|
* محمود مصدق در طول تاريخ اقرار و شهادت در اثبات جرايم نقش اساسي و انكارناپذيري ايفا كرده است، اما طي يكي دو قرن اخير با پيشرفت علوم و فناوري از جمله عدم جرم يابي، اقرار و شهادت بويژه در مواردي كه تحت شكنجه، تهديد، اكراه و اغوا اخذ شده بتدريج اعتبارش را از دست داده است.

امروزه علم جرم يابي پا به پاي، توسعه و پيشرفت علوم تجربي، امكانات علمي و محكمه پسند بيشتر و مؤثرتري براي كشف و اثبات جرم فرا روي پليس و محاكم قرار مي دهد، به گونه اي كه اكنون براي برخي از كشورها اين امكان وجود دارد كه با فناوري تشخيص هويت سريع يك اثر انگشت را در كمتر از يك دقيقه تطبيق دهند. طوري كه اين عمل براي يك شخص مي تواند حتي در خودروي پليس انجام شود.

بر همين اساس اين كشورها (كشورهاي توسعه يافته) با كشف علمي جرايم به بيشتر اهداف خود در كشف سريع جرايم و دستگيري مجرمان در كمترين زمان ممكن و قبل از آنكه فرصت فراري به دست آورند، دست مي يابند. اما دستگاه قضايي و پليس انتظامي كشور ما در راستاي كشف علمي جرايم چه جايگاهي در ميان ديگر كشورها دارد و تا چه اندازه از امكانات و فناوري روز دنيا كه همان واحد ويژه انگشت نگاري، دپارتمان عكاسي، واحد تصاوير ويديويي، واحد تشخيص هويت، آزمايشگاههاي ويژه ژنتيك، واحد ديجيتالي بازسازي صحنه جرم هستند، در كشف جرايم و بويژه در جرايم مهم مثل قتل، آدم ربايي، تجاوز به عنف، سرقتهاي مسلحانه، جرايم اينترنتي و.... براي رسيدن به اهداف خود سود مي برد. «ولي ا... حسيني» بازپرس شعبه هفتم دادسراي جنايي تهران در گفتگو با خبرنگار ما مي گويد: امروزه در جهان بررسي صحنه هاي جرم به صورت اكيپي انجام مي شود. يعني گروهي از مقام هاي پليسي، قضايي، اداره تشخيص هويت، پزشكي قانوني، آتش نشاني، مخابرات و خدمات شهري صحنه هاي جرم را بررسي و رسيدگي مي كنند. وي با اشاره به اينكه در حال حاضر بعضي از كشورها براي بررسي صحنه هاي جرم يك آزمايشگاه سيار داخل خودرو تعبيه كرده اند تا آزمايشهايي كه داراي فوريت هستند را در محل جرم انجام دهند، مي افزايد: قطعاً استفاده از فناوري روز در كشف سريع تر جرايم و دستگيري مجرمان تأثير زيادي دارد. به گفته اين قاضي تحقيق دادسراي جنايي تهران، امروزه بررسي صحنه هاي جرم در بعضي از كشورها كار سه يا چهار نفر نيست، بلكه آزمايشها، نمونه برداريها، فيلم برداريها و عكس برداريها و... از سوي افراد متخصص و تعليم ديده انجام مي شود. حسيني سپس به بررسي صحنه قتل در ايران كه يكي از جرايم جنايي و مهم به شمار مي آيد، اشاره مي كند و مي گويد: در كشور ما معمولاً صحنه هاي قتل با اعلام كلانتريها (بويژه در تهران) با حضور بازپرس كشيك ويژه قتل، مأموران پليس آگاهي، عوامل تشخيص هويت و پزشكي قانوني مورد بررسي قرار مي گيرد. اين مقام قضايي بر هم خوردن بسياري از صحنه هاي جرم و قتل از سوي عوامل كلانتري و مراجع انتظامي را ناشي از نبود آموزش لازم در حفظ صحنه جرم مي داند و به عنوان نمونه مي گويد: بارها اتفاق افتاده عوامل انتظامي براي اعلام وقوع از تلفن محل جرم استفاده كردند و يا پليس 110 صحنه جرم را ديده و پس از مدتي وقوع جرم را گزارش كردند. وي با تأكيد بر اينكه در بررسي صحنه هاي جرم دچار كاستي ها و اشكالات زيادي هستيم، اظهار مي دارد: فرض كنيم جسدي در ته چاه و يا بالاي كوه افتاده است. چه كسي بايد آن را حمل كند؟ اگر به وظايف مأموران آتش نشاني نگاه كنيم، مي بينيم آنان چنين وظيفه اي ندارند. آنان بايد انسانها را نجات بدهند نه اينكه اجساد را حمل كنند و اگر به وظايف قانوني شهرداري مراجعه كنيم، شايد در حيطه وظايف آنان هم نباشد. بازپرس شعبه هفتم دادسراي جنايي تهران با اذعان به اينكه در بررسي صحنه جرم خيلي نقص وجود دارد چه رسد به كشف علمي جرايم، خاطرنشان مي كند: در پليس علمي اصلي به نام اصل بقا وجود دارد. اين اصل مبتني بر اين است كه در هر صحنه جرمي يكسري آثار باقي مي مانند كه اين آثار با بازپرس و كسي كه با پرونده در ارتباط است حرف مي زند و او را در كشف علمي جرم ياري مي دهد، اما متأسفانه اين مهم در كشور ما ناديده گرفته مي شود. حسيني كشف علمي جرايم را نيازمند بهره مندي از پليس علمي مي داند و مي گويد: قطعاً وقتي كشف علمي جرايم مطرح مي شود علاوه بر پليس حرفه اي و علمي، ساير بخش ها مثل پزشكي قانوني، مخابرات، آتش نشاني، شهرداري و خدمات شهري نقش عمده اي دارند. وي مي افزايد: در مقايسه با بعضي از كشورها كه از امكانات و فناوري روز و حتي فراتكنولوژي استفاده مي كنند، متأسفانه جايگاه كشورمان در كشف علمي جرايم به خاطر ضعف امكانات و فناوري، نداشتن تخصص كافي مأموران صحنه جرم، طولاني شدن استعلامها، نبود همكاري بين ادارات مربوط و...، مطلوب نيست. هر چند در رسيدن به اين آرمان از سوي پليس آگاهي و پزشكي قانوني تلاشهايي انجام شده است. بازپرس شعبه هفتم دادسراي جنايي تهران در پايان اظهار مي دارد: از مجموع پرونده هاي قتل شايد 15 تا 20 درصد آنها به روش آزمايشگاهي كشف شود و بقيه از طريق تحقيقات قضايي و پليسي پيگيري و كشف مي شوند.
* فقط در امكانات فني مشكل داريم در همين رابطه مدير كل مبارزه با جرايم جنايي پليس آگاهي نيروي انتظامي ديدگاه متفاوتي با آنچه بازپرس ويژه قتل دادسراي تهران در رابطه با كشف 20 الي 25 درصدي جرايم به صورت علمي مطرح كرد، دارد. سرهنگ علي تواضعي در اين خصوص مي گويد: اساساً نبايد بگوييم كشف علمي، بلكه بايد بگوييم روش علمي يا آزمايشگاهي، چون يك بازجويي خوب هم يك كشف علمي است. وي با اشاره به اينكه در پليس آگاهي شاخه اي به نام تشخيص هويت فعاليت مي كند كه وظيفه دارد با روش آزمايشگاهي ارتباط پديده ها و مدارك را با مسايلي كه در صحنه جرم پيش آمده با يكديگر تطبيق دهد، اضافه مي كند: با به دست آوردن اثر انگشت خون و مواد بيولوژيكي در صحنه جرم و انجام آزمايشهاي دقيق روي آنها تعلقشان را به فرد خاصي اثبات و يا حضور متهم در صحنه جرم تأييد مي شود. وي با تأكيد بر اينكه پليس آگاهي نيروي انتظامي از گذشته دور در اين زمينه موفق بوده است، اظهار مي دارد: اولين بار كشور ما توانست از تار مو گروه خوني بگيرد. هم اكنون ما آزمايش «DNA» كه مهمترين كار علمي كشف جرم در جهان به شمار مي آيد در تشخيص هويت از آن بهره مي بريم. هر چند شايد تعداد آزمايش «DNA» كم باشد و به افزايش نياز داشته باشيم. وي با تصريح اينكه ايجاد بانكهاي «DNA» در دستور كار پليس آگاهي قرار دارد، خاطرنشان مي كند: همانطور كه بانك انگشت نگاري داريم، به سيستم «سامانه آرسنال» هم مجهزيم كه توانايي تطبيق گلوله ها و پوكه هاي كشف شده در صحنه هاي مختلف جرم را دارد. مدير كل مبارزه با جرايم جنايي پليس آگاهي قابليتهاي علمي پليس كشورمان در اين موارد را مطلوب مي داند و مي گويد: در كشف علمي جرايم مشكلي نداريم، بلكه مشكل ما در ارايه نقش واقعي و توانمندي پليس كشورمان در كشف علمي جرايم است كه به نظر مي رسد در ارايه توانمنديهاي پليس بايد بيشتر كار كنيم. تواضعي با تأكيد مجدد بر توانايي و قابليتهاي پليسي كشورمان مي گويد: هم اكنون با تمام قابليتهايي كه پليس «FBI» و دانشگاههاي آمريكا دارند فقط 70 درصد جرايم در اين كشور كشف مي شود و ما هم بيش از 70 درصد از جرايم مهم و قتلها را كشف مي كنيم. هر چند شايد قتلها و جرايمي كه در آمريكا رخ مي دهد، پيچيده تر باشد.وي اضافه مي كند: در صورت لزوم ما از امكانات دانشگاهي و نظرات استادان علمي در روشهاي علمي كشف جرم استفاده مي كنيم، اما اينكه چرا روشهاي علمي پليس در رسانه ها انعكاس داده نمي شود به اين دليل است كه نمي خواهيم شگردهاي پليسي لو برود. چون رسانه ها دو سويه هستند. هم مجرمان استفاده مي كنند و هم مي توانند التيام بخش مردمي باشد كه احساس ناامني مي كنند. وي اظهار مي دارد: اگر آمار آدم ربايي، قتل، سرقتهاي مسلحانه را با آماري كه در اين زمينه از كشورهاي به ظاهر امن همسايه ارايه مي شود مقايسه كنيم در مي يابيم كه واقعاً از جامعه امني برخورداريم و وقوع سالانه 1500 فقره آدم ربايي و سه هزار قتل با توجه به جمعيت كشورمان غيرقابل قبول نيست. به گفته اين مقام انتظامي، آزمايشگاه پليس آگاهي مركز و مراكز استانها از بهترين متخصصان و تجهيزات آزمايشگاهي روز براي آزمايش آثار كشف شده در صحنه هاي جرم بهره مندند. وي اضافه مي كند: نگاهي به پرونده قتلهاي سريالي از پرونده اصغر قاتل (در سال 1313)، مجيد سالك محمودي، بيجه و خفاش شب گرفته تا پرونده قتل زنان خانه دار به خوبي نشان مي دهد كار در پليس آگاهي با برنامه ريزي جلو مي رود. اگر پليس در پرونده اصغر قاتل پس از 33 فقره قتل و صرف مدت زياد مجرم را دستگير كرده، اما در پرونده زنان خانه دار پس از وقوع سه فقره قتل و طي 11 روز عاملان جنايت را شناسايي و دستگير كرده كه اين كاهش زمان در كشف جرم و كم شدن تعداد قتل نشان از اقتدار پليس در جرايم مهم دارد. وي با تصريح اينكه مشكل پليس آگاهي ما نه در كشف علمي و آزمايشگاهي، بلكه در ضعف فني و بانكهاي اطلاعاتي است، مي گويد: به عنوان مثال، «لندن» شهر دوربينها است، پليس انگلستان با دوربينهاي فراواني كه در معابر اين شهر كار گذاشته به طور گسترده و دقيق رفت و آمدها را كنترل مي كند، ولي پليس ما اساساً چنين كنترلهايي ندارد. پليس ايران حتي در بخش راهنمايي و رانندگي، براي كنترل ترافيك تهران فقط از چند دوربين بهره مي برد. تواضعي سپس به بحث آلودگي صحنه جرم مي پردازد و با اشاره به اينكه صحنه جرم از سوي متهم، خانواده قرباني، مقامهاي مسؤول، خبرنگاران، شرايط جوي، مردم كنجكاو و... آلوده مي شود، مي گويد: پليس آگاهي براي جلوگيري از آلودگي صحنه جرم اقدامهاي انجام داده است. از جمله به تمام كلانتريها دستور داده پس از اطلاع از وقوع جرايم مهم و بويژه قتل موضوع را به پليس آگاهي گزارش دهند تا كارآگاهان پليس در صحنه حاضر شوند. وي همچنين در اين راستا خاطرنشان مي كند: البته عوامل كلانتريها براي حفظ صحنه قبل از حضور افسران آگاهي در محل جرم حاضر مي شوند كه با وجود آموزشهاي لازم ممكن است به علت كنجكاوي ذاتي در مواردي صحنه جرم را آلوده كنند. ولي ما در اين رابطه علاوه بر آموزش، تذكر، ابلاغيه و بخشنامه نظارت هم مي كنيم تا كمتر صحنه جرم از سوي اين عوامل آلوده شود. البته مواردي هم پيش مي آيد كه عوامل انتظامي براي نجات جان مجروح چاره اي جز بر هم زدن صحنه جرم ندارند. وي با اظهار اينكه ضرب و شتم براي مدتها قبل از آگاهي ها برچيده شده است، مي گويد: پليسي كه از روشهاي علمي براي كشف جرايم استفاده مي كند به ضرب و شتم متهمان نيازي ندارد.به گفته اين مقام انتظامي، پليس آگاهي كشورمان براساس آخرين روشهاي آموزشي كشورهاي پيشرفته آموزش مي بيند.مدير كل مبارزه با جرايم پليس آگاهي نيروي انتظامي با ذكر اينكه پليس آگاهي اولويتهاي خود را به منظور دسترسي به دو هدف مهم كه سرعت در كشف جرم و وصول به حقيقت است، تعيين كرده و با حداكثر توان اهدافش را دنبال مي كند، مي افزايد: ما از نظر آزمايشگاهي و دانشگاهي شرايط خوبي داريم و فقط در زمينه امكانات فني با مشكلاتي مواجهيم كه در آينده اي نه چندان دور به اين امكانات نيز دسترسي پيدا خواهيم كرد. |