* زهرا دلپذير
حضرت فاطمه معصومه (س) در سال 201 هجري همراه با كارواني از مدينه به سوي مرو حركت كردند. اين هجرت يك حركت آگاهانه و با يك برنامه دقيق صورت گرفت و منشأ پيدايش خير عظيمي در عالم اسلام شد، بنابراين، نبايد تصور كرد كه هجرت ايشان يك عمل



غيرانفعالي و پيامدهايش از ديد ايشان مخفي بوده است، بلكه آن حضرت كاملاً از شيوه و عملكرد خود در آن شرايط زماني و مكاني به خوبي مطلع بودند.
در اين مصاحبه، براي بررسي دلايل هجرت حضرت معصومه(س) و آثار و بركات اين سفر، گفتگويي با دكتر ستار عودي، مدير گروه تاريخ تشيع دانشگاه امام صادق(ع) و عضو هيأت علمي دايرة المعارف اسلام انجام داده ايم كه در ادامه مي خوانيد.
* آقاي دكتر، در ابتداي بحث از دلايل هجرت حضرت معصومه(س) بگوييد، آيا اين هجرت فقط براي ديدار برادرشان بود يا اين كه طبق يك برنامه ريزي قبلي و كاملاً آگاهانه صورت گرفت؟
** طبق اسناد تاريخي، حضرت رضا(ع) در سال 200 هجري با نقشه شوم مأمون به مرو سفر كردند و هنگام سفر هيچ يك از خاندان خويش را به همراه خود نبردند. پس از حدود يك سال، يعني در سال 201 هجري خواهر ايشان با كارواني كه به قولي شامل 23 نفر از خاندان ايشان بود، به سوي ايران حركت كردند، البته در مورد دلايل سفر ايشان دو روايت وجود دارد، روايت اول مي گويد: ايشان فقط



براي ديدار برادر و دلتنگي از دوري ايشان اين سفر را آغاز كردند، اما روايت دوم كه معتبرتر مي باشد، اين است كه هجرت حضرت معصومه(س) فراتر از اشتياق يك خواهر براي ديدار برادر خويش، بلكه كاملاً آگاهانه و با يك برنامه ريزي دقيق قبلي صورت گرفت، طبق اين روايت، خود علي بن موسي الرضا(ع) از حضرت معصومه(س) درخواست كردند كه به خراسان بيايد و ايشان همراه با يك كاروان در ظاهر به بهانه ديدار برادر و در باطن براي تبليغ اسلام حقيقي و دفاع از مظلوميت امام عصر خويش به ايران آمدند كه در مسير راه به شهادت رسيدند.
* شما در بين صحبتهايتان فرموديد كه سفر حضرت معصومه(س) به ايران به منظور ترويج اسلام علوي و به امر خود امام هشتم(ع) صورت گرفت. با توجه به اينكه برادر ايشان هارون بن موسي هم در اين كاروان حضور داشتند، چرا امام، حضرت معصومه(س) را براي انجام اين هدف برگزيدند؟
** از بين فرزندان امام موسي كاظم(ع) تنها حضرت معصومه(س) و امام رضا(ع) از يك مادر هستند و حضرت معصومه(س) به عنوان نزديكترين فرد به امام هشتم(ع) شناخته مي شود و به دليل شأن و منزلت والا و مقام فقاهت مانند زينب كبري كه عقيله بني هاشم بودند، عقيله اين كاروان بود و بنابراين رهبري آن را برعهده داشت.
مقام والاي حضرت معصومه(س) به حدي است كه امام معصوم(ع) بر بدن مطهر ايشان نماز گزاردند، در حالي كه معمولاً معصوم براي معصوم نماز مي گزارد و غير معصوم براي معصوم چنين كاري را انجام نمي دهد. اين مطالب را علامه جعفر مرتضي عاملي در صفحه 438 كتاب «الحيات السياسية الامام رضا(ع)» آورده است.
* بنابراين به نظر مي رسد، اتصال معرفتي و منزلتي حضرت معصومه(س) به امام رضا(ع) شبيه تعلق خاطر زينب(س) به امام حسين(ع) است و موضعگيري آن حضرت در هجرت از مدينه به قم به تبع هجرت امام رضا(ع)، همانند موضعگيري زينب كبري(س) در ابلاغ پيام عاشورا به تبع موضعگيري امام حسين(ع) در خلق حماسه عاشورا بوده است...
** كاملاً درست است، هر چند ما از چگونگي حركت و مسير و يا سخنرانيهاي حضرت معصومه(س) سند قطعي و كتبي در دست نداريم، اما طبق اطلاعات تاريخي، در آن شرايط حساس، وظيفه محوري حفظ اسلام و تشيع بر دوش امام رضا(ع) و پيام رساني حركت و هجرت امام رضا(ع) بر دوش خواهر بزرگوارشان حضرت معصومه(س) نهاده شد كه تبعيت حضرت معصومه(س) از امام زمان خود در هجرت از مدينه به قم، بيانگر آن است كه آن بانوي بزرگ پس از امام رضا(ع) از منزلت و قرب الهي برخوردار بودند، چنانكه روايات بسياري از اهل بيت(ع) مؤيد اين مطلب است.
همان طور كه حضرت زينب(س) از سفر خويش به عنوان يك ابزار تبليغاتي براي فاش ساختن جنايتهاي امويان و بيان حقانيت اهل بيت(ع) استفاده كرده و در خطبه هاي مختلف چه در دمشق و چه در كوفه و موصل افشاگريهاي خوبي كردند، حضرت معصومه(س) نيز از اين سفر براي بيان حقانيت و مظلوميت مكتب اهل بيت(ع) سود جستند و در طي مسير مدينه تا قم در شهرهاي مختلف ضمن افشاگري جنايت عباسيان در به شهادت رساندن پدر بزرگوارشان موسي بن جعفر(ع) در زندان هارون، سيره امام عصر خويش را تبليغ مي كردند. از سوي ديگر، مأمون هم كه از قبل مي دانست سفر اين كاروان به ايران در ظاهر به قصد ديدار امام صورت گرفته ولي در باطن هدفهاي ديگري دارد، جلوي اين كاروان را گرفت و آنان را به شهادت رساند.
* البته كيفيت شهادت حضرت معصومه(س) هم در هاله اي از ابهام قرار دارد.
** بله، در اين زمينه نيز دو روايت وجود دارد، روايت اول مي گويد وقتي مأمون از حركت كاروان حضرت معصومه(س) به مرو آگاه شد، مأمورانش را براي براندازي اين كاروان گسيل كرد كه اين افراد در نقاط مختلف به كاروان تعرض كردند و در ساوه، اكثر افراد كاروان از جمله هارون بن موسي برادر آن حضرت را به شهادت رسانده و بقيه پراكنده و يا مجروح شدند، به حضرت معصومه(س) نيز زهر خوراندند.
روايت دوم هم مي گويد: حضرت معصومه(س) پس از قتل عام ناجوانمردانه خاندانش بيمار شد و سپس به قم رفت و پس از 17 روز در تاريخ دهم يا دوازدهم ربيع الثاني سال 201 هجري پيش از آن كه ديدگان مباركش به جمال برادر روشن شود، در ديار غربت و با اندوه فراوان ديده از جهان فروبست و شيعيان را در ماتم خود به سوگ نشاند.
* هجرت حضرت معصومه(س) به قم چه آثار و بركاتي براي جامعه تشيع در پي داشت؟
** همان طور كه با سفر امام رضا(ع) به ايران يك جابجايي بزرگ در جغرافياي عالم اسلام انجام گرفت و مركزيت تشيع به ايران منتقل و از اينجا به همه دنيا منتشر گرديد، سفر حضرت معصومه(س) نيز منشأ پيدايش خير عظيمي براي جهان اسلام شد و موجب محوريت يافتن شهر مقدس قم به عنوان كانون تشيع در جهان اسلام گرديد.
همچنين، همراه حضرت معصومه(س) و پس از ايشان امام زاده هاي زيادي (فرزندان موسي بن جعفر(ع)) به ايران آمدند و همان طور كه مي دانيد، اكثر امام زاده ها در ايران فرزندان امام موسي كاظم(ع) هستند. چون پناهگاه اين بزرگواران كشور ما بود و مردم با آغوش باز آنها را مي پذيرفتند و چون عموماً تحت تعقيب بودند در شهرهاي مختلف و مناطق دورافتاده پراكنده شدند و هر جا كه مدفون شدند، آن جا به كانون تشيع تبديل شد. در واقع، جوامع شيعي بيشتر بر گرد امام زاده ها شكل گرفتند و فرهنگ و هويت آنها بر اثر وجود امام زاده ها تقويت شد.
تجمع حوزه هاي علميه بر گرد حرم حضرت معصومه(س) تصادفي نيست، بلكه يك هدايت حساب شده و از برنامه هاي درازمدت معصومين(ع) در شكل گيري و هدايت جامعه تشيع است. كانون اتمام حجت بر محور معارف شيعه در قم مي باشد و وجود حضرت معصومه(س) محور آن است كه البته اين امر با هدايت معصومين(ع) و بصيرت فاطمه معصومه(س) صورت پذيرفته است. در اين جا، شايسته است چند روايت از معصومين(ع) را در مورد شهر قم و بهشت حضرت معصومه(س) نقل كنم: حضرت امام صادق(ع) حتي پيش از ولادت امام موسي كاظم(ع) فرموده اند: پاره اي از وجود من در قم دفن مي شود و سپس مي فرمايد: كسي كه مدفن او را زيارت كند، به مقامات بالا نزديك خواهد شد. بايد درباره اين روايات بحث كرد؛ يعني اگر شأن ايشان در حدي نبود كه بتوانند سرچشمه معارف باشد، دليلي نداشت امام معصوم افراد را به سوي ايشان هدايت كند. اين مسأله تصادفي نيست و از روي بصيرت و هدفمندانه است.
* و سخن آخر...
** تاكنون اقدامهايي در جهت شناسايي شأن و شخصيت والاي حضرت فاطمه معصومه(س) انجام شده كه از جمله آنها مي توان به كتابهاي مختلفي اشاره كرد كه در اين زمينه تأليف شده يا كنگره بزرگداشت حضرت معصومه(س) كه سال گذشته در قم برگزار شد.
به عقيده من، علما و دانشمندان شيعي بايد در اين زمينه مطالعات گسترده، و در مورد شناسايي ايشان به مردم فعاليتهاي بيشتري را انجام دهند، زيرا اين مسأله موجب بركات بسياري براي شيعيان و ترويج معارف ناب اهل بيت(ع) خواهد شد.

 

محمود مهدي پور

بانوي كرامت! تو آيت بزرگ خدايي كه عارفان سترگ و عرشيان خاك نشين بر سنگ آستانه تو بوسه مي زنند.
مراجع عظام، از مرقد مقدست نور و نيرو مي گيرند.
غرورها همه در آستان قدسي ات غروب مي كنند. پادشاهان سر تسليم بر آستانه ات نهاده اند و دهها شاهزاده، وكيل و وزير به غلامي و چاكري اين بارگاه بهشتي مي بالند.




عالمان، مفسران، محدثان، خطيبان، محققان و نويسندگان، صالحان، صديقان و شهيدان، هزاران هزاران، در باغ بلبلان تو نغمه سرايي دارند.
سلام اي كوثرستان سخاوت
كه از دست تو مي بارد كرامت
«الفباي فرهنگ معصومه(ع)» را به خاك پاك تو تقديم مي دارم و اين ستايشنامه را شايسته ايوان بلند آينه ات نمي دانم.
آ:
آدم در بامداد ميلاد به خويش مي بالد و آسمان آذين مي بندد. آواي زيبايي «آزادي» از آستان بلندت به گوش مي رسد؛ «آزادي» در زيارت تو به «استقلال» مي رسد. «پيروزي» چشم اميد به آسمان كرامت تو بسته است.
آفتاب، آئينه دار طلعت توست.
تو آب حيات تشنگان آيين خدايي، اي عالمه آل محمد(ص)!
الف:
ارمغان اخوت را از دارالايمان شما داريم.
احسان، اخلاق و ايثار را در حريم تو مي آموزيم و باغ ارم را در ساحل آستانه مي جوييم. در عصر انتظار، انديشمندان شهر، تو را جانشيني حجت خدا مي دانند.
ب:
تو بانوي بوستان توحيدي، برج بلند اميدي. بارگاهت، كانون بيداري است و باغ سرسبز زندگي. بهشت موعود الهي در انتظار زائران ديار توست، اي بانوي بزرگ!
باران بهارآفرين الهي بر سرزمين قم هميشه ريزان باد!
پ:
پاكي و طهارت، ميراث خاندان شماست. پيروزي، پاداش پروردگار به پيروان راستين شما و پارسايي، پايان نامه دانش آموختگان مدرسه عشق شما.
دل پيران عارف، پاي بست معصومه(س) است و پادگان جوانان پاكدل، پايتخت معصومه(س).
پرچمش در اهتزاز و پروانگان پيرامونش هماره در پرواز.
ت:
تربت قم، تاج تشيع بر سر دارد. تنديس فداكاري است. تاريخ ايمان و تلاش شيعه است و كارگاه تابوت طاغوتها.
تكبيرگويان قم، تن پوش تقوا به تن دارند و تهبكاران از تندر قيام قم، تب لرزه مي گيرند.
زايران تكبير، تسبيح و تحميد؛ شعار جاودانه زهرا(س) را در زيارت تو تكرار مي كنند.
ث:
تو خواهر ثامن الحججي، آفتاب طوس.
تو ثاني كوثري، مهتاب مدينه.
تو ثمره درخت امامتي و در ثمين ولايت.
ديدار كويت، ثواب بهشت برين دارد. ثابت و سيار گيتي به تو افتخار مي كنند.
مدح و ثنايت، سرمه ديدگان ساعتها و ثانيه هاست.
ج:
جسم و جان ما، در جستجوي جود توست و جشن بزرگ ما، از جلوه وجود تو.
جوانان پاك سيرت، نيازمند جويبار ولاي تواند و عارفان پارسا، جاروكش صحن و سراي تو.
جباران از جمكرانت مي ترسند و جوانمردان، دل از جواهر نگاهت برنمي دارند.
چ:
چشم و چراغ قم و سرچشمه فياض فيضيه، فاطمه معصومه(س) است. چادر نمازش افتخار چرخ اخضر است و چرخ نخريسي مادرش، مدار استقلال كشور.
چتر عنايت بر سر جهان دارد. نامش، چهل كليد چاره ساز مشكلهاست.
چهل اختران، حكايتي از همراهان شيدايش و چشمه آفتاب، قصه اي از چلچراغ ايوانش.
ح:
معصومه جان!
حرمت، حوزه حيات و حقيقت است و صحن و سرايت، پايگاه دفاع از حيا و حجاب و حكمت و حشمت.
هنوز صداي رساي «فقيه بافقي» در دفاع از حجاب و حرمت خانه ات، در آفاق قم طنين دارد و حضور حقيرانه حمايل پوشان رضاخاني، فراموش نشده است.
تو فرزند فرزانه حسيني و حامي با وفاي پير خميني.
تو بانوي حماسه و حريتي كه «حديث غدير» را به روايت نشستي.
خ:
خدا را ناموس، خديجه را دفتر و خورشيد و خراسان را خواهري تو.خاتون محشري كه عطر خاتم پيامبران و خديجه بزرگ را به ديار قم آوردي و خاك قم را تا اوج خورشيد بركشيدي.
با اقامت هفده روزه در اين ديار، بين قم و مدينه عقد اخوت بستي و بذر «خردورزي» كاشتي.
خوشه هاي خدمت و مهر و عدالت به خلق جهان بخشيدي.
د:
دين از ديار تو تا دورهاي دور، راه مي سپرد و آفاق گيتي را فتح مي كند و ديو و دد از درگاهت مي گريزد.
دلهاي حق باوران، با ياد خاندان شما مي تپد.
درس قرآن و درايت حديث در سايه بلند تو تدريس مي شود.
دولت سراي شما، دارالشفاي دردمندان است و دستان كرمت، دستگيره ستارگان و درفش «دولت ابرار».
ذ:
ذي القعده، هنوز ذوق زده ميلاد توست. ذلت از زندگي شما خانواده به دور است.
ذوالفقار علي(ع) پشتوانه انديشه هاي عزت آفرين شماست. شما ذريه پيامبر رحمتيد. ذكر خدا بر لب داريد و ذره پروري را از ذات ذوالجلال آموختيد.
حافظه گيتي، بزرگترين ذبيح تاريخ را از قبيله شما مي شناسد. ذاكره روزگار براي بشريت ذخيره اي چون فرهنگ معارف شما به ياد ندارد و بيداد در كوير قم، چون نمك ذوب مي شود.
ر:
«رواق نور» تو، يادآور «روضه نبوي» است. تو، راه قم را به مدينه رسول(ص) گشودي و روح «رضوي» را در كالبد شهر و كشور ما دميدي.در راه رضاي دوست، برادري چون امام رضا(ع) داري و خود «راضيه مرضيه اي» كه باب رحمت و رضوان رب العالمين را در برابر ما باز كردي.
ز:
زبان زاغه نشينان، نام شهر تو را زمزمه مي كند و زنان آگاه عالم از زمزم عرفان تو سيراب مي شوند.
زمين و زمان، شاهد زهد و ساده زيستي شماست.
زر، زور و تزوير در كوره ولاي شما مي گدازد و ديو زشتي در زنجير همت شماست.
تو، يادگار زهرايي(س) و همتاي زينب كبري(س). آسمان زندگي به نام شما زينت يافته است.
س:
سلام معصومه!
سلام هي حتي مطلع الفجر
سلام قولاً من رب الرحيم.
هفتمين سيني سلام و سلامت، تقديم به سيماي والاي تو باد كه ستارگان، سرود سبز تو را مي خوانند.
تو زاده سپهر ولايتي، تو فرزند سلطان دلهايي كه سرافرازان عالم دست بر سينه به خدمتت ايستاده اند.
«ستارگان حرم» فهرستي از سرداران فرهنگ شماست.
ش:
شما از اهل بيت آفتابيد
گل جان محمد را گلابيد
شاهچراغ، برادر و ياورت و شاه خراسان، امام و رهبر شماست.
شهيدان، پروردگان دامان تربت شمايند و شمع تاريخ و شاهد فردا.تو شبيه زينبي و شيداي زهرا(س)، شهره كرامتي و شفيعه محشر.
من شهادت مي دهم معصومه اي
افتخار هر ديار شيعه اي
*ص:
صداقت را بايد از تو آموخت كه صديقه اي از تبار صادقاني. صراط مستقيم، راهي به سوي ولايت توست. در صدف عصمتي و صداي رساي عدالت.
در صبوري به زينب اقتدا كردي و به عشق رضاي آل محمد(ص)، سر به صحرا نهادي.
«صحن عتيق» تو، صلاي آزادي در سر دارد. «صحن نو»ات، نويد نور و روشنايي مي دهد.
*ض:
ضريح پر نورت، كانون همه عشقهاست و سفره ضيافتت، گسترده در برابر تمام نيازها.
ضمير زائران را تو خوب مي خواني. ضماد و مرهم زخمها را تو خوب مي شناسي.
آهوان رهيده از صيادان شرق و غرب را تو خوب ضمانت مي كني.
آري، تو خواهر ضامن آهويي، تو همان ضياء گستري كه ضلال در حريمت نيست.
*ط:
«طوبي لهم، ثم طوبي لهم، ثم طوبي لهم»
اين دعاي صادق آل محمد(ع) براي قم است و قم انديشان تاريخ. سرزميني كه طلا و تيغ و تبر را به تسبيح و ركوع و سجود وامي دارد و نخستين طاق نصرت تاريخ را به افتخار ورود معصومه(س) مي بندد.
طاعون از مردمانش به دور است و طاغوت در زمينش زنده به گور.
مردمانش اهل طاعت و طهارت و تقوا و تلاوت و ركوع و سجودند و حوزه اش طوباي علم و جهاد و شهادت.
*ظ:
ظلم و ظلمت از افق حيات معصومه(س) و معصومين(ع) مي گريزد.
قم، ديار شيعه است و شيعه، اهل صبر و ظفر.
ظاهربيني و ظاهرسازي در حوزه فقاهت قم نيست.
ظرافت انديشه و ظلال هدايت، فراوان است و شك و ظن و گمان، بر يقين ابراهيمي اين خاندان فايق نمي آيد.
از «ظهر عاشورا» تا «عصر ظهور»، قم پاسدار نور بوده و خواهد بود.
*ع:
عمه سادات سلام عليك
روح عبادات سلام عليك
«عشق عترت» در درياي قم موج مي زند و «عطر ايمان» در فضاي قم پخش مي شود.
«عقيق» حقيقت در كوهسار قم مي رويد و علم و عصمت از جويبار جوار معصومه(س) مي جوشد.
قم «عش» و آشيانه آل محمد(ص) است و مرزبان «علم» و «عرفان» و «عاشورا».
*غ:
غبار غربت و غفلت و غرور، در سايه سار حضرت معصومه(س)، محو مي شود. غريو شادي و محبت و مردانگي برمي خيزد. غزال قم به سوي آل محمد(ص) مي گريزد و عندليب قم، غزلسراي باغ غدير است.
غلو در حوزه قداست قم نيست. غليان عاطفه و غوغاي غيرت است.
*ف:
«حديث فاطميات» را بايد از فاطمه(س) آموخت و فرهنگ فيضيه را بايد از معصومه(ص) گرفت.
با ايمان و آگاهي و عفاف خواهران ما، تا فلك الافلاك فضيلت و فطانت، فتح مي گردد و فريب و فسانه و فسون رخت برمي بندد.
فردوس برين و فرشتگان آسمان و زمين، ميلاد فرزانگاني چون فاطمه معصومه(س) را جشن مي گيرند.
*ق:
قم را بدون قرآن و قنوت و قرباني و قناعت، نمي توان تفسير كرد. در عصر غيبت، «قم»، قائم مهدي موعود(عج) است. قايق قم در اقيانوس عالم غرق نمي شود و در امن و امان پيش مي رود.
فاطمه معصومه(س)، فقط هفده روز در اين شهر زندگي گرد؛ ولي قلب قم، تا قيام قيامت به ياد معصومه(س) مي تپد.
*ك:
فاطمه(س)، كوثري است كه در كوير جوشيده است و كبوتري خدايي است كه پيام كربلا با خود دارد.
كشتي نوح به بركت خاندان او، به سلامت گذشت و كهكشان پرستاره آسمان آدينه ايوان اوست.
كودك عقل و احساس ما، از شناخت او ناتوان است. خدمت در كفشداري اش افتخار بزرگان است و نام اكسير اعظم و كيمياي كمال.
*گ:
فاطمه معصومه(س) و شهر قم، گنج عفت است و گلزار ولايت. گوهر زيباي خلقت است و گنبد بلند هدايت.
گل مريم است و گلاب مدينه.
گهواره اش پر نور، گلش هميشه شكفته، مقدمش گلباران و بلبلش هميشه غزلخوان و خاكش مهر جبين، آبش گرداب هلاكت شياطين.
صحن و سراي معصومه(س) «مدرسه اخيار» است و در قلب بازار شيخانش «گلشن ابرار».
*ل:
تو، لؤلؤ مكنوني كه وقتي لب گشودي «لا والا» را به بشريت آموختي.
راه هرگونه شرك را با «لاحول و لاقوة الا بالله» بستي.
صدها معدن «لعل» و «لاجورد» و «لؤلؤ لالا» و «احجار كريمه» را در سايه نگاهت پروردي.
«لمعه» شهيدين، متن درس حريم توست و هزاران شهيد، دانش آموخته مدرسه عشق تو.
لهو و لعب- گرچه به نام بازي و ورزش- از ساحت قدست به دور است. تو خلق را از ناسوت به لاهوت فرا مي خواني.
*م:
تو، مريم آل محمدي(ص) كه موساي كاظم(ع)، به تو «فداها ابوها» گفت.
تو از تبار موساي كليم و وارث مسيح(ع) بزرگي. «موسي بن خزرج» به ميزباني چند روزه ات مي بالد.
«ميدان مير» هنوز خاطره گامهاي قدسي ات را به ياد دارد. مسجد اعظم، معبد و مدرس فرزندان معنوي توست. تو ميزبان هميشه مراجع تقليد و مرزبان هميشه حريم ولايت و توحيدي.
تو محدثه مهربان آل طاهايي.
*ن:
نقش نگين قم، نام نوراني توست و نقاره خانه ات نماد شادي مردم.
تو از نسل نبوتي و اصل ولايت. «نجمه» مادرت نورآفرين توست و دربهاي نقره فامت، باب نجات ما.
چرخ نيلوفري، شيداي قبه پرفروغ توست و چشم خورشيد، تشنه نگاه بر گنبد ملكوتي تو.
نسيم بامدادي، معطر از عطر نماز و نيايش تو. تو نشان از بانوي بي نشان داري.
تو ناموس خدايي كه شاگردان مكتبت، ناقوس مرگ فرعون و قارون و هامان روزگار را به صدا درآورده اند.
*و:
تو، وارث فضايل پاكان تاريخي و پاسدار ايمان و عفاف و عدالتي.
تو، ارزشها را در قربانگاه ورزش و اقتصاد قرباني نكردي. وقتي ولاي تو در دلم جا گرفت، قلبم وسعت دريا يافت.
تو ولي نعمت مايي و واسطه هدايت ما. وطن بزرگ اسلامي، وامدار ولاي تو است.
*ه:
هفت اقليم، وامدار عقل سليم شماست. اگر هاجر از صفا تا مروه راه پيمود، معصومه(س) از مدينه تا قم را بي هراس و با هدف در نورديد.
اگر براي هاجر و اسماعيل در كوهساران مكه، چشمه زمزم جوشيد، فاطمه معصومه(س) كوثر فيضيه را در كوير قم پديد آورد و هزاران تشنه هدايت را سيراب كرد.
او، هاجري ديگر است كه هماي سعادت بر بامش مي نشيند و نواي هدايت از نايش برمي خيزد.
*ي:
تو، «ياس سپيد» ياسيني و ياقوت سبز قبيله طاها. ياور محروماني و يادگار پيامبران. ديو يأس را به زندان يقين كشيدي و راه را بر يأجوج و مأجوج امروز جهان بستي.
سلام بر تو اي بيضاي موسوي، اي مريم مقدس مدينه و اي دخت آفتاب، سلام هي حتي مطلع الفجر.

 

در اسلام همان گونه كه مرداني چون انبيا، پيامبر خاتم (ص) و ائمه معصومين (ع) الگوهاي زندگي هستند، بانواني چون مريم، خديجه، فاطمه زهرا، زينب كبري، و فاطمه معصومه(ع) نيز به عنوان الگو شناخته مي شوند.
اين بيانگر اين حقيقت است كه زنان هم مانند مردان، مي توانند بر قله كمالات بايستند و به عالي ترين مراتب اوج انساني برسند. از اين جهت بين زن و مرد فرقي نيست.
خداوند متعال نيز با يادآوري همين موضوع مي فرمايد: «هر كس كار شايسته اي انجام دهد، خواه مرد باشد يا زن، در حالي كه او مؤمن است، به او حياتي پاكيزه مي بخشيم و پاداش آنها را به بهترين اعمالي كه انجام مي دادند، خواهيم داد».
مطالعه زندگي اين برگزيدگان الهي، سرمشقي است براي بهتر زيستن و چراغي است، فرا راه دوستداران شرافت و سعادت.

فاطمه دوم
با اين كه حضرت موسي بن جعفر (ع) غير از فاطمه معصومه(س) دختران ديگري نيز داشت، اما در ميان همه آنان، تنها اوست كه داراي امتيازات والايي است.
ايشان همچون جده اش حضرت زهرا(س) در علم و عمل و قداست و كمالات، گوي سبقت از ديگران ربود و به راستي حضرت معصومه(س)، فاطمه دوم و جلوه دوباره حضرت زهرا(س) است.

شباهتهاي حضرت معصومه(س)
الف) پدرش فدايش باد
پيامبر گرامي(ص) براي تجليل و قدرداني از دخترش زهرا(س) و مقامات او، بارها درباره ايشان اين جمله را بيان فرموده بود كه: «فَداها اَبُوها؛ پدرش قربانش گردد.»
پدر بزرگوار حضرت معصومه (س)، امام كاظم (ع)، نيز درباره وي چنين جمله اي فرمود. در آن جا كه جمعي از شيعيان براي دريافت پاسخ به سؤالهاي خود، وارد مدينه شدند تا به محضر امام كاظم (ع) برسند، آن حضرت در مسافرت بود. آنها ناگزير بودند از آن سفر مراجعت كنند. پرسشهاي خود را نوشتند و به افراد خانواده امام كاظم (ع) تحويل دادند تا در سفر بعد به جواب آن نائل شوند.
هنگام خداحافظي، ديدند حضرت معصومه(س) (كه حدود شش سال داشت) پاسخ سؤالات آنها را نوشته و آماده نموده است.بسيار شادمان شدند و آن نامه را گرفتند. هنگام مراجعت، در راه با امام كاظم (ع) كه از سفر باز مي گشت، ملاقات كردند و ماجرا را به عرض امام رساندند، امام (ع) آن نوشته را از آنها طلبيد و مطالعه كرد و پاسخهاي حضرت معصومه(س) را درست يافت. آن گاه به نشان تمجيد از حضرت معصومه(س) و تصديق او سه بار فرمود: «پدرش فدايش باد».
اين حادثه جالب بيانگر آن است كه حضرت معصومه(س)چون زهراي مرضيه، عالمه غيرمعلمه است و در خردسالي از رشد، شناخت، علم و كمال بالايي برخوردار است.
ب) بارگاه حضرت معصومه(س) تجليگاه مرقد حضرت زهرا(س)
مرحوم آيةا... سيد شهاب الدين نجفي مرعشي رحمة ا... مي فرمود:«پدرم(مرحوم آية ا... علامه سيد محمود مرعشي رحمة ا...) كه در نجف اشرف مي زيست بسيار علاقه مند بود محل قبر شريف حضرت زهرا(س)را بيابد، براي اين مقصود، ختم مجربي انتخاب نمود، چهل شب به آن مداومت كرد تا اين كه شب چهلم بعد از انجام ختم و توسل فراوان در عالم خواب به محضر امام باقر (ع) (يا امام صادق) رسيد.
امام (ع) به او فرمود: «به دامن كريمه اهل بيت(ع) چنگ بزن».
ايشان تصور كرد، منظور امام (ع) از اين جمله، حضرت زهرا(س) است.
عرض كرد: آري قربانت گردم، من نيز ختم را براي همين گرفتم كه محل قبر شريف آن حضرت را دقيق تر بدانم، و زيارتش كنم . اما امام (ع) فرمود: «منظور من قبر شريف حضرت معصومه(س)در قم است». سپس افزود: به خاطر مصالحي، خداوند اراده فرموده است قبر حضرت زهرا(س) براي هميشه براي همگان مخفي باشد، از اين رو قبر حضرت معصومه(س) را تجليگاه قبر شريف حضرت زهرا(س) قرار داده است.
مرحوم آيةا... سيد محمود مرعشي، بي درنگ با همه اعضاي خانواده اش از نجف اشرف، عازم قم شد و به زيارت مرقد مطهر حضرت معصومه(س) مشرف گرديد.
امام خميني رحمة ا...، بنيانگذار جمهوري اسلامي نيز آن گاه كه در قم ساكن بود و هرگاه كه به قم مي آمد، با نهايت خضوع نسبت به مقام بلند حضرت معصومه(س)در كنار مرقدش حاضر مي شدند و متواضعانه به آن بانوي بزرگوار توسل مي  جستند و با اشتياقي ويژه، نسبت به آن حضرت اداي احترام مي كردند و حتي در قصيده اي شامل 44 بيت، مقام حضرت معصومه(س) را همانند حضرت زهرا(س) ستوده اند.
چند سؤال درباره حضرت معصومه(س)
در اين مجال طرح چند سؤال و ارائه پاسخهاي آن مي تواند روشنگر بعضي از مقامات والاي حضرت معصومه(س) باشد.
1  آيا او مقام عصمت داشت؟
آن گونه كه در روايت آمده، حضرت علي بن موسي الرضا (ع) فرمود: «هر كس معصومه(س)را در قم زيارت كند، مثل كسي است كه مرا زيارت كرده است.»
امام رضا (ع) در اين روايت، دو مطلب را بيان فرمود: اول اين كه آن حضرت را به لقب معصومه ناميد، دوم اين كه، زيارتش را همسنگ زيارت خودش، يعني امام معصوم قرار داد.
از آنجايي كه هيچگاه امام (ع) در سخنانش به گزافه گويي و غلو نمي پردازد، اين سخن گهربارش بر عصمت حضرت معصومه(س)دلالت دارد.
2- آيا حضرت معصومه مقام شفاعت دارد؟
از ديگر مراتبي كه فاطمه معصومه (س) به آن دست  يافت مقام شفاعت  بود. تا آنجا كه يكي از القاب وي به اين ويژگي اش اختصاص يافته و براي ايشان نوعي از مقام شفاعت  را ثابت كرده اند.
در روايت آمده است كه امام صادق (ع) فرمود:
«بهشت هشت در دارد، سه در از آنها به روي قم باز است و بانويي از فرزندان من در آنجا دفن خواهد شد كه فاطمه دختر موسي نام دارد و با شفاعت وي همه شيعيان وارد بهشت مي شوند».
شفاعت جميع شيعيان مقام والايي است كه به هر شخص عادي، اعطا نمي شود.
امام رضا (ع) نيز فرموده اند: «هر كس حضرت معصومه(س) را زيارت كند، وارد بهشت مي شود».
روايات زيادي در اين زمينه وارد شده كه انسان مطمئن مي شود، حضرت معصومه (س) مقام والايي دارد..
البته يادآوري اين نكته ضروري است كه عصمت نيز مانند كمالات ديگر انساني داراي مراتب و درجاتي است كه عالي ترين درجه آن را پيامبر خاتم(ص) و فاطمه زهرا(س) و دوازده جانشين پيامبر (ع) دارا هستند.
اتفاق علماي اماميه بر اين است كه همه پيامبران و فرشتگان الهي معصوم هستند. البته هيچ دانشمندي ادعا نكرده است كه «حضرت معصومه(س)»، معصوم نيستند، اما شخصيتهاي بزرگي در مورد عصمت ايشان سخن گفته اند كه مي تواند عصمت ايشان را تأييد كند.
در زيارتنامه حضرت معصومه(س) كه منصوص از امام رضا (ع) است، حضرت معصومه(س)، دختر رسول خدا(ص)، دختر فاطمه زهرا(س)، خديجه كبري، اميرالمؤمنين علي بن ابيطالب، امام حسن، امام حسين، دختر ولي خدا (امام كاظم (ع) )، خواهر ولي خدا (حضرت امام رضا (ع)) و عمه ولي خدا (امام جواد (ع)) معرفي شده است كه اين مطلب تنها حكايت از شرافت خانوادگي او نيست، بلكه بيانگر آن است كه حضرت معصومه(س) از نظر معنوي و مقامات عالي ملكوتي به راستي فرزند روح و جسم و مكتب پيامبر (ص) و فاطمه(س) و ائمه معصومين (ع)مي باشد و ويژگيهاي آنها از جمله عصمت در وجودش متجلي است.

محدثه آل طاها
حديث  به معناي سخن معصوم است  يا آنچه گوياي سخن، كار يا سيره  او باشد.
روشن است كه نقل سخنان معصومين (ع) بيشترين خدمت را به حفظ روش و سيره و كردار آنان انجام مي دهد. بر همين اساس ارزش والايي  در كلام معصومان براي آنان كه با نقل سخنان معصومان، گفتارشان  را جاودانه نگاه مي دارند، مي يابيم. تشويق به حفظ و ترويج  حديث  و سخن معصومان از زمان خود پيامبر اكرم(ص) شروع شد و حضرت  مي فرمود: «آنكه دو سخن  فرا گيرد و خود از آن سود برد، يا به ديگران بياموزد تا سود برند، برايش بهتر از شصت  سال عبادت است».
از اين روي اهل بيت(ع) مسلمانان را به فراگيري نشر احاديث  ترغيب مي كردند تا افكار و انديشه هاي آنان در گستره وسيع تري  پخش گردد. ارزش اين كار را آنگاه مي توان درك كرد كه بدانيم  دشمنان اهل بيت(ع) از همان روزهاي وفات پيامبر به بعد، به شدت با اشاعه حديث و سخن معصومان به صورت شفاهي يا كتبي به مخالفت  برخاستند و در اين ميان به خصوص براي شيعيان، مشكلات زيادي  ايجاد كردند، از اين روي در زماني كه حضرت فاطمه معصومه(س) به  نقل حديث مي پردازد، در ميان زنان تنها بانوان (2) محدودي موفق  مي شوند در آن فضاي اختلاف آلود لب به سخن گشايند و سخناني از معصومان را براي مردم باز گويند.
از ميان احاديث فراواني كه از  حضرت معصومه(س) روايت شده، تنها چند حديث از اين بانوي بزرگوار به دست ما رسيده است كه  عبارتند از:
1- حديث غدير:«من كنت مولاه فعلي مولاه؛ هركه من  مولاي او هستم، علي مولاي اوست».
2- حديث منزلت: «آيا فراموش كرديد سخن رسول خدا را كه در روز غديرخم فرمود: من مولاي هر كه  هستم، علي هم مولاي اوست و فرمود: تو (علي) براي من مانند هارون براي موسي هستي».
3- دوست داران علي(ع): حضرت فاطمه معصومه(س) از فاطمه زهرا(س) روايت مي كند كه پدرم رسول خدا فرمود:«...شيعة علي هم الفائزون ؛ شيعيان علي  رستگارانند...».
4- شهادت براي دوستان آل محمد: «الا من مات علي حب آل محمد مات شهيدا» فاطمه زهرا (س) به نقل از پيامبر(ص) فرمود: بدانيد، آن كه با محبت آل محمد بميرد، شهيد از دنيا رفته است.
7- حضرت معصومه (س) وقتي در ساوه مريض شد، به همراهانش فرمود: مرا به قم ببريد، زيرا از پدرم (موسي الكاظم(ع)) شنيدم كه  فرمود: قم مركز شيعيان ما است. آنچه ازاين احاديث به دست مي آيد، لزوم پرداختن به اهل بيت(ع) بخصوص بيان جايگاه علي(ع)در آن برهه از تاريخ بوده است.
محتواي اين احاديث درباره قدر و منزلت اهل بيت(ع) است و نشان مي دهد حضرت معصومه(س) با شناساندن مقام اميرمؤمنان(ع) از زبان رسول خدا(ص) مي خواهد جامعه آن عصر را به جريان اسلام  راستين و تشيع سوق دهد.

شفيعه
به اعتقاد شيعيان، شفاعت  يكي از ضروريات مذهب است و آنان كه  به مراتب عالي انساني دست مي يابند، مي توانند در قيامت مؤمنان  گناهكار را با شرايط خاص شفاعت كنند و پشتوانه اين اعتقاد، آيات قرآن و روايات ائمه معصومين است. رسول اكرم(ص) بالاترين  جايگاه شفاعت را در قيامت  بر عهده دارد و قرآن كريم از آن به  عنوان مقام محمود ياد كرده است.
بعد از ائمه معصومين هيچ يك از اولياي الهي مقام شفاعتي چون فاطمه(س) را ندارد و در گستردگي مقام  شفاعت وي همان بس كه امام صادق(ع) فرمود: با شفاعت او همه  شيعيان ما وارد بهشت  خواهند شد. علاوه بر آن در متن  زيارتنامه حضرت معصومه (س) نيز كه داراي سند و به عبارت ديگر روايت از امام رضا(ع) است نيز همين مقام (شفاعت) وي توجه ما را به خود جلب مي كند. آنجا كه مي خوانيم «اي فاطمه ما رادر بهشت شفاعت كن».
مؤيد بعدي روايات فراواني است كه ثواب زيارت اين بانوي شفيعه  را بهشت قرار داده اند كه بي گمان مي توان گفت  شفاعت اين بانوي  گرانقدر براي زائران عارف، خود زمينه بهشتي شدن آنها را فراهم  خواهد ساخت؛ از جمله آن روايات را مي خوانيم:
1- علامه مجلسي در بحار الانوار مي نويسد: امام رضا(ع) فرمود: «هركس او را زيارت كند، بهشت  براي اوست»
و نيز فرمود:« هر كس قبر فاطمه معصومه(س) را در قم زيارت كند گويا مرا زيارت كرده است».
و بازهم از ايشان روايت شده است :«من زارها عارفا بحقه فله الجنة ».
2- امام جواد(ع) فرمود: «آنكه قبر عمه ام در قم را زيارت كند بهشت  براي او است.
3- امام صادق (ع) فرمود: «زيارت معصومه همسنگ بهشت است» و فرمود: «آنكه  معصومه را زيارت كند، بهشت  براي او واجب مي شود.»

كريمه
اين مقام براي حضرت فاطمه معصومه(س) آنچنان شهرتي يافته است كه عموم محققان و محدثان از وي به نام فاطمه معصومه(س) ياد مي كنند. محدث قمي هنگام بحث از دختران موسي بن جعفر(ع)مي نويسد: ...برحسب آنچه به ما رسيده، افضل آنها سيده جليله  معظمه فاطمه بنت امام موسي (ع) معروف به حضرت معصومه(س) است.
علامه شيخ محمد تقي شوشتري نيز از حضرت به نام معصومه ياد مي كند و مي نويسد: در ميان فرزندان امام كاظم (ع) با آن همه كثرتشان بعد از امام رضا(ع) كسي همسنگ حضرت معصومه (س) نبود. روياي صادقه اي كه پدر بزرگوار آيةا... العظمي  مرعشي نجفي ديده اند نيز در تأييد همين مقام است.

 

حريم ملكوت - آرش شفاعي: قائم مقام توليت آستان قدس رضوي برنامه هاي گسترده آستان قدس را در ايام ميلاد خجسته امام رضا(ع) اعلام كرد.




دكتر سيداحمد علوي، ديروز در نشست خبري با حضور نمايندگان رسانه هاي مختلف كشور گفت: فاصله زماني ميلاد كريمه اهل بيت حضرت فاطمه معصومه(س) تا ولادت پر بركت امام رئوف حضرت علي بن موسي الرضا(ع) به عنوان دهه كرامت نامگذاري شده و در اين ايام آستان قدس رضوي برنامه هاي ويژه و گسترده اي را اجرا خواهد كرد.
وي با اعلام تشكيل ستاد دايمي برگزاري جشنهاي ميلاد امام هشتم(ع) به دستور توليت آستان قدس رضوي، ايجاد نشاط معنوي و انتشار انوار تابناك امام رضا(ع) و آشنايي بيشتر مردم با سيره و شخصيت ايشان و معارف اسلامي و رضوي به خصوص در سال پيامبراعظم(ص) را از هدفهاي اصلي اين برنامه ها عنوان كرد.
به گفته وي، اين جشنها از شب گذشته با نواخته شدن نقاره ها در حرم رضوي آغاز شده و تا رسيدن به روز ميلاد آن امام بزرگوار ادامه خواهد يافت و هر روز نيز به حجم آنها افزوده خواهد شد.
علوي افزود: در اين دهه، مداحان و سخنرانان و شاعران نامدار كشور هر شب در رواق امام خميني(ره) به اجراي برنامه براي بيان فضايل امام هشتم(ع) مي پردازند و آذين بندي و تزيينات ويژه حرم مطهر از دو هفته قبل توسط جمعي از اعضاي صنف فروشندگان لوازم الكتريكي تهران كه نذر ويژه اي براي اين امر دارند، آغاز شده است.
قائم مقام توليت آستان قدس رضوي، تعويض پرچم گنبد مطهر حرم رضوي و برافراشته شدن پرچم ويژه ايام جشن، تعويض پوشش ضريح مطهر و نصب روپوش مخصوص ايام عيد، گل آرايي ويژه حرم و تنظيف گلدسته ها و اماكن و تعطير و نظافت اين مكان مقدس را از جمله برنامه هاي ويژه براي استقبال از ايام مبارك دهه كرامت اعلام كرد.
وي اضافه كرد: در اين ايام هر روز يك گروه از اقشار مردم به صورت گروهي به بارگاه امام هشتم(ع) مشرف مي شوند كه در اولين مرحله حدود 13 هزار تن از خادمان آستان قدس رضوي با در دست داشتن شاخه هاي گل از خيابانهاي اطراف به سمت حرم مطهر حركت مي كنند و در مراحل بعد دانش آموزان، دانشجويان، طلاب، بسيجيان، خانواده هاي معظم شهدا، جانبازان و ورزشكاران در اين حركت جمعي شركت كرده و پس از ورود به حرم مطهر در رواق امام خميني(ره) مستقر شده و در مراسم ويژه جشن شركت مي كنند كه در اين ميان خادمان با اهداي بيش از يك ميليون بسته حاوي شكلات و شيريني بين مردم، جلوه اي خاص به اين شادماني عمومي خواهند بخشيد.
در اين ايام، همچنين خادمان با لباسهاي مخصوص خدام به بيمارستانها رفته و اشياي متبرك و هداياي ويژه اي به بيماران بستري هديه خواهند كرد.
علوي با بيان اينكه غذاي مخصوص مهمانسراي حضرت در اين ايام بين مسافران در قطار، هواپيما و اتوبوسها توزيع خواهد شد، گفت: به دليل استقبال روزافزون زائران خارجي از كشورهاي مختلف اروپايي، آسيايي، آفريقايي و آمريكايي برنامه هاي ويژه اي براي آنها در نظر گرفته شده كه در رواق دارالرحمة و به زبانهاي خارجي ارايه خواهد شد.
قائم مقام توليت آستان قدس رضوي با تأكيد بر جنبه هاي فرهنگي و هنري برنامه هاي ويژه سالگرد ميلاد امام مهرباني ها، گفت: دانش آموزان مقاطع دبستان و راهنمايي با شركت در برنامه «جوانه هاي رضوي» و دانش آموزان مقطع دبيرستان و دانشجويان با شركت در طرح «جوانان رضوي» در اين ايام در ويژه برنامه هاي فرهنگي و هنري آستان قدس رضوي مشاركت خواهند كرد و علاوه بر آن نشستهاي فرهنگي «هشتمين قبله عشق» هر شب در صحنها و رواقهاي حرم مطهر برگزار خواهد شد و متخصصان روان شناسي و استادان حوزه و دانشگاه با جوانان گفتگو خواهند كرد.
دكتر سيداحمد علوي، شركت 7 هزار دانش آموزي را كه به سن تكليف رسيده اند در جشن «پرواز پروانه ها» از برنامه هاي ويژه اين ايام ذكر كرد كه در آن دانش آموزان رسيدن به سن عبادت را در كنار امام خود جشن مي گيرند.
به گفته وي در اين دهه، جشن رونمايي تازه ترين كتابهاي قرآني و رضوي به نام «قصه هشتم»، نشستهاي تخصصي نقد رمان رضوي با عنوان «از مدينه تا خراسان» و ارايه برنامه هاي تخصصي توسط خطبا با عنوان «چشمه رضوان»، برگزاري كارگاههاي هنري نقاشي گنبد و بارگاه براي كودكان و اهداي هدايا به بهترين نقاشي ها در دارالقرآن، اجراي نمايشهاي عروسكي در خصوص زندگي امام رضا(ع) و ختم گروهي قرآن از سوي زائران از جمله برنامه هاي فرهنگي و هنري است كه در حرم مطهر امام رضا(ع) به اجرا درخواهد آمد.
علوي از ارسال پيامهاي الكترونيكي تبريك به 5 هزار مركز اسلامي در سراسر دنيا كه با آستان قدس رضوي در ارتباطند به عنوان فعاليت ديگر اين نهاد نام برد و افزود: سايت آستان قدس رضوي به نشانيorg .aqrazavi. wwwدر ايام مبارك دهه كرامت به صورت زنده تصاويري مختلف از گنبد، گلدسته ها ضريح و صحنهاي حرم مطهر پخش خواهد كرد كه علاقه مندان به زيارت حرم رضوي مي توانند به صورت زنده حرم امام رضا(ع) را زيارت كنند.
وي در ادامه با اشاره به برگزاري مسابقات مختلف نظير مسابقه «امام مهرباني» در رواق امام خميني(ره)، معرفت رضوي ويژه بانوان، طريقه هدي مربوط به احكام بانوان، مسابقه قرآني شمس الهدي و مسابقه حديث اختران عرش؛ از برگزاري نمايشگاه تخصصي كتاب امام رضا(ع) توسط بنياد پژوهشهاي اسلامي آستان قدس رضوي و اهداي جوايز ويژه به پديدآورنده هاي بهترين كتاب و مقاله در اين خصوص، خبر داد.
علوي با اشاره به فعاليتهاي گسترده مؤسسه تربيت بدني آستان قدس رضوي در طول ايام سال، گفت: به مناسبت ايام خجسته ولادت امام هشتم(ع) هفتمين جشنواره فرهنگي و ورزشي اين مؤسسه در رده هاي دانش آموزي، دانشجويي و قهرماني و در گستره باشگاههاي مشهد، استان خراسان و كشور و در گرايشهاي خواهران و برادران برگزار خواهد شد.
وي نمايش زندگي دعبل خزاعي، شاعر عصر امام رضا(ع) از سوي مؤسسه آفرينشهاي هنري آستان قدس و مركز بلال صدا و سيما و برگزاري شبهاي شعر «آينه آفتاب هشتم» در تهران و مشهد، برگزاري جشنواره نقاشي و نامه نويسي به امام رئوف با عنوان «كبوتر حرم» را از ديگر برنامه هاي هنري اين ايام برشمرد كه از سوي آستان قدس رضوي برگزار مي شود.
قائم مقام توليت آستان قدس رضوي در پاسخ به پرسش خبرنگار ما در خصوص برگزاري جشنواره هاي پراكنده و متعدد با عنوان رضوي در سطح كشور و تقاضاي هنرمندان براي پوشش و تجمع اين جشنواره ها با محوريت آستان قدس رضوي، گفت: ما از تنوع و تكثر حركتهاي مردمي و همگاني در برگزاري جشنهاي ميلاد امام رضا(ع) استقبال مي كنيم و حتي براي درگير شدن همه نهادها، مساجد و مردم در اين جشنها كمك نيز مي كنيم.
وي در عين حال خواستار تقويت هماهنگي ها با آستان قدس از سوي نهادهاي دولتي در اين خصوص شد و از انجام مذاكراتي در نيل به اين هدف خبر داد.
قائم مقام توليت آستان قدس رضوي در بخش ديگري از اين نشست خبري در خصوص فعاليتهاي آستان قدس به ارايه گزارشي مختصر از عملكرد 27 ساله اين نهاد پرداخت.
وي ايجاد فضاي عبادي و زيارتي را از سياستهاي اصلي توليت آستان قدس رضوي اعلام كرد و گفت: پروژه بزرگ بازسازي اطراف حرم مطهر از سال 1371 آغاز شده و امسال، سال پاياني اين پروژه است.
وي گسترش مساحت رواقهاي حرم مطهر از 3 هزار مترمربع به 50 هزار مترمربع و صحنهاي حرم رضوي از 27 هزار مترربع به 60 هزار مترمربع را دستاورد بزرگ آستان قدس رضوي در دوران پس از انقلاب اسلامي در گسترش فضاهاي زيارتي بارگاه مقدس امام هشتم(ع) عنوان كرد.
علوي، ابنيه و معماري حرم رضوي را در جهان اسلام بي نظير دانست و حفظ اين ميراث فرهنگي و مقاوم سازي آن را از جمله اقدامهاي مهم در دوران 27 ساله اخير برشمرد و گفت: سردر نقاره خانه و ساعت كه از بناهاي دوران صفوي است، با 5 هزار تن وزن مقاوم سازي شده و هم اكنون درصدد مقاوم سازي گنبد مطهر هستيم.
وي ارايه سبك معماري رضوي در دوران جمهوري اسلامي را به عنوان الگويي براي معماري اسلامي از جمله افتخارات آستان قدس رضوي برشمرد و گفت: متوليان بسياري از ابنيه اسلامي از جمله عتبات عاليات در عراق خواستار اعزام متخصصان و هنرمندان ما در جهت بازسازي و نوسازي اين اماكن با سبك معماري رضوي شده اند.
قائم مقام توليت آستان قدس رضوي با اشاره به گسترش مساحت كل حرم از 13 هكتار به 70 هكتار و 900 هزار مترمربع زيربنا گفت: معاونت اماكن متبركه خدمات رفاهي، راهنمايي، هدايت، امنيت، بهداشت و نظافت حرم مطهر را برعهده دارد و تنها مفروش كردن حرم براي سه نوبت نماز يوميه باعث شده هر فرش دستباف مورد استفاده در حرم تنها دو سال عمر مفيد داشته باشد كه دو كارخانه توليد فرش دستباف وابسته به آستان قدس رضوي، كار تأمين اين فرشها را در طول سال برعهده دارند.
وي تحويل و استرداد 3 ميليون امانت، ايجاد 10 دفتر گمشدگان و 300 ويلچر براي حمل و نقل معلولان و نيز در اختيار گرفتن تعدادي ماشين مخصوص حمل و نقل با مصرف باتري براي اين امر را از جمله خدمات ارايه شده به زائران عنوان كرد.وي با بيان اينكه پيش از انقلاب تنها يك اداره فرهنگي با مسؤوليت يك افسر بازنشسته در آستان قدس فعال بوده است، گفت: امروز 20 مؤسسه مطالعاتي، پژوهشي، دانشگاهي و انتشاراتي در اين مجموعه به ارايه توليدات فرهنگي مشغول اند.
علوي احياي موقوفات رااز جمله اقدامهاي مهم آستان قدس عنوان كرد و گفت: قديمي ترين موقوفه اموال منقول مربوط به قرن سوم هجري و قديمي ترين موقوفه اموال غيرمنقول به قرن هفتم مربوط است و پس از انقلاب هيأتي متشكل از استادان حوزه و دانشگاه و كارشناسان وقفنامه خواني، وقفنامه هاي موجود را بررسي كرده اند كه موقوفات در 25 موضوع جمع بندي شده و طبق نظر واقفان براي هر كدام يك حساب بانكي جداگانه اختصاص يافته و درآمدهاي هيچ يك از آنان به جاي ديگري قابل مصرف نيست.
وي اقدامهاي بهداشتي و درماني را از جمله دستاوردهاي آستان قدس رضوي برشمرد ودر اين راستا به افتتاح بزرگترين بيمارستان فوق تخصصي خاورميانه در مشهد توسط آستان قدس رضوي اشاره كرد.

 

بي ترديد وجود امام رضا(ع) هم در زمان حيات و هم در زمان ممات تأثير عميق معنوي، سياسي و اجتماعي بسياري بر جامعه مسلمانان داشته است.
جليل عرفان منش، مدير گروه تاريخ شبكه 2 سيما و پژوهشگر در رابطه با تأثير و نقش حضور حضرت رضا(ع) در ايران بر مناسبات اجتماعي- سياسي تاريخ فرهنگ اين سرزمين اظهار داشت: اگر به تاريخ تحولات سياسي و اجتماعي ايران بنگريد، حرم مطهر حضرت رضا(ع) صرفاً قبله مرادات و ظهور كرامات، محل گشايش حاجات عارفان و پاكان روزگار نبوده، بلكه كانون حركتهاي سياسي و مبارزاتي مردم ايران در ادوار مختلف تاريخي است.
وي اظهار داشت: امامزادگان بي شماري در عصر حيات امام(ع) به ايران مهاجرت كردند و در سرزمين ايران نشانه هايي از معالم پرچمهاي راهنماي هدايت برافراشته اند، هجرت تاريخي امام رضا(ع) را مي توان از زواياي مختلف و متعدد مورد بررسي قرار داد. و اين هجرت يكي از فرازهاي مهم و حساس تاريخ سياسي اسلام به شمار مي رود.وي اظهار داشت: حدود 20 سال پيش مطالعاتي در حوزه جغرافياي تاريخي مسير هجرت امام رضا(ع) آغاز كردم و هدف اصلي من پاسخ به پرسشها و سوء تعبيرها و ابهاماتي كه درباره پذيرش ولايت عهدي و ماهيت آن بود كه به عباراتي از ميان نظريه هاي سنتي رايج به يك نظريه جديد در حوزه تحليل سياسي از علل و چگونگي پذيرش ولايت عهدي امام رضا(ع) رسيدم.عرفان منش گفت: از بررسي مسير حركت و رويدادهايي كه در سفر امام رضا(ع) رخ داده، امام(ع) پرده از ماهيت ولايتعهدي برداشت. ليكن امروزه جاي تحقيق در حوزه هاي مختلف از جمله تحقيقات و پژوهشهاي مردم شناختي و جامعه شناسي و باستان شناسي خالي است كه شايسته است محققان در اين حوزه به پژوهشهاي دامنه داري دست بزنند.مدير گروه تاريخ شبكه 2 سيما عنوان كرد: وظيفه ما دشوار است و سهل ترين كار تبيين اين مسير و حركت تاريخي و شكافتن ابعاد مختلف هجرت امام رضا(ع) به ايران است، اما كار مهم و ارزنده پيمودن اهدافي است كه حضرت در سفر تاريخي اش به ايران داشت. سرزميني كه آن حضرت مي دانست مدفن و مشهد وي خواهد بود و انوار مشعشع اين وجود مقدس تا به امروز مشعل هدايت ما ايرانيان در جاده هاي خاموش و تاريك بوده است.
به گفته وي، يكي از هدفهاي آن امام همام(ع) حضور در سرزميني بود كه در آن عصر پايتخت فرهنگي جهان اسلام به شمار مي رفت كه مكتبهاي مختلف فكري اعم از مكاتب و نحله هاي فكري اسلامي و غير اسلامي نظير مسيحيت، يهوديت، بودايي، زرتشتي و صاحب انديشه و نخبگان عصر حضور داشتند.وي كه به عنوان يكي از اعضاي هيأت داوران دومين همايش جاده ولايت مي باشد، اظهار داشت: امام رضا(ع) هنگامي كه به خراسان آن زمان رسيدند، نشان دادند كه مكتب تشيع داراي چه توانايي علمي و ژرفي است كه مي تواند برتري و استعلاي خود را بر ساير مكاتب مطرح آن زمان آشكار نمايد و اين اقدامي بود كه امام(ع) در آن زمان انجام دادند.

 

معاون پژوهشي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري با اشاره به مشكلات رتبه بندي دانشگاهها، برخي از اين مشكلات را عدم اطلاع رساني به موقع دانشگاهها بيان كرد.
به گزارش ايسنا، دكتر كبگانيان در هفتمين گردهمايي رؤساي كتابخانه هاي دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي كشور كه در دانشگاه تربيت مدرس برگزار شد، افزود: اقدامات و فعاليتهاي دانشگاهها به صورت مدون مورد مديريت اطلاعات قرار نمي گيرد و اين موضوع يكي از دغدغه هاي وزارت علوم است.
وي منابع علمي موجود در دانشگاهها را يكي از شاخصهاي مهم رتبه بندي عنوان و اظهار كرد: وزارت علوم جهش فرابخشي خود را آغاز كرده و در اين راستا نظام مديريت اطلاعات علمي در كشور اجرا مي شود.
وي در مجموع عدم اطلاع رساني دانشگاههاي كشور نسبت به فعاليتهاي علمي و آموزشي، نبود مديريت مدون اطلاعات و در دسترس قرار ندادن اين اطلاعات را از دلايل قرار نگرفتن دانشگاههاي ايران در ميان دانشگاههاي برتر دنيا بيان كرد.
معاون وزير علوم در عين حال تأكيد كرد: بايد به سمت بين المللي شدن 10 دانشگاه برتر كشور گام برداريم.
دكتر كبگانيان در بخش ديگري از سخنانش با اشاره به بودجه پژوهشي كشور در سال 85 تأكيد كرد: متأسفانه با همه محاسبات بودجه پژوهشي در سال جاري حدود 51/0 درصد GDP در نظر گرفته شده كه با افزودن درآمدهاي اختصاصي و برخي منابع ديگر 64/0 درصد GDP در لايحه بودجه در نظر گرفته شده است كه هنوز تصويب آن مشخص نيست.

 

حريم ملكوت- خديجه زمانيان :سومين و آخرين روز بزرگترين گردهمايي علمي پژوهشي نعت خوانان ايران اسلامي با عنوان «منتجب» در سال پيامبراعظم(ص) برگزار شد.




گردهمايي «منتجب» در آخرين روزش در حالي برگزار شد كه محل برگزاري همايش، مملو از جمعيتي بود كه به بهانه خريد كتاب به نمايشگاه آمده بودند و صداي نعت خوانان، آنها را به محل برگزاري همايش كشانده بود.
گردهمايي منتجب در سومين و آخرين روز برگزاري خود با سخنراني عبدالرضا موسوي و هوشنگ جاويد و اجراي هشت گروه از نعت خوانان به كار خود پايان داد.
عبدالرضا موسوي، مسؤول دفتر مطالعات زبان و ادب فارسي در شبه قاره هند در سخنراني كوتاهش با موضوع «نعت نبوي در شبه قاره هند»، گفت: «نعت خواني در موسيقي سنتي و كلاسيك ما برخلاف ديگر كشورهاي مسلمان محو شده است، به طوري كه متأسفانه در موسيقي رسمي و فراگير كشور، از ذكر نام ائمه اطهار(ع) پرهيز مي گردد و اين در شرايطي است كه در موسيقي اعراب، هنديها و ترك ها، نعت و نعت خواني به وضوح ديده مي شود.»
موسوي ادامه داد: شاعران فارسي زبان بسياري در هند بودند كه مسلمان نبودند، اما نعت پيامبراكرم(ص) را مي گفتند و به ايشان ارادت داشتند. از ميان اين شاعران مي توان به «سرمد هندوستاني» اشاره كرد.
موسوي ادامه داد: علاوه بر «سرمد هندوستاني» شاعران ديگري مثل «غني كشميري»، «ابوالحسن سگزي»، «بيدل دهلوي» و ... جزو شاعراني هستند كه نعتهاي معروف و مشهوري را براي پيامبراكرم(ص) سروده اند، به طوري كه شعر اين شاعران باقي مانده اما هيچ گاه نامي از آنان برده نشده است. مثلاً يكي از رباعيات «ابوالحسن سگزي» در ديوان امام(ره) آمده است، اما هيچ كس نمي داند اين رباعي منسوب به «ابوالحسن سگزي» است.
مسؤول دفتر مطالعات زبان و ادب فارسي در شبه قاره هند همچنين گفت: در طول تاريخ بي توجهي هاي زيادي نسبت به شعراي فارسي زبان هندي شده است كه اين بي حمايتي ها باعث شده شعر اين شاعران مشهور شود، اما نام شاعر حتي به گوش مردم هم نرسد. اين قضيه در مورد شعر «قدسي مشهدي» كه معروفترين شعر را در مورد پيامبراكرم(ص) سروده است هم صادق است.
قدسي اگر چه مشهور است، اما چون در دوره اي به شبه قاره هند سفر كرده مهجور مانده است.
موسوي ادامه داد: شايد چنين جشنواره اي بتواند به ما كمك كند اين شاعران را بيشتر بشناسيم و در مورد سبك شاعري آنان تحقيق كنيم.
موسوي در پايان در توصيه اي به مسؤولان و متوليان فرهنگي كشور متذكر شد: افرادي كه متولي امر فرهنگ و هنر در جامعه هستند، بايد با هر عامل تشويق كننده اي كه مي توانند، هنر قدسي و ديني نعت و منقبت و حتي مرثيه سرايي را كه در موسيقي حال حاضر كشور كمرنگ شده گسترش داده و با استفاده از نظرات و راهكارهاي متخصصان اين امر، اين هنر قدسي و عبادي را در كشور ترويج نمايند.
بعد از سخنراني عبدالرضا موسوي و اجراي چند تن از نعت خوانان، «استاد هوشنگ جاويد» پژوهشگر موسيقي هاي نواحي ايران و دبير علمي همايش « منتجب » با مطرح كردن چند سؤال گفت: از دستگاهها و رسانه هاي ملي مي پرسم، پخش چنين آوازهاي معنوي در صدا و سيما چه جايگاهي دارد؟ اين هنرمندان اگر بروند چه كسي جاي آنها را خواهد گرفت؟ و اين هنرمندان از كجا و چگونه حمايت مي شوند؟
جاويد ادامه داد: هميشه از دست دادن آسان است، اما به دست آوردن سخت است.
در اين سه شب، نعت خوانان فراتر از مكان و ديني كه به آن اعتقاد داشتند و به احترام نام پيامبراعظم(ص)، گرد هم آمدند و برايش نعت خواندند.
استاد جاويد همچنين گفت: اين كه نعت خوانان و هنرمندان ما به زبانهاي مختلف و از كشورهاي مختلف با زبان خودشان نعت پيامبر(ص) را مي خوانند، معجزه پيامبراكرم(ص) در عصر ماست و جز اين نمي تواند باشد.
جاويد ادامه داد: نعت، مرزشكن است؛ نعت حد فاصل انسان امروز با معنويات است و اينكه به نعت كم توجهي شده، به خاطر اهمال دستگاه هاي دولتي ماست. حتي برگزاري چنين جشنواره هايي هم كار خدا بود نه كار ما.
با اينكه ما در سال پيامبراعظم(ص) هستيم، اما با اين حال به نعت، منقبت و مدح كم توجهي شده و مي شود، در حالي كه برگزاري چنين جشنواره هايي مي تواند به جوانان و نسل آينده نشان دهد كه ما چه هنرهايي داريم كه از آن غافليم.
هوشنگ جاويد در پايان گفت: نعت در معراج نامه ها، نوروزنامه خواني ها و ... جايگاه ويژه اي دارد كه تا به حال به اين ها توجه نشده است. من اميدوارم در اين مورد دبيرخانه دايمي تشكيل شود تا توسط اين دبيرخانه به اين پژوهش ها توجه بيشتري شود.بزرگترين گردهمايي علمي پژوهشي نعت خوانان ايران اسلامي با عنوان منتجب، ساعت 22 سه شنبه شب در فضايي عرفاني به كار خود پايان داد.