---------------------------------------------------------------------------------------------------------------- بررسي رخدادهاي هسته اي هفته؛ وضعيت جديد، شرايط متفاوت
گروه سياسي - آرش خليل خانه: برگزاري نشست مجمع عمومي سازمان ملل متحد و گردهمايي سران كشورهاي جهان هفته اي را كه در آخرين روز آن به سر مي بريم، به روزهاي پرخبر در حوزه برنامه هسته اي ايران تبديل كرده است.
رايزنيها و هماهنگيهاي گسترده پيش از اين گردهمايي مهم، اظهار نظرها و موضع گيريها و تدارك ديدنها براي ملاقاتهاي حاشيه اي و دستور جلسات اين نشست از يك سو و رخدادهاي ديگري مانند برگزاري مجمع عمومي آژانس بين المللي انرژي هسته اي و نيز نشست عمومي اعضاي گروه نم (غيرمتعهدها) در آمريكاي جنوبي در فاصله چند روز مانده به نشست مجمع عمومي سازمان ملل، از رخدادها و اخبار مهم در صدر خروجي خبرگزاريها و صفحات اصلي نشريات ايران، منطقه و جهان بوده است كه ترجيع بند موضوعات اين رويدادهاي سياسي را در بيشتر موارد، پرونده هسته اي ايران و به طور مشخص دور جديد مذكرات احتمالي ميان تهران و گروه 1+5 تشكيل داده است.
ميزان نهايي براي محك اروپا آنچه بيش از پيش در مسير اين رخدادها در حال تبلور است، محك خوردن توانايي و پتانسيل اتحاديه اروپا و بويژه سه كشور اصلي نماينده اين قاره در مذاكرات با ايران هسته اي است كه رفته رفته با تشديد شكاف در گروه پنج و واماندگي ايالات متحده از برخورد سخت با ايران از طريق شوراي امنيت و نيز جدا ماندن حساب شده روسيه و چين از محدوده خطر و كانون چالش سياسي موجود ميان اروپا و آمريكاي شمالي، سه كشور فرانسه، آلمان و انگليس را در وضعيت پيچيده و دشواري قرار داده است. اين دشواري از آن رو است كه به نظر مي رسد كشورهاي ياد شده، و حتي در سطحي فراتر، اتحاديه اروپا با وجود اشتياق فراوان براي توفيق در حل چالش هسته اي با ايران، از ظرفيتهاي جامعي براي تحقق آن برخوردار نيست و به راحتي نمي تواند گره سياستها، اقتصاد و روابط خود با آمريكا را باز كرده و يا آن را ناديده بگيرد. روسيه و چين نيز كه اهرمهاي خود را در شوراي امنيت براي اعمال يا حداقل تأثيرگذاري بر روند موضوع كافي مي بينند و نيازي به ورود مستقيم به اين منازعه ندارند، از حاشيه ميدان و با صرفه جويي در هزينه هاي سياسي مي كوشند منافع اقتصادي و بين المللي خود را در ابعاد جامع آن حفظ كنند. در اين شرايط ايران نيز با حفظ، موضع پيوسته خود در يك سال گذشته و وسواس در هر گام از حركت خود، به سرعت بخشيدن اين تحولات، تمايل چنداني ندارد، همان طور كه رئيس جمهور نيز در كنفرانس مطبوعاتي خود در كاراكاس تصريح كرد: «دليلي براي تسريع مذاكرات نمي بينيم». اين موقعيت موجب شد، بسياري از كارشناسان به اين باور برسند كه اتحاديه اروپا در چنين شرايطي براي مدت زمان طولاني قادر به ايستايي در زير بار مسؤوليت اين پرونده نيست و يا بايد هر چه زودتر در اين حوزه به تصميم تازه و مؤثري برسد كه مي تواند آغاز مذاكرات اصلي با ايران باشد و يا عرصه را خالي كند تا دو مدعي اصلي اين پرونده به طور مستقيم در برابر هم قرار گيرند و با هم روبرو شوند. طبيعي است در اين جايگاه، اروپا مايل به راه حل دوم نيست، اما اين نكته نيز آشكار است كه فشارهاي واشنگتن بر سران كشورهاي اروپايي نيز به آن اندازه برنده است كه به درازا كشيده شدن مذاكرات بتواند آن را به عقب براند. از اين رو در شرايط جاري نتيجه مذاكرات لاريجاني و سولانا و نيز خروجي رايزنيهاي حاشيه مجمع عمومي سازمان ملل متحد نقشي تعيين كننده دارد.
محافظه كاري سياستمدارانه بوش رنگ باختن اتحاد سست 1+5 در ماه جاري كه چندان نيز براي آمريكاييها غيرقابل پيش بيني نبود، در عين حال با سرعتي به مراتب بيشتر از آنچه آنها تصور مي كردند، رخ داد و اين امر سياستمداران كاخ سفيد را بر آن داشت تا در سايه آگاهي از تشديد احتمال بروز شرايطي كه به تماس ناگزير آنها با ايران و رويارويي مستقيم بينجامد، به اصلاح و باز تعريف برخي از سياستهاي پوسته رفتار خود در اين عرصه بپردازند. از اين رو بود كه جرج بوش با نگاه به ديدارهايي كه در حاشيه اجلاس سازمان ملل قرار بود داشته باشد، براي نخستين بار و در تلطيف شده ترين موضع گيري خود در چهار سال گذشته از به رسميت شناختن حق ايرانيان براي بهره مندي از انرژي هسته اي با كلام و لحني متفاوت از گذشته سخن گفت. با اين حال، ايالات متحده در حاشيه مذاكرات رو به جلو ايران و اروپا كه رفته رفته به نقطه حذف پيش شرط مسأله ساز پيش رفته است، همواره بر موضع گذشته خود براي تعليق پيش از مذاكرات اصرار مي ورزد. كشورهاي اروپايي نيز با احساس خطر از اين وضعيت و براي افزايش ضريب احتمال توافقي جديد با تهران، تلاش دارند نشستي را ميان 1+5، اما بدون حضور آمريكا برگزار كنند كه نقطه اوج شكاف ميان سياست گروهي كه آن را 1+4 بايد ناميد با ايالات متحده به شمار خواهد رفت. شيراك به سيم آخر زد؟! اما آنچه بيش از پيش آمريكاييها را در اين هفته آزار داد و به گفته روزنامه واشنگتن پست، ضربه بزرگي را به آنها وارد كرد، اظهارات «ژاك شيراك» بود كه مسير شوراي امنيت در برخورد با ايران را بيش از گذشته به حاشيه مي راند. (هر چند دو روز بعد شيراك رئيس جمهور فرانسه بعد از ديدار با بوش در يك عقب نشيني آشكار هر گونه ابهام در موضع اتحاديه اروپا درباره برنامه هسته اي ايران را رد كرد و گفت ايران بايد تعليق را بپذيرد تا مذاكره انجام شود)رئيس جمهور فرانسه به صراحت با اشاره به امكان حل اين مسأله از طريق گفتگو، در بياني كه بايد آن را شكسته شدن رسمي توافق گروه پنج براي يك صدايي در تصميم شوراي امنيت عليه ايران دانست از قدرتهاي جهاني خواست مسأله هسته اي ايران را به شوراي امنيت ارجاع نكنند. جالب آن كه مقامهاي واشنگتن با نگاه به عقبه و دلايل زيادي كه در پشت اظهارنظر شيراك قرار داشت، برخلاف دو هفته گذشته كه در برابر اظهارات خنثي سولانا مبني بر اين كه هيچ اقدامي در شوراي امنيت مادام كه مذاكرات ادامه دارد، انجام نخواهد شد، واكنشهاي تندي بروز دادند؛ اين بار كاملاً محافظه كارانه و البته با نگاه به آينده به صورت تلويحي پيروي از سياست صبر و حوصله در برابر اين مسير را اعلام كردند و سخنگوي كاخ سفيد اعلام كرد، آمريكا به حمايت از مذاكرات اروپا به منظور متقاعد كردن ايران براي دست كم توقف موقت برنامه غني سازي تمايل دارد.در عين حال با توجه به حساسيت نتيجه مذاكرات سولانا و لاريجاني كه اين بار بايد تعيين كننده امكان تداوم يا شكست مذاكرات باشد، آمريكاييها بيش از اروپا و ايران كه از سپري شدن زمان، ناراضي به نظر نمي رسند، خواهان برگزاري و آگاهي از نتيجه آن هستند و از اينروست كه جان بولتن نتوانست بي تابي خود را از تدوين نشدن برنامه اين ديدار تا اواسط هفته اي كه گذشت و در روز نخست مجمع عمومي سازمان ملل پنهان كند. با اين حال، به نظر مي رسد به دليل شرايط حساس اجلاس عمومي سران جهان در نيويورك، تهران براي پرهيز از هر گونه جوسازي غربيها ترجيح مي دهد با گذر از اين موج و در شرايطي آرامتر به ديدار سياستمدار ارشد و 64 ساله اسپانيايي كه مسؤوليت هماهنگي سياست خارجي اتحاديه اروپا و اينك نمايندگي گروه 1+5 را دارد، برود.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------- برخورد رياكارانه با ايران
خبرگزاري مهر- روزنامه تركيه اي «زمان»:رئيس سابق بازرسان تسليحاتي سازمان ملل متحد خاطرنشان كرد كه برخورد غرب با برنامه اتمي ايران و اسراييل رياكارانه است.
«هانس بليكس» در بروكسل با تأكيد بر اين مسأله كه دولت بوش ظاهراً به طرف همان اشتباهات عراق در مورد ايران در حركت است، افزود: به نظر مي رسد كه آمريكا از جنگ عراق هيچ درسي نياموخته است. بليكس با اشاره به اينكه دولت بوش هنوز تنها بر اطلاعات خود تكيه مي كند، تصريح كرد: آمريكا با همان نابردباري و نامعقولي در مورد ايران هم اقدام مي كند. رئيس سابق بازرسان تسليحاتي سازمان ملل متحد همچنين تأكيد كرد كه اگر غرب با يك قضاوت صحيح به برنامه هسته اي اسراييل نگاه كند، برنامه هسته اي ايران بسيار راحت تر حل خواهد شد. وي خاطرنشان كرد: مطمئناً يك تفاوت بين اسراييل و ايران وجود دارد. اسراييل هرگز تلاش نكرده تا معاهده منع گسترش سلاحهاي هسته اي (ان.پي.تي) را امضا كند. اگر ايران سلاح هسته اي توليد كند از مسؤوليتهاي خود به خاطر آنچه كه امضا كرده چشم پوشي مي كند. بنابراين من مي بينم كه خاورميانه احساس مي كند غرب رياكارانه در مورد اين مسأله اقدام كرده است. وي همچنين مداخله نظامي آمريكا در ايران را يك احتمال ضعيف دانست. وي با بيان اينكه مردم آمريكا كم كم از جنگ عراق آزرده خاطرتر مي شوند، گفت كه وي فكر مي كند جنگ با ايران مورد استقبال قرار نخواهد گرفت. رئيس سابق بازرسان تسليحاتي سازمان ملل متحد جنگ عراق را يك تراژدي كامل و يك اشتباه بزرگ دانست. وي خاطرنشان كرد: جهان پس از جنگ عراق به مكان خطرناكتري تبديل شده است. بليكس اعتراف كرد كه همه گفته هاي آمريكا پيش از جنگ مشخص شد كه اشتباه بوده است. همه به جز فروپاشي رژيم صدام در نهايت يك شكست بزرگ بود. وي پيش از اين طرح درخواست غربي ها از ايران براي توقف غني سازي اورانيوم را خنده دار توصيف كرده بود.
خبرگزاري فارس - آسوشيتدپرس:ايران با وجود ادامه غني سازي از هر گونه تحريم در امان به نظر مي رسد.مهلت تعيين شده شوراي امنيت براي توقف فعاليت هاي هسته اي توسط ايران به پايان رسيده است، اما ايران همچنان فعاليت هاي هسته اي خود را ادامه مي دهد.اين در حالي است كه با وجود هشدارهاي بوش به ايران اين كشور از اعمال هر گونه تحريم در آينده نزديك در امان به نظر مي رسد.مقامات ايران با بازي ماهرانه خود، اروپا، چين و روسيه را در نقطه مقابل آمريكا قرار داده اند و باعث شده اند تا گزينه هاي پيش روي آمريكا در قبال فعاليت هاي هسته اي ايران به حداقل برسد.دولت آمريكا اصرار دارد قبل از آغاز هر گونه مذاكره با ايران، فعاليت هاي غني سازي در ايران متوقف شود.بوش در سخنراني روز سه شنبه خود در مجمع عمومي سازمان ملل با تكرار اين سياست آمريكا گفت: هر گونه سازش ناپذيري از سوي ايران مي تواند تحريم هاي تنبيهي را براي اين كشور به دنبال داشته باشد.در مقابل اظهارات بوش، محمود احمدي نژاد در سخنراني خود در سازمان ملل فعاليت هاي هسته اي ايران را شفاف و صلح آميز خواند و از مواضع دوگانه آمريكا در اين خصوص انتقاد كرد.
بر اساس اين گزارش، با وجود سازش ناپذيري ايران بعيد به نظر مي رسد كه آمريكا بتواند نظر مثبت ساير اعضاي شوراي امنيت را براي تحريم ايران جلب كند.
متحدان آمريكا با توجه به اوضاع نابسامان افغانستان، عراق و همچنين آينده نامطمئن لبنان نمي خواهند شاهد رويارويي و ناآرامي ديگري در خاورميانه باشند.
با توجه به اين موضوع مي توان گفت: قطعنامه مربوط به فعاليت هاي هسته اي ايران كه مهلت 31 اوت را براي توقف غني سازي در ايران تعيين كرده بود اهميت و ارزش خود را از دست داده است.كارشناسان با توجه به ديپلماسي موفق ايران و شرايط بين المللي مساعد معتقدند اين كشور مي تواند در عين تداوم فعاليت هاي هسته اي اش هر گونه اقدام جدي جامعه غرب عليه خود را تا سالها به تأخير بيندازد.ديويد آلبرايت، يكي از كارشناسان آمريكايي در اين باره مي گويد: «بسيار نااميد كننده است كه آمريكا قادر نيست اجماعي را عليه ايران در سطح متحدان خود به دست آورد.»بر اساس اين گزارش، چين و روسيه دو عضو دايم شوراي امنيت همواره مخالفت خود را با اعمال تحريم عليه ايران ابراز داشته اند. فرانسه نيز كه يكي ديگر از اعضاي شوراي امنيت است ضمن مخالفت با تحريم ايران مصرانه از آمريكا خواسته است از هر گونه تهديد ايران به اعمال تحريم خودداري كند.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------- چرخش در ديپلماسي
گلن كسلر- تحليلگر واشنگتن پست:برخي تحليلگران مي گويند كه مواضع اخير دولت آمريكا و از جمله سخنراني اخير «جرج بوش» نشان داد كه آمريكا سياست ديپلماسي را در برابر برنامه هسته اي ايران در پيش گرفته و در موضعگيري خود نسبت به دور اول رياست جمهوري خود تغييري را ايجاد كرده است.
پيش از حمله آمريكا به عراق، مقامهاي پيش پيش از حمله آمريكا به عراق مقامهاي آمريكايي با اطمينان پيش بيني كردند كه سقوط صدام حسين به حركت تازه اي در مسير صلح اسراييل و فلسطين منجر خواهد شد، به گونه اي كه اين تصور وجود داشت: «راهي كه به بيت المقدس مي رود از بغداد مي گذرد». سخنراني بوش در مجمع عمومي سازمان ملل نشان داد كه چقدر اين محاسبه ديپلماتيك در دوره دوم رياست جمهوري جرج بوش رئيس جمهوري آمريكا تغيير يافته است. در حالي كه بوش در ميدان سخت عراق گرفتار شده، جنگ ديگر يك گزينه ماندگار نيست. در مقابل، دولت آمريكا با گزينه سخت و پيچيده ديپلماسي در حال دست و پنجه نرم كردن است. اين به معناي هماهنگ كردن آن با منافع و درخواستهاي ديگر كشورهاست، حتي به گونه اي كه از مواضع سخت گذشته خود عدول كرده است. يك ماه پيش دولت بوش قاطعانه از ايران خواست تا پيش از آنكه آمريكا به مذاكرات بر سر برنامه هسته اي ايران بپيوندد، ابتدا غني سازي را كنار بگذارد، اما حالا مقامهاي آمريكايي به تلاش اروپا براي پيدا كردن يك راه حل آبرومندانه براي گفتگوها با ايران تن در داده اند. مقامهاي آمريكايي همچنان به دنبال احتمال اعمال تحريمها هستند و در واقع پيش نويس قطعنامه اي را كه قرار است توسط شوراي امنيت به ايران پيشنهاد شود، آماده كرده اند. اما به نظر مي رسد كه با مخالفت هم پيمانان خود احتمال مذاكرات بيش از اعمال اقدامهاي تنبيه كننده باشد. بوش در سخنراني اخير خود در مجمع عمومي سازمان ملل متحد وقتي كه مي خواست در مورد ايران سخن بگويد، از آهنگ ملايم تري استفاده كرد . رئيس جمهور آمريكا در سخنراني خود در شصت و يكمين نشست مجمع عمومي سازمان ملل متحد مدعي شد كه آنها مخالف برنامه هسته اي صلح آميز ايران نيستند و در اين مسير به دنبال راه حل ديپلماتيك براي پايان دادن به آنچه كه از آن به بحران ياد كرد، هستند. بوش همچنين در سخنراني خود تأكيد كرد كه مقامهاي آمريكايي هيچ مخالفتي با ادامه برنامه واقعاً صلح آميز هسته اي ايران ندارند و اين يك دگرگوني از سياست وي در دور اول رياست جمهوري اش است كه در آن زمان مقامهاي آمريكايي اعلان كردند كه اين كشور با چنين ذخاير عظيم نفتي و گازي نيازي به برنامه هسته اي ندارد.
