|
* مهناز خجسته نيا استفاده بي رويه از كودهاي شيميايي و سموم دفع آفات نباتي علي رغم بازدهي اوليه خوبي كه تاكنون از خود نشان داده اند، اثرات سوء غيرقابل جبراني نيز دارند كه با گذشت زمان نمايان مي شود.

اين موضوع كه امروزه به يكي از مشكلات فراروي بخش كشاورزي تبديل شده نه تنها روند طبيعي كشت و زرع را با چالش مواجه كرده، بلكه اثرات سويي چون تخريب ساختمان خاك، كاهش شديد مواد آلي خاك و بر هم خوردن تعادل عناصر غذايي خاك را نيز به همراه داشته است. مصرف بي رويه كودهاي شيميايي و آفت كشها همچنين موجب كاهش عملكرد محصولات كشاورزي شده است، به گونه اي كه كارشناسان اين بخش همواره از اين موضوع ابراز نگراني كرده اند. از سوي ديگر تاكنون روشهاي متنوعي براي كاستن اثرات سوء آن پيشنهاد داده اند. يكي از اين روشها استفاده از كرمهاي خاكي است كه به شيوه هاي مختلفي توليد و تكثير شده و به خاكهاي كشاورزي اضافه مي شوند. كرمهاي خاكي بيش از 120 ميليون سال است كه بر روي زمين زيسته اند و در اين مدت كار خود را به خوبي انجام داده اند. آنها تنها راه طبيعي انتقال چرخه مواد غذايي آلي از بافتهاي مرده خاك به ارگانيسمهاي زنده هستند. يكي از كارشناسان سازمان تحقيقات و آموزش كشاورزي ضمن بيان اين مطلب مي گويد: كرمهاي خاكي با انجام تغيير و تبديل فيزيكي و مكانيكي مفيد بر روي خاك به طور مستقيم و همچنين با افزودن «بيوهوموس» حاصل از فعاليتهاي حياتي خود به زمينهاي زراعي به طور غيرمستقيم، حاصلخيزي خاكها را چندين برابر و اصلاح آنها را در كوتاهترين زمان ممكن ميسر مي سازند. دكتر سلطاني مي افزايد: اصلاح خاك كشاورزي توسط كرمهاي خاكي از طريق توليد و تكثير و افزودن كرمها به طور مستقيم به خاك و يا با افزودن مدفوعات آنها كه همان بيوهوموس است، صورت مي پذيرد. وي با بيان اين كه هوموس كرمهاي خاكي را «كرمي كمپوست» يا «ورمي كمپوست» مي گويند، اظهار مي دارد: «كرمي كمپوست» از نظر كيفيت، معادل بهترين هوموس خاك است كه به وسيله عوامل طبيعي توليد مي شود. به گفته وي، هوموس كرمهاي خاكي «كرمي كمپوست» همان فضولات كرمهايي است كه از زباله شهري، كود گاوي، لجن فاضلابهاي خانگي و يا هر ماده آلي ديگر تغذيه كرده باشند. آنها مواد آلي را به ذرات خيلي ريز خرد كرده و فعاليتهاي ميكروبي را به سبب افزايش سطح كود بالا مي برند. وي با انتقاد از مصرف بي رويه كودهاي شيميايي به جاي استفاده از روشهاي طبيعي مي گويد: طبق تحقيقات اخير دانشمندان باكتريهايي كه توسط كرمهاي خاكي پرورش مي يابند، قادرند ازت را تثبيت و فسفر را قابل دسترس سازند و همچنين قادرند انواع ويتامينها و هورمونهاي گياهي را توليد كنند كه به همراه فضولات آنها دفع مي گردد. اين كارشناس بخش كشاورزي با بيان اين كه كيفيت «كرمي كمپوست» به نوع غذا يا زباله اي كه كرم تغذيه كرده بستگي دارد، مي افزايد: بيشتر ازت موجود در «كرمي كمپوست» به شكل آلي مانند اوره، اسيد اوريك و اسيد هوميك بوده و باقيمانده آن به صورت آمونيوم و نيترات است. به گفته وي، اين كود حاوي مقادير زيادي هورمونهاي گياهي مي باشد كه آنها را به تدريج در اختيار گياه قرار مي دهد. دكتر سلطاني بر اين نكته نيز تأكيد مي كند كه «كرمي كمپوست» چندين برابر وزن خود آب را جذب كرده و در نهايت دانه بندي و قدرت نگهداري موادغذايي موردنياز گياهان را فراهم مي كند. يكي از كارشناسان مبارزه با آفات سازمان حفظ نباتات وزارت جهاد كشاورزي نيز مي گويد: كرمهاي خاكي مواد آلي مرده خاك را با دهانشان مي بلعند. اين مواد را در معده با دانه هاي كوچك شن و ذرات معدني موجود به شكل ذرات ريزتري در مي آورند و سپس آنها را با مايع غذايي غني مخلوط مي كنند. زماني كه اين مواد معده كرم را ترك مي كنند وارد روده كرم مي شوند. روده آنزيمهاي هضم كننده را ترشح كرده و مولكولهاي عناصر غذايي را به طور شيميايي مي شكنند و آن را به شكل ساده اي در مي آورند كه كرم از طريق رگ خوني به راحتي مي تواند جذب كند. سپس مواد هضم نشده از مخرج كرم به شكل كود خارج مي شود كه casting ناميده مي شود.به گفته مهندس بينات، اين ماده شامل بسياري از ميكروارگانيسمهاي مفيد است كه شكستن مواد آلي را ادامه مي دهند.اين كارشناس مي افزايد: محتويات casting كرم خاكي همراه با شخم طبيعي كه كرم در عمل سوراخ كردن خاك انجام مي دهد، نفوذپذيري خاك را نسبت به آب افزايش مي دهد. از سوي ديگر casting كرم مي تواند نزديك به 9 برابر وزن خود آب نگهداري كند. وي معتقد است: سوراخ كردن خاك توسط كرم ضمن اين كه خاك را نرم مي كند يك بافت سبك پر از تخلخل ايجاد مي كند كه مي تواند به آساني آب را حفظ كند و موجب بهبود تهويه خاك شود. تهويه خوب خاك به تجزيه مواد آلي كمك و اكسيژن لازم براي ارگانيسمهاي تجزيه كننده در خاك را فراهم مي كند. وي مي گويد: پوك شدن خاك همچنين به نفوذ هر چه بيشتر ريشه گياه در خاك كمك كرده موجب افزايش رشد و عملكرد گياه مي شود و نيز تا حدودي جلوي بستن خاك را مي گيرد كه اين امر به خصوص در مراتع كه عمل شخم وجود ندارد، حايز اهميت است. اين كارشناس كه تاكنون تحقيقاتي در اين خصوص داشته، مي افزايد: كرمهاي خاكي در مصرف و حذف ميكروارگانيسمهاي بيماريزاي خاك، ايجاد خاكهاي سالم، آزاد سازي عناصر غذايي، ترشح بعضي از ويتامينها از جمله ويتامين B و D، به وجود آوردن مواد تحريك كننده رشد گياه از قبيل اكسين و سيتوكنين، تعديل درجه حرارت و PH خاك و تأثير مستقيم و غيرمستقيم بر ازت خاك نقش به سزايي دارند. وي با اظهار تأسف از اين كه امروزه به دليل برخي اقدامات نادرست جمعيت كرمهاي خاكي رو به كاهش است، اظهار مي دارد: استفاده بي رويه از كودهاي شيميايي و آفت كشها تهديدي جدي براي انقراض كرمهاي خاكي است. كودهاي شيميايي شوري خاك را افزايش داده و موجب مرگ كرمهاي خاكي و از بين رفتن كود طبيعي مي شوند، در حالي كه استفاده از كودهاي شيميايي در مقايسه با آنچه كه كرمها به طور طبيعي توليد مي كنند، بي فايده است. وي غفلت از كرمهاي خاكي در تهيه و توليد كمپوست را مورد تأكيد قرار مي دهد و مي گويد: متأسفانه جوامع كشاورزي هنوز حركتي در اين خصوص نيز انجام نداده اند، در حالي كه دست و پاگير شدن دفع زباله و بار سنگيني كه اين موضوع با افزايش جمعيت در آينده بر دوش ما خواهد گذاشت، مسأله ساز خواهد شد. مهندس بينات مي افزايد: فساد مواد دفعي آلي در زباله دانها، مخازن آبهاي زيرزميني را آلوده مي كند در حالي كه هنگامي كه كرمها مواد را مي شكنند تنها چيزي كه به منابع آب زيرزميني تراوش مي كند، موادغذايي قابل استفاده اي است كه چرخه زندگي را ادامه مي دهند. اين كارشناس به تحقيقات اخير دانشمندان دنيا اشاره مي كند و مي گويد: طبق اين تحقيقات يك پوند كرم مي تواند يك پوند مواد آلي را در عرض 48 ساعت تجزيه و به ماده غني از موادمعدني تبديل كند، بنابراين در زراعتهاي رايج مي توان از «كرمي كمپوست» به ميزان 3 تا 5 تن در هكتار، در گياهان گلداني 5 تا 20درصد وزن خاك و در باغهاي ميوه به ميزان 2 تا 5 كيلوگرم به ازاي هر درخت استفاده كرد. |