|
* محمد هرمزي گروه اقتصادي: تمركز تسهيلات بانكي در تهران يكي از معضلاتي است كه چندي پيش رئيس جمهور و درهمين اواخر وزير اقتصاد نسبت به اين پديده ابراز نارضايتي كرده اند. دكتر داوود دانش جعفري در خصوص ارايه تسهيلات در قالب طرحهاي اقتصادي كوچك و زودبازده تأكيد كرده كه از ابتداي سال جاري چهار هزار ميليارد تومان تسهيلات در استانها جذب شده است و ابراز اميدواري كرده بود كه اين

ميزان تسهيلات به 22 هزار ميليارد تومان برسد، اما نكته اي كه بيش از هر مطلب ديگري در خصوص جذب تسهيلات حائز اهميت است، اين كه 53 درصد تسهيلات - همچنان كه وزير هم به آن اشاره كرده- در تهران جذب مي شود كه به گفته وي، براي دولت يك پديده نامطلوب به شمار مي آيد. اين مطلب وقتي ملموس تر است كه بدانيم بيش از نيمي از تسهيلات بانكها، در تهران جذب مي شود، يعني سهم 29 استان ديگر حتي به اندازه اعتبارات جذب شده در تهران نيست. به گفته كارشناسان، توسعه نيافتگي ديگر استانها به خصوص استانهاي محروم بزرگترين معضل جذب اعتبارات بانكي است كه همين پديده شكاف توسعه اي مناطق را عميق تر مي كند و بر توسعه ناموزون استانها شتاب بخشيده است. اما اين كه سيستم بانكي مقصر است يا اين كه مناطق توان جذب تسهيلات بانكي را ندارد، از جمله موضوعاتي است كه دكتر تقوي عضو هيأت علمي دانشگاه علامه طباطبايي به خبرنگار ما توضيح مي دهد: تمركز 53 درصد از اعتبارات بانكي در تهران طبيعي نيست كه البته علت اين توزيع نابرابر به بي توجهي به توسعه استانها در گذشته برمي گردد كه حتي در برنامه هاي اقتصادي به آنها توجهي نشده است.

* عدم ظرفيت جذب اعتبارات اين استاد برجسته حوزه اقتصاد مي افزايد: به اين نكته نيز بايد توجه داشت كه حدود 14 ميليون نفر يعني حدود يك پنجم جمعيت كشور در شهر تهران متمركز است و اگر شهرستانهاي استان تهران را به حساب آوريم، جمعيت آن بيش از رقم ياد شده است، از همين روست كه صنعت و به تبع آن اعتبارات بانكها در تهران متمركز شده است. وي با بيان اين كه بيشتر فعاليتهاي اقتصادي در چند استان كشور نظير تهران، اصفهان، تبريز و... انجام مي شود، اضافه مي كند: درست است كه اين توزيع در تعادل نيست و تأكيد داريم كه استانهاي محروم نيز توسعه پيدا كنند، اما مسأله اصلي اين است كه اين استانها احتمالاً ظرفيت جذب اعتبارات را نداشته اند. دكتر تقوي با اشاره به اين كه تمركز تسهيلات بانكي و همچنين صنعت با اهداف توسعه منطقه اي در تضاد است، اضافه مي كند: اگر در برنامه هاي اقتصادي و پنج ساله، توسعه مناطق محروم در اولويت قرار گيرد، بانكها نيز بايد تسهيلات را به اين مناطق اختصاص دهند، اما به نظر مي رسد كه در حال حاضر درخواست تسهيلات در اين مناطق كمتر است. به گفته وي، اگر امكانات زيربنايي در شهرستانها ايجاد شود و اعتبارات آنها افزايش يابد مهاجرتها به تهران كاهش مي يابد. وي در عين حال تصريح مي كند: اگر اعتبارات بدون وجود زيرساختها تخصيص داده شود، امكان جذب آن وجود ندارد، يعني زماني سرمايه گذار مي تواند در منطقه محرومي سرمايه گذاري كند كه زيرساختهاي ضروري مهيا باشد، در غير اين صورت سرمايه گذاري صورت نمي گيرد. وي پيشنهاد مي كند: اگر دولت در راستاي توسعه زيرساختهاي استانهاي ديگر به خصوص استانهاي محروم برنامه ريزي كند، بخش خصوصي هم انگيزه سرمايه گذاري پيدا مي كند كه به تبع آن تسهيلات بانكي نيز جذب مي شود. * تسهيلات زوركي وي ادامه مي دهد: اين كه از تمركز صنعت واعتبارات بانكي در تهران كاسته شود، هدف قابل قبولي است، اما قبل از هر چيز بايد زيرساختهاي استانهاي ديگر مورد توجه قرار گيرد. وي خاطرنشان مي كند: در برخي استانهاي محروم به دليل اين كه صنايع كوچك بيشتر مورد توجه بوده لزوماً به اعتبارات زيادي احتياج نداشته است، از همين روست كه حتي تقاضا براي تسهيلات بانكي كم بوده، بنابراين بانكها نيز نمي توانند به زور به كسي تسهيلات بدهند. * كارآمدي 5 درصد شعبه هاي بانكي اما يك پژوهشگر و كارشناس مسايل پولي و بانكي در خصوص تمركز تسهيلات بانكي در تهران به خبرنگار ما مي گويد: پديده عجيبي نيست كه بخش عمده تسهيلات بانكي توسط بانكهاي مستقر در تهران به متقاضيان آن اعطا مي شود، يعني بررسي توزيع منطقه اي فعاليتهاي اقتصادي حاكي از آن است كه نزديك به نيمي از فعاليتهاي اقتصادي از بابت توليد داخلي كالا و خدمات در تهران و برخي استانهاي همجوار قرار دارد، بنابراين تمركز تسهيلات بانكي نيز مسلماً بايد در اين مناطق بيشتر باشد. دكتر بيژن بيدآباد تصريح مي كند: نكته اي كه از لحاظ تمركز فعاليتهاي بانكي حائز اهميت است، مسأله ناكارايي شعبه هاي بانكها در مناطق مختلف كشور است به طوري كه 5 درصد شعبه هاي بانكي، تمام منابع را تجهيز و يا تخصيص مي دهند. وي تأكيد مي كند: از لحاظ عمليات بانكي اشكال در مديريت بانكهاي دولتي است كه از چند هزار شعبه تنها تعداد محدودي از شعبه ها 90 درصد از تجهيز و تخصيص منابع را به عهده دارند. به گفته وي، به علت عدم رقابت بين بانكها، چندين شعبه از آنها در كنار هم مستقر شده اند به غير از طرح شتاب ارتباط سريعي بين آنها وجود ندارد و ممكن است كه چندين ساعت وقت پرسنل و مشتري بين دو بانك تلف شود. اين كارشناس پولي و بانكي تصريح مي كند: نبايد با مسأله توزيع و تمركز تسهيلات در شهرهايي نظير تهران به ايراد و مقابله پرداخت، بلكه بايد به ناكارايي شبكه بانكي و تعداد شعبه هاي زياد و ناكارايي آنها در سطح كشور برخورد معقول كرد. * تمركز كارآفرينان در تهران وي اضافه مي كند: مسأله اساسي، تخصيص منابع به مناطق محروم نيست، يعني اگر متقاضيان به شعبه هاي مناطق محروم مراجعه نمايند، همان گونه كه در شهرهاي بزرگ مي توانند منابع تسهيلاتي اخذ كنند، در آن جا هم مي توانند از همين منابع استفاده كنند. دكتر بيدآباد تصريح مي كند: اگر دولت قصد دارد كه مناطق محروم آباد شوند نبايد به صورت دستوري از توزيع مساوي تسهيلات براي اين مناطق استفاده كند؛ بلكه بايد از طريق سرمايه گذاريهاي عمراني و از طريق بودجه عمومي، زير ساختهاي لازم را براي توسعه اقتصادي اجتماعي و فرهنگي مناطق محروم مهيا سازد. وي اضافه مي كند: دولت به عنوان يك نهاد تصميم گير اقتصادي بايد با مداخله در دارايي هاي خود سهم مناطق محروم را از بودجه هاي كل كشور مشخص نمايد، زيرا بررسيهاي بسيار زيادي نشان داده كه استانهاي مرفه و غني سهم بيشتري از بودجه هاي عمراني دولت را مصرف مي كنند، بنابراين وقتي زمينه هاي توسعه اقتصادي فراهم شود خود به خود كارآفرينان متقاضي تسهيلات نيز از بانكهاي مناطق محروم به اخذ تسهيلات اقدام خواهند كرد. اين كارشناس پولي و بانكي ادامه مي دهد: در حال حاضر كسي با معضل دريافت تسهيلات در مناطق محروم مواجه نيست، بلكه مشكل اصلي اين است كه كسي نيست كه از اين تسهيلات آن طوري كه در تهران رايج است، استفاده نمايد. وي تأكيد مي كند: در مناطق محروم حتي جوايزي براي دريافت تسهيلات در نظر گرفته شد و نرخ آن نيز كمتر است، ولي به نظر مي رسد كه كسي نمي خواهد آن را دريافت كند، اين گونه است كه بسياري از كارآفرينان در تهران متمركز مي شوند. |