|
بيتا مهدوي در اصطلاح علم پزشكي «آنتي بيوتيك» به معناي ضد موجود و اصطلاحاً ضد ميكروب خوانده مي شود و عوام آن را «چرك خشك كن» مي دانند و معتقدند تنها داروي شفادهنده است، از اين رو به درمان خودسرانه روي مي آورند و از عواض خطرناك آن بي اطلاع هستند.

واقعيت اين است كه آنتي بيوتيكها هم جزو آن دسته از داروها هستند و بايد مانند تمامي آنها با احتياط مصرف شوند. سالهاست كه پزشكان نگراني خود را از تجويز بيش از اندازه آنتي بيوتيكها اعلام كرده اند و بررسيهاي انجام شده در كشور هم نشان مي دهد كه پزشكان بيش از حد آنتي بيوتيك تجويز مي كنند. سرد شدن تدريجي هوا هر ساله بيماريهاي خاصي مانند سرماخوردگي، گلودرد، سينه پهلو و سينوزيت را به دنبال دارد و اين در حالي است كه بسياري از مردم خودسرانه از انواع آنتي بيوتيكها استفاده مي كنند، بدون آن كه از مضرات آن چيزي بدانند.
آنتي بيوتيكها؛ سميت انتخابي دكتر رخشانفر داروساز و عضو هيأت علمي دانشگاه شهيد بهشتي مي گويد: در اوايل قرن بيستم، الكساندر فلمينگ براي اولين بار توانست قارچ پني سيليوم را به عنوان اولين ماده ميكروب كش يا همان آنتي بيوتيك كشف كند. وي در مورد عملكرد آنتي بيوتيك در بدن مي افزايد: بعضي از آنتي بيوتيكها مثل پني سيلين بر ديواره سلولهاي بيماري زا اثر و آن را حل مي كنند و از بين رفتن اين ديواره، به معناي متلاشي شدن ميكروب است بعضي ديگر، آنزيمهاي حياتي ميكروب را تخريب مي كنند و وقتي اين آنزيمها كه كارپردازان ميكروب حساب مي شوند، از كار بيفتند، ميكروب نمي تواند امور حياتي خودش را پيش ببرد و از بين مي رود. آنتي بيوتيكهاي ديگري هم هستند كه تكثير انگلها را متوقف مي كنند و برخي آنتي بيوتيكها هم از چند راه با هم استفاده مي كنند. آنتي بيوتيكها، هر روشي را كه براي مبارزه با موجود بيماري زا به كار ببرند، بايد يك ويژگي مهم داشته باشد كه به آن سميت انتخابي مي گويند، يعني دارو بايد فقط براي آن عمل بيماري زا، مثلاً باكتري، قارچ، ويروس و غيره سمي باشد و براي سلولهاي بدن ميزبان- يعني همان بيمار- خطري نداشته باشد. وي در پاسخ به اين پرسش كه آنتي بيوتيكها بر چه چيزهايي اثر دارند، خاطرنشان مي كند: هر عامل خارجي كه وارد بدن انسان مي شود، در آن تكثير پيدا كند و تغذيه كند، انگل آن مي شود. اين انگلها با حمله به سيستم دفاعي بدن باعث بيماري فرد و موجب بروز علايمي مانند تب، گلودرد، سردرد و اسهال مي شوند. برحسب اين كه عامل بيماري زا در كجا قرار گرفته باشد، علايم بيماري فرق مي كند، به طور مثال، اگر انگل در چشم مستقر شده باشد باعث ترشح چركي از چشم مي شود و اگر در ادرار باشد، باعث سوزش و علايم ادراري مي شود. معمولاً به انگلهاي ذره بيني ميكروب مي گويند، بنابراين ميكروب يك اصطلاح كلي است كه شامل ويروسها، باكتريها وبرخي اعضاي گروه ساير مي شود و هر آنتي بيوتيك براي نوع يا انواع خاصي از اين پنج گروه اثر دارد و يك آنتي بيوتيك را نمي توان براي همه انواع انگلها به كار برد، مثلاً «مبندازول» روي گروه كرمها مؤثر است. آمفوتريسين B داروي ضدقارچ است، آموكسي سيلين و پني سيلين روي گروهي از باكتريها تأثير دارد و بر ويروسها بي اثر است. داروهايي مانند آسيكلوا و زيدوويدين هم براي كنترل تكثير ويروسها به كار مي روند، بنابراين مصرف آنها در عفونتهاي ناشي از باكتري بي فايده است. وي با اشاره به اين كه درمان خودسرانه آنتي بيوتيكها باعث مقاومت باكتريها نسبت به آنتي بيوتيك مي شود؛ مي افزايد: از عوارض آموكسي سيلين مي توان به تهوع، اسهال و استفراغ اشاره كرد، البته عوارض احتمالي ديگري هم دارد كه به صورت واكنشهاي حساسيتي خفيف و گذرا شامل كهير، تب و درد مفاصل بروز پيدا مي كند و اگر بدن شخصي به داروهاي اين دسته حساسيت ذاتي داشته باشد، ممكن است به عوارض آلرژيك جدي تر و خطرناك تر مانند آنژيوام و شوك نيز مبتلا شود. عوارض آنتي بيوتيكها وي در مورد عوارض آمپي سيلين نيز مي گويد: اسهال شديد يا خفيف ولي پايدار، سردرد، تهوع و استفراغ بشورات جلدي، زخم دهاني يا زباني، خارش يا ترشح واژن، پلاكهاي سفيد در دهان يا روي زبان، اختلال سطح هوشياري و زردي چشمها و پوست از عوارض آمپي سيلين است.وي تأكيد مي كند: آنتي بيوتيكها را بايد در فواصل مشخصي، مثلاً روزي يكبار، روزي دوبار، هر 12 ساعت، روزي سه بار، هر 8 ساعت و يا روزي چهار بار هر 6 ساعت مصرف كرد. اين در حالي است كه دوره خاصي از 5 و 7 روز گرفته تا حتي 6 ماه براي مصرف دارو تعيين شده كه فقط با تمام شدن دوره دارو مي توان مطمئن شد كه كارش را به خوبي انجام داده است، در اين مدت ممكن است برخي علايم بهبود يابند مثلاً تب قطع شود يا ميكروب در خلط از بين برود، ولي بيماري ريشه كن نشده و بعد از قطع دارو مجدداً شعله ور مي شود. بيماري عفوني سل از اين جمله است كه درمان كامل آن با داروهاي خاصش، 6 ماه طول مي كشد.
مصرف خودسرانه دار ودكتر سعيد واقفي دبير انجمن داروسازان نيز مي گويد: بر اساس تحقيقات انجام شده ايرانيها 10 تا 15 درصد مجموع داروهاي كشور را به صورت خودسرانه و بدون مشورت با پزشك مصرف مي كنند. وي مي افزايد: انواع مسكنها بيشترين داروهايي هستند كه مردم به صورت خودسرانه آنها را مصرف مي كنند. وي خاطرنشان مي كند: علاوه بر داروهايي كه مردم به عنوان مسكن به هنگام درد مورد مصرف قرار مي دهند، قطره هاي چشمي و آنتي بيوتيكها نيز بيشترين ميزان مصرف كننده هاي دارويي را به شيوه خودسرانه دارند كه آنتي بيوتيكها به علت نوع تأثير دارويي بدترين داروهايي هستند كه در اين هنگام مورد مصرف قرار مي گيرند.
آنتي بيوتيك، مسكن نيست! به گفته وي، بسياري از مردم، آنتي بيوتيك را به عنوان داروي مسكن در نظر گرفته و به هنگام درد و يا سرماخوردگي بدون تجويز پزشك از آن استفاده مي كنند، در صورتي كه ممكن است حتي با مراجعه به پزشك نيازي به مصرف اين داروها نباشد. وي با تأكيد بر اين كه مردم بايد از مصرف خودسرانه آنتي بيوتيكها بشدت خودداري كنند، مي افزايد: مصرف آنتي بيوتيكها در صورت وجود عفونت در بدن و با تجويز پزشك موجب درمان مي شود، اما در صورت عدم نياز بدن و مصرف خودسرانه آن مانند سم در بدن عمل مي كند، چرا كه ميكروبهاي بدن را نسبت به داروها مقاوم مي كند و در صورت ايجاد عفونت در بدن ديگر اين داروها اثر خود را از دست داده و باعث از بين رفتن بيمار مي شود.
مقاومت دارويي به آنتي بيوتيكها دكتر هوشنگ فرحي درباره چگونگي ايجاد مقاومت آنتي بيوتيكي مي گويد: برخي از باكتريها به طور طبيعي نسبت به انواع خاصي از آنتي بيوتيكها مقاومند و زماني كه يك آنتي بيوتيك جديد مورد استفاده قرار مي گيرد، باكتريهايي كه مي توانند مقاومت كنند، شانس بيشتري براي بقا مي يابند و برخي از مقاومتهاي آنتي بيوتيكي بدون دخالت انسان رخ مي دهند و روند قابل قبول اين پديده طبيعي طي مي شود، ولي مشكل زماني شروع مي شود كه معمولاً با دخالت انسان، مقاومت باكتريها در برابر آنتي بيوتيكها بسيار سريع و وسيع اتفاق بيفتد. وي مي افزايد: به طور كلي علل مقاومتهاي آنتي بيوتيكي سريع و وسيع فعلي را مي توان به 5 گروه دسته بندي كرد: مصرف بيش از حد آنتي بيوتيكها، مصرف خودسرانه توسط خود بيماران، رعايت نكردن دستور مصرف درست آنتي بيوتيك توسط بيمار، از ابتدا مصرف آنتي بيوتيك براي درمان عفونتهاي معمولي و تجويز آنتي بيوتيك به حيوانات تأمين كننده غذاي انسان. وي مي افزايد: براي كاهش سرعت ايجاد مقاومتهاي آنتي بيوتيكي بايد به توصيه هاي زير عمل كرد: هيچ گاه از پزشك تقاضاي تجويز آنتي بيوتيك نكنيد، خودسرانه و بدون تجويز پزشك دارو و به خصوص آنتي بيوتيك مصرف نكنيد، هميشه دستور مصرف درست آنتي بيوتيك را به دقت از پزشكان بپرسيد و آن را به طور كامل رعايت كنيد و تصور نكنيد كه يك آنتي بيوتيك جديد و گران قيمت الزاماً بهتر و سريع تر از آنتي بيوتيكهاي قديمي اثر مي كند، در نظر داشته باشيد كه پزشك بايد درمان بيماري را پله به پله پيش ببرد. وي خاطرنشان مي كند: مهمترين نكته اي كه پزشكان بايد در مورد مقاومت آنتي بيوتيكي بدانند، اين است كه بسياري از عفونتهاي بدن انسان از جمله عفونت راههاي هوايي فوقاني (بيني، سينوس، گلو، حلق و حنجره) ويروسي هستند و اصلاً نيازي به آنتي بيوتيك ندارند.
كيفيت داروهاي ايراني دكتر چراغعلي قائم مقام معاونت غذا و داروي وزارت بهداشت در خصوص كيفيت داروهاي ايراني گفته است: در گذشته به دليل برخي كمبودهاي دارويي بحث كيفيت دارو قابل طرح نبود، ولي امروزه براي كنترل و ارتقاي كيفيت دارو كميته هايي تشكيل شده و هويت دار شدن داروهاي توليدي از جمله اقدامهاي انجام شده طي سالهاي اخير بوده است.وي افزوده است: بر اين اساس در صورت بي كيفيت بودن يك دارو، محصول دارويي تمام شركتهاي توليدكننده زير سؤال نمي رود و به راحتي مي توان به سراغ همان شركت توليدكننده رفت و ايرادات را تذكر و با متخلف برخورد كرد.به گفته وي، اصولاً براي ساخت دارو بايد پروانه ساخت اخذ گردد، بنابراين دارو با توجه به استانداردهاي بين المللي و معتبر جهاني ساخته مي شود. نكته قابل توجه اين است كه در فارماكوپه ها و استانداردهاي بين المللي حدي قايل شده اند كه آن حد حتماً بايد رعايت شود، بنا بر نظر مسؤولان دارويي كشور اين حداقل درتمامي داروهاي ساخت داخل رعايت شده است. اما بايد در نظر داشت كه عموماً داروهاي كمپانيهاي معروف كه با كيفيت خيلي بالا توليد مي شوند، بسيار بالاتر از حد تعريف شده ساخته مي شوند و بالطبع اثرات درماني بارزتري خواهند داشت.وي خاطرنشان كرده است كه نمي توان از كيفيت صددرصد داروهاي توليدي در كشور دفاع كرد، ولي با توجه به نظام موجود مي توان يقين داشت كه داروهاي ايراني از كيفيت خوبي برخوردارند.
كيفيت دارو پايين نيست دكتر رسول ديناروند معاون غذا و دارو وزارت بهداشت نيز اعتقاد دارد كه مردم از كيفيت داروهاي ايراني راضي نيستند و داروها را بي اثر مي دانند، اين در حالي است كه داروهاي داخلي بر اساس استانداردهاي بين المللي تهيه مي شوند. وي افزوده است: قبول دارم كه برداشت مردم و جامعه پرشكي در مورد توليد داخل برداشت مثبتي نيست و مردم احساس مي كنند كه داروهاي توليد داخل عارضه جانبي دارند و كيفيت آنها بالا نيست، اما واقعيت اين است كه داروهاي توليد داخل بر اساس فارماكوپه آمريكا يا كارماكوپه اروپا ساخته مي شوند. به گفته وي، مسأله مهمي كه شايد موجب احساس پايين بودن كيفيت دارو در ميان مردم شده است، بسته بندي نامناسب دارو در كشور باشد در حالي كه داروهاي خارجي به شكل بسيار جذاب، با بروشورهاي زيبا در اختيار مردم قرار مي گيرند و مردم بيشتر تمايل براي خريد اين داروها دارند. |