|
* زهره حسيني يكي از اصول آموزش مدارس در سطوح بين المللي، وجود آزمايشگاهها و كارگاهها براي تجربه كردن آموزه هاي تئوري است تا دانش آموز بتواند با ساختن و خراب كردن و ديدن و لمس كردن آنچه را كه در ساعتهاي كسالت آور و خشك درس مي آموزد به عينه مشاهده كند و اين مسأله، تجسم عيني اين ضرب المثل است كه «شنيدن كي بود مانند ديدن».

شايد اگر مدارس ما نيز به اندازه كافي و وافي از آزمايشگاه برخوردار بودند و يا آزمايشگاههاي موجود تجهيزات و توان پاسخگويي به نياز دانش آموزان را داشت امروزه شاهد بروز و ظهور استعداد و توانايي بيشتري از سوي جوانان ايراني بوديم، زيرا اين آزمايشگاهها مي تواند جرقه نوآوري، اختراع و اكتشاف را در ذهن خلاق جوانان و نوجوانان ايجاد كند و با پيگيري اين جرقه به آتشفشاني از پيشرفت رسيد. به نظر مي رسد كه در حال حاضر توجه لازم به آزمايشگاهها نمي شود و مدت زمان لازم در اين راستا اختصاص نمي يابد، درحالي كه براساس اعلام و نظر كارشناسان بايد تا 50 درصد از ساعتهاي آموزشي، به آموزش عملي اختصاص يابد، كه ظاهراً ما تا رسيدن به اين امر هنوز فاصله زيادي داريم. يكي ديگر از مسايل مبتلا به آزمايشگاههاي مدارس، لزوم به روز بودن اين مراكز به لحاظ تجهيزات و امكانات است كه به نظر مي رسد تا تحقق كامل اين مسأله نيز بايد گامهاي زيادي برداشته شود. براي بررسي مسايل و چگونگي نگاه مسؤولان به بحث آزمايشگاهها نظر چند تن از آنان را جويا شديم. محسن ازغندي، معاون آموزش و پرورش نظري و مهارتي سازمان آموزش و پرورش خراسان رضوي در پاسخ به خبرنگار ما با تأكيد بر لزوم استفاده هرچه بهتر و بيشتر از فضاي آزمايشگاهي، تصريح كرد: در دنياي درحال تحول، امروز ديگر شيوه هاي سنتي و آموزش و پرورش ايستا جوابگو نيست. وي با بيان اين كه بهاي كافي به آزمايشگاهها داده نمي شود و دو ساعت آزمايشگاه در هفته پاسخگوي نياز نيست، افزود: لازم است به ازارء هر 50 درصد آموزش تئوري، 50 درصد نيز كار عملي و آزمايشگاهي لحاظ شود اما درواقع اين مسأله در برنامه ها محقق نيست. وي تصريح كرد: امروزه شاهديم كه دانش آموزان به محفوظات و هوش انتزاعي خود تكيه مي كنند كه شايد يكي از عوامل آن كنكور سراسري باشد. وي در ادامه اظهار داشت: ظاهراً قرار است كه از سال آينده 15درصد نمره قبولي در كنكور به كار عملي و آزمونهاي نهايي اختصاص يابد كه اين گام مثبتي است. ازغندي با اشاره به لزوم به روز بودن آزمايشگاهها، افزود: به روز رساني آزمايشگاه از بعد امكانات و تجهيزات و مواد مصرفي يكي از مسائلي است كه بايد مورد توجه قرار بگيرد و اگرچه تاكنون تلاشهايي در اين زمينه شده است اما كافي نيست. وي در پاسخ به سؤالي درخصوص به كارگيري نيروهاي متخصص در آزمايشگاهها، اظهار داشت: نياز داريم تا در اين وادي بيشتر كار كنيم و تكنيسينهاي ويژه اي را تربيت كنيم. ازغندي همچنين بر لزوم برگزاري تلاشهاي ضمن خدمت براي دبيران و توجه مديريت توسعه و تجهيز مدارس به تجهيز آزمايشگاهها تأكيد كرد و افزود: اگرچه بودجه امري انكار ناپذير است اما اينكه مديريت مدارس تا چه حد ضرورت آزمايشگاه را باور داشته باشد يا اينكه دبيران تا چه ميزان براي اين مسأله وقت بگذارند نيز از ملزومات كار است. وي با بيان اين مطلب كه با حذف هزينه هاي زائد مي توان توجه بيشتري به آزمايشگاههاي مدارس داشت و با تأكيد بر لزوم به كارگيري افراد متخصص در آزمايشگاهها، گفت: هم اكنون در رشته هاي علوم تجربي به ازاي هر سه ساعت آموزش تئوري، شاهد برگزاري يك ساعت آزمايشگاه هستيم.
* اعتبار قطع شده است در همين رابطه مهدي ناصري، مديركل دفتر آموزش و پرورش نظري و پيش دانشگاهي وزارت آموزش و پرورش در پاسخ به قدس اظهار داشت: طي چند سال گذشته، معاونت آموزش و پرورش نظري و مهارتي و دفتر آموزش و پرورش نظري و پيش دانشگاهي، اختياري در خصوص تأمين هزينه هاي آزمايشگاههاي رايانه و تجهيز و توسعه آنها نداشته اند و اعتبار لازمه به كل قطع شده است. وي با بيان اينكه بودجه اختصاص يافته به آزمايشگاههاي مدارس براي تجهيز كافي نيست، افزود: اين بودجه بيشتر صرف خريد مولد مصرفي مي شود بنابراين لازم است، آموزش و پرورش چاره انديشي نمايد. وي با بيان اين مطلب كه 63درصد مدارس كشور آزمايشگاههايي با امكاناتي درحد كتابهاي درسي دوره متوسطه دارند، اضافه كرد: در اين آزمايشگاهها انجام آزمايشهاي عمومي ميسر است و شايد تعداد محدودي از آزمايشها كه نيازمند امكانات ويژه است محدوديت داشته باشد. ناصري افزود: به طور ميانگين مساحت آزمايشگاهها 60مترمربع است كه حداقل اين ميانگين با 46مترمربع مربوط به اردبيل و حداكثر آن با 113مترمربع مربوط به سمنان مي باشد. وي تصريح كرد: البته هنوز تا رسيدن به اين حد كه هر دانش آموز به تنهايي آزمايشها را با امكانات ويژه انجام دهد فاصله زيادي داريم اما آزمايشگاههاي مدارس متوسطه كشور، امكان انجام آزمايشها توسط معلمان و يا چند دانش آموز با هم را در اغلب موارد ميسر مي سازد. وي اضافه كرد: تمامي مدارس واجد شرايط، داراي آزمايشگاه و فضاي مناسب بوده و از امكانات عمومي آن برخوردارند و حتي برخي مدارس كه داراي فضاي قابل تبديل به آزمايشگاه هستند نيز از اين امكانات برخوردار شده اند.
* آزمايشگاهها در حاشيه ناصري افزود: در حال حاضر 705 آزمايشگاه مركزي ثبت شده در 444 منطقه آموزشي در كل كشور به دانش آموزان ارائه خدمات مي نمايند. وي در ادامه، با اشاره به اهميت تجربه آموخته ها به صورت علمي، اظهار داشت: امروز شاهد هستيم كه ادغام ساعت تئوري و عملي دروس آزمايشگاهي موجب كم اهميت شدن آن شده است. وي با تصريح اين مسأله كه مديران مدارس كنترلي برنحوه استفاده دبيران از آزمايشگاهها ندارند خاطرنشان كرد: علاوه بر اين شاهد هستيم كه اين آزمايشگاهها گاهي نيروي متخصص را به عنوان متصدي به كار نگرفته اند. ناصري با اشاره به سلب مسؤوليت آزمايشگاهها از دفتر متوسطه آموزش و پرورش، اين عمل را عامل عدم نظارت بر فرايند كاربري آزمايشگاهها عنوان كرد و افزود: در كنار اين مسأله، آماده و تجهيز نبودن آزمايشگاهها نيز يكي ديگر از مشكلات مي باشد. اين مسايل درحالي مطرح مي شود كه به نظر مي رسد متناسب نبودن تجهيزات آزمايشگاهها با نيازها و مطالب كتابهاي درسي شاهد به كارگيري تجهيزات كهنه، قديمي و فرسوده در اين آزمايشگاهها هستيم كه كمبود منابع مالي باعث تشديد آن مي شود. علاوه بر اين، حذف مزاياي دبيران در صورت تصدي آزمايشگاه، باعث مي شود دبيران رغبتي به تصدي مسؤوليت آزمايشگاه نداشته باشند كه اين مسأله نيز باعث عدم آموزش صحيح آزمايش و در نتيجه تجربه اي ناقص براي دانش آموزان خواهد شد. با همه مباحث مطرح شده شايد بتوان اهميت ندادن به ساعت آزمايشگاه را به عنوان يكي از عوامل اصلي عدم رونق آزمايشگاههاي مدارس دانست، زيرا همان طور كه از گذشته مرسوم شده است كه معلمان از ساعت ورزش يا نقاشي و هنر براي ساير كلاسهاي تئوري دانش آموزان صرفنظر كرده اند، امروز نيز ساعت آموزش عملي دروس، قرباني اين فرضيه شده است كه حتماً بايستي دروس تئوري تمام و كمال ارائه شود و حتي به قيمت حذف ساير آموزشها. و اكنون نكته اينجاست كه اگر بنا باشد همين اندك نيز ناديده گرفته شود و دانش آموزان از امكان استفاده و تجربه همين حداقلها نيز محروم شوند آيا مي توان به شعار هميشگي تربيت افراد متخصص و ماهر و كارآموخته عمل كرد. نكته ديگر اينكه با شنيدن نام آزمايشگاه عموماً دروسي نظير شيمي، فيزيك يا زيست شناسي به ذهن مي آيد كه معمولاً نيز تكيه بر آنها مي باشد اما آيا جايي براي آزمايشگاههاي رياضي يا زمين شناسي نيز در سيستم آموزشي ما انديشيده شده است؟ درحالي به آزمايشگاههاي مدارس به ديده تساهل و تسامح نگريسته مي شود كه علاوه بر همه فوائد و امتيازهايي كه مي تواند به لحاظ آموزشي داشته باشد با توجه به انجام كار گروهي، آنها مي توانند جايگاه مناسبي براي رشد تجربيات گروهي و اجتماعي جوانان و نوجوانان باشند و در كنار رشد استعدادهاي فردي، موجب افزايش مراودات اجتماعي دانش آموزان شوند. |