شهر مشهد در اولين روز ورود رئيس جمهور به مشهد به اتفاق اين خواسته را به نمايندگي مردم اين شهر عنوان كردند. به نظر مي رسد براي رفع مشكلات گسترده كه هركدام خود بحران يا زمينه ساز بحران است، چاره اي نيست كه براي مشهد ديد ملي و حتي فراملي داشته باشيم. اين شهر فقط از آن دو ميليون نفر جمعيت اين شهر نيست بلكه از آن تمام مردم كشور است و به همين دليل بايد به مسايل و مشكلاتش كلان نگريسته شود. و البته چه خوب است كه اين اتفاق ميمون و مبارك هرچه سريعتر رخ دهد.
