|
* علي زارعي
در حوالي امروز- پشتيباني از نخبگان كشور، بودجه پژوهش، تبادل علم و دانشجو با ديگر كشورها، 100 ميليارد اعتبار تجهيزات دانشگاهها از جمله سؤالاتي است كه خبرنگار ما از دكتر سيدمحمد حسيني، معاون پشتيباني و پارلماني وزارت علوم، تحقيقات و فناوري پرسيده است. اين گفتگو را بخوانيد:

* وزارت علوم چگونه از نخبگان پشتيباني مي كند؟ ** در رابطه با نخبگان دفتري تحت عنوان «استعدادهاي درخشان» وجود دارد. در معاونت آموزشي وزارت علوم كه تسهيلاتي را براي نخبگان و استعدادهاي برتر در نظر مي گيرند. مثلاً به برخي از استعدادهاي برتر بدون كنكور و شركت در آزمون سراسري مجوز ثبت نام در دانشگاهها داده مي شود. از برخي ديگر براي شركت در مسابقات بين المللي و داخلي علمي حمايت مي شود، اولويت دادن به برخي از طرحهاي نخبگان بخش ديگري از حمايت ماست. به طور كل وزارت علوم در زمينه هاي مختلف از اقشار دانشگاهي به طور عام و از نخبگان به طور خاص حمايت مي كند، ولي بنياد ملي نخبگان كه به تازگي آغاز به كار كرده است، نظر به اعتبارات خاصي كه دارد و نيز تعامل با نخبگان از يك جايگاه فراگير و نيز هماهنگي اش با ساير ارگانها در اين زمينه ها طبعاً بهتر و بيشتر از ما مي تواند از نخبگان حمايت نمايد. چون بحث نخبگي فقط در حوزه علم و مخصوص وزارت علوم نيست. بدون شك يكي از راههاي پيشگيري از مهاجرت مغزها اهتمام به مقوله نخبگان است تا اين استعدادها در داخل شكوفا شده و نخبه احساس نكند كه مجال بهره گيري از توان خود را در كشور را ندارد. البته بايد در برخورد با نخبگان به برخي وظايف هم دقت كافي داشته باشيم. مثلاً توجه داشته باشيم كه فرد نخبه فقط در يك مرحله يا دوره نخبه نباشد و متوقف نشد بلكه با پشتكار استعدادش در مراحل مختلف تحصيل شكوفا شود. از طرفي استعدادهاي برتر هم دل به پشتيبانيهاي دستگاههاي اجرايي نبندند و پس از اتكال به خدا به تلاش و همت خود تكيه كنند، اگر چه مديران اجرايي نيز وظيفه خود را فراموش نخواهند كرد. خوشبختانه آمار نشان مي دهد با كارهايي كه انجام شده آمار خروج مغزها از كشور رو به افول نهاده است. حتي مؤسسات آمريكايي نيز افول اين مهاجرت را تأييد كرده اند و اين به خاطر فراهم شدن زمينه بروز استعدادها در داخل به دليل گسترش آموزش عالي و گفتمان علم محور در كشور بوده است. از سوي ديگر طبق فرمايش رهبر معظم انقلاب، بايد بودجه پژوهشي در كشور طبق برنامه چهارم توسعه باشد كه اين امر كمك شاياني به تحقيقات توسط نخبگان مي كند. * اشاره خوبي داشتيد، بودجه پژوهش در سال جاري مطلوب وزارتخانه نبود، با توجه به اينكه وزير محترم علوم هم به تازگي در مشهد اعلام كرده است كه دانشگاههاي پيام نور، جامع و غيرانتفاعي لزومي ندارد پژوهش كنند، آيا اين موضوع از كم بودن بودجه پژوهش نشأت مي گيرد؟ ** مأموريت اصلي اين دانشگاهها «آموزش عالي براي همه است»، ولي دانشگاههاي معتبر و قديمي مأموريت و كار اصلي شان فقط آموزش نيست. انتظاري هم كه از اين دانشگاهها وجود دارد، بيشتر است چون توان مديريتي منابع انساني و امكاناتشان هم بيشتر است. اعتقاد اصلي ما اين است كه اصولاً افراد از دوران دبستان و دانش آموزي بايد محقق و پرسشگر تربيت شوند، چه رسد به دوره دانشجويي كه پژوهش اهميت ويژه اي دارد و كلاسها نبايد صرفاً مكاني براي انتقال معلومات باشند و در واقع دانشگاه منهاي پژوهش واقعاً معنا ندارد. استاد در واقع راهنماي دانشجو و نشان دهنده سر خط به اوست و بار اصلي تحصيل علم به دوش خود دانشجوست، به ويژه با امكانات اينترنتي دسترسي به علوم هم سهل تر و فراگير شده است. حتي تهديدات غربيها براي انحصار علم هم با چنين امكاناتي بي اثر است. امور مهمي همچون نظريه پردازي توليد علم، حل مشكلات صنعت و پاسخگويي به نيازهاي اصلي كشور را در حال حاضر با سرمايه گذاري اندكي كه مي شود نمي توان از دانشگاهي مثل پيام نور انتظار داشت. ولي اگر امكانات كشور به گونه اي باشد كه در اختيار همگان قرار گيرد، دانشگاههايي مثل پيام نور هم مولد علم خواهند شد و به سمت ايده آلها به راه مي افتند. اكنون نسبت استاد به دانشجو در دانشگاههاي دولتي 1 به 18 است، ولي اين رقم در پيام نور اگر يك به دويست و پنجاه هم باشد فعلاً مناسب به نظر مي رسد. اگر براي هر رشته اي در دانشگاه پيام نور حتي يك عضو هيأت علمي داشته باشيم باز هم نعمت است، ولي حتي اين امكان را هم خيلي جاها نداريم و چندين هزار عضو هيأت علمي در اين بخش كم داريم، بنابراين در درجه اول بايد مشكلات آموزشي در اين دانشگاهها حل شود و سخن وزير محترم علوم هم ناظر به اين معناست. از سوي ديگر طبق قانون برنامه چهارم بودجه پژوهشي تا پايان برنامه يعني تا سال 88 بايد 3 درصد توليد ناخالص ملي باشد ولي اكنون كمتر از نيم درصد است، اين بودجه در متمم بودجه يك بخشي از اين كاهش جبران شده و در لايحه بودجه سال آينده، بايد اين ميزان بيش از يك درصد شود.البته اشكالات بخش پژوهش با هماهنگيهاي لازم و تشكيل شوراي عالي علوم، تحقيقات و فناوري «عتف» در اين شورا كه در رأس آن رئيس جمهور قرار دارد، در حال بررسي و رفع و رجوع است. * براي تبادل علم و دانشجو با چه كشورهايي همكاري داريد؟ ** در عصر حاضر بايد با كشورهاي مختلف تبادل علم داشت و هيچ كشوري نمي تواند مستقل عمل كند. البته با پيشرفتهايي كه داشته ايم، اين احتياج كم شده است، ولي بالاخره دانشجويان بسياري در ساير كشورها داريم و براي ساماندهي اموراتشان اعم از هدايت و نظارت و كمك به آنها رايزنيهايي در آن كشورها داريم و توجه شده است حتي دانشجوياني كه آزاد رفته اند و بورسيه نيستند نيز تحت چتر حمايت ما قرار مي گيرند. همين امسال در مالزي و اوكراين رايزن گذاشته ايم و اگر اعتبارات اجازه بدهد، تعداد اين رايزنها بيشتر خواهد شد. افزايش كرسيهاي زبان فارسي را داريم تقويت مي كنيم، همينطور تقويت دوره هاي مشترك مورد حمايت ما هستند. اين دانشجويان از دو جا مدرك مي گيرند و گاهي استاد راهنمايشان جاي ديگريست كه مورد حمايت قرار مي گيرند. به طور كل اگر چه غربيها به بهانه بحث هسته اي ما را تهديد به تحريم علمي مي كنند، ولي اطلاع از جديدترين فناوريها بايد انجام شود و تاكنون نيز موفق به اين كار نشده و نمي شوند. * آقاي دكتر 100 ميليارد تومان اعتباري كه براي تجهيزات دانشگاهها اختصاص يافت در چه مرحله ايست؟ آيا اين بودجه توزيع شده است؟ ** بله، همان سال گذشته اعتبارات را بلافاصله بين دانشگاهها توزيع كرديم. البته خريدهاي عمده را به صورت متمركز انجام مي دهيم. اخيراً نيز معادل 50 ميليون دلار با مصوبه مجلس براي خريد تجهيزات دانشگاهي و سرانه دانشجويي (هزينه هاي جاري دانشگاهها) از محل كسر يك ميليارد دلار از 5/3 ميليارد دلار يارانه خريد بنزين توسط مجلس به وزارت علوم اختصاص يافت. انتظار داريم در متمم بودجه نيز مصوبات خوبي داشته باشيم. چون بنا بر فرموده مقام معظم رهبري بايد در 50 سال آينده حرف اول را در علم بزنيم كه تحقق اين امر مهم با وضع فعلي سازگاري ندارد. تحقق اين آرزو نيازمند يك عزم ملي است. كمبود خوابگاهها و ساير كمبودها جدي هستند، چون ظرفيتها را افزايش داده و به مرز 3 ميليون دانشجو در سال رسانده ايم، بنابراين مي طلبد كه از نظر اختصاص اعتبارات لازم مجلس از وزارت علوم حمايت بيشتري نمايد. |