|
نازيلا پور اصفهاني سوء هاضمه يكي از شكايتهاي شايع دستگاه گوارش است، بيماران زيادي از اين بيماري رنج مي برند.

از مدتها قبل ثابت شده است كه يك باكتري به نام «هليكو باكتر پيلوري» با ايجاد التهاب و زخم در دستگاه گوارش فوقاني دچار سوء هاضمه مي كند. براي آگاهي بيشتر شما خوانندگان محترم گفتگويي با دكتر احمد محمودآبادي متخصص داخلي انجام داده ايم كه از نظرتان مي گذرد: * آقاي دكتر رابطه هليكوباكترپيلوري و زخم معده چگونه كشف شد؟ ** اگر اخبار مربوط به جوايز نوبل را پيگيري كرده باشيد، مي دانيد كه جايزه نوبل پزشكي در سال 2005 به دو دانشمند به نامهاي «مارشال» و «وارن» اهدا شد. حدود 22 سال قبل از اهداي جايزه، دكتر مارشال كه معده سالم داشت ده روز پس از خوردن محتويات كشت شده ميكروب هليكوباكتر پيلوري كه از محتويات معده مردي با التهاب مزمن معده جدا شده بود، خود را به گاستريت مزمن (ورم معده مزمن) مبتلا كرد. نمونه برداري از معده، اين التهاب را ثابت كرد بيماري زخم معده و دوازدهه از سالهاي بسيار دور به عنوان نتيجه ترشح بيش از حد اسيد و نيز ناشي از داروهاي مسكن شناخته شده و تحت درمان بوده است. از حدود 25 سال قبل نقش باكتري هليكوباكترپيلوري براي بيماريهاي گوارش از جمله زخم معده و دوازدهه مورد توجه بوده و اقدامات تشخيصي و براي آن انجام شده است. * علاوه بر زخم معده و دوازدهه چه بيماري هاي ديگري توسط هليكوباكترپيلوري در دستگاه گوارش ايجاد مي شود؟ ** علاوه بر دو بيماري كه به آن اشاره شد گاستريت مزمن؛ سرطان معده و يك نوع سرطان غدد لنفاوي معده هم مي تواند توسط اين باكتري ايجاد شود، البته منظور اين نيست كه هر فردي اين باكتري را در معده اش داشته باشد، به سرطان معده يا زخم معده مبتلا مي شود، بلكه بايد گفت وجود اين باكتري به عنوان يك عامل خطرساز محسوب مي شود. * چه كساني به اين باكتري آلوده مي شوند؟ ** عوامل متعددي را به عنوان عامل خطرساز براي ابتلا به اين باكتري مي شناسند كه مهمترين آنها عبارتند از غذا يا آب آلوده، تماس با محتويات معده فرد آلوده، وضعيت نامناسب فاضلاب، زندگي در مجاورت حيوانات اهلي و وضعيت اقتصادي و اجتماعي بيمار. * راههاي انتقال هليكوباكترپيلوري كدامند؟ ** دو روش اصلي براي انتقال اين باكتري عبارتند از - دهاني - مدفوعي: چون اين باكتري مي تواند از طريق مدفوع دفع شود، اگر فرد آلوده نكات بهداشتي را رعايت نكند، از طريق دستهاي آلوده خود مي تواند عفونت را به ديگران منتقل كند. - دهاني: باكتري به مقدار فراوان در پلاكهاي دندان افراد آلوده رشد مي كند و مي تواند همراه با مواد آلوده به اين باكتري وارد دهان شود. تماس با بزاق فرد آلوده راه ديگري است براي ابتلاي ديگران. * باكتري چگونه باعث آزار بافت معده و ايجاد زخم در آن مي شود؟ ** باكتري مواد متعددي توليد مي كند كه اوره يكي از آنهاست. اوره آز با تبديل اوره به آمونياك و آب، محيط اسيدي معده را قليايي مي كند، آمونياك همچنين به مخاط معده آسيب مي رساند. اين باكتري موادي را توليد و ترشح مي كند كه سيستم دفاعي بدن از جمله بعضي از گلبولهاي سفيد را به محل كشانده و پديده التهاب و آزار بافتي را تشديد مي كند. * باكتري در معده زندگي مي كند، پس نحوه ايجاد زخم اثني عشر چيست؟ ** اگر چه باكتري مستقيماً به مخاط اثني عشر حمله نمي كند، اما از راههاي ديگر موجب آسيب آن مي شود كه مهمترين آنها: ترشح بيشتر اسيد معده است. در مطالعات متعدد ديده شده كه معده افراد مبتلا به اين باكتري در مقايسه با افرادي كه آلودگي ندارند، اسيد بيشتري توليد مي كند و اين يك عامل مهم در ايجاد زخم است. از بعضي سلولهاي معده يك ماده هورموني به نام «سوماتو استاتين» توليد و ترشح مي شود كه كار آن مهار ترشح اسيد معده است، معده بيماراني كه به اين باكتري آلودگي دارند، ميزان كمتري سوماتو استاتين توليد مي كند، بنابراين اسيد بيشتري توليد شده و زمينه بهتري براي زخم يا التهاب در اثني عشر ايجاد مي شود- وقتي اسيد معده وارد ابتداي روده كوچك - كه همان اثني عشر يا دوازدهه است - مي شود مقدار زيادي از آن توسط يك ماده به نام «بيكر بنات» كه از لوزالمعده ترشح مي شود، خنثي مي گردد. مشاهده شده كه لوزالمعده افراد مبتلا به هليكوباكترپيلوري ميزان كمتري بيكربنات توليد كرده و در نتيجه اسيد معده خنثي نمي شود و سبب آزار رسانيدن به اثني عشر مي شود. * چند درصد از افرادي كه به باكتري آلوده مي شوند، دچار علايم باليني، يعني علايم مربوط به التهاب و زخم معده و اثني عشر مي شوند؟ ** البته آمار تقريبي است و حدود 10 تا 15 درصد موارد را شامل مي شود؛ يعني از هر 100 نفري كه باكتري وارد معده آنان مي شود 10 تا 15 نفرشان دچار بيماري هاي ذكر شده خواهند شد و بقيه را مبتلايان بدون علامت مي گويند. * روشهاي تشخيص اين بيماري چيست؟ ** روشهاي تشخيص عبارتند از: - اندوسكوپي و سپس بررسي نمونه بيوپسي. اين آزمايش حدود 90 درصد ارزش تشخيصي دارد. - اندوسكوپي و فرستادن نمونه برداشته شده به آزمايشگاه بافت شناسي كه حدود 85 درصد حساسيت دارد. - آزمايش اوره آز كه ميزان حساسيت آن از همه بيشتر و بالاي 95 درصد است. - اثبات عفونت بوسيله اندازه گيري پادتن ضد باكتري در خون. اندوسكوپي باعث اذيت بيمار مي شود، ولي اين ارزش را دارد كه علت اصلي درد سر دل بيمار را مشخص مي كند. اگر سن بيمار بالا باشد يا علايمي مانند كاهش وزن، بي اشتهايي و استفراغ وجود داشته باشد، اندوسكوپي تشخيصي ضروري است؛ زيرا علاوه بر تشخيص عفونت هليكوباكترپيلوري، خيال بيمار را از نداشتن بدخيمي راحت مي كند يا در صورت وجود بدخيمي آن را خيلي سريع تشخيص مي دهد. روش عفونت بوسيله اندازه گيري پادتن ضد باكتري در خون، مي تواند براي تشخيص اوليه مورد استفاده قرار گيرد، ولي در ادامه درمان و براي آگاهي از ريشه كن شدن عفونت، خيلي مطمئن نيست؛ زيرا با وجود ريشه كن شدن باكتري از معده، يافته هاي خوني ممكن است تا ماه ها مثبت بماند از ساده ترين و دقيقترين روش تشخيصي براي هليكوباكترپيلوري، آزمايش تنفس اوره آز است. در اين روش اوره هايي كه كربن نشاندار (كربن 13 يا باكتركربن 14) در ساختمان آن به كار رفته است، توسط بيمار خورده مي شود. اگر در محدوده بيمار باكتري هليكو باكتر وجود داشته باشد، با آزاد كردن آنزيم اوره آز كه از مواد مترشحه اصلي اين باكتري است، كربن نشاندار آزاد شده و در ساختمان دي اكسيد كربن شركت مي كند. كربن نشاندار به صورت گاز دي اكسيد كربن وارد خون شده واز ريه ها دفع مي شود، بيمار حدود 10 تا 15 دقيقه پس از خوردن اوره هواي بازدمي خود را وارد يك كيسه مي كند (پاكت كوچك كاغذي) پس از آن كيسه در دستگاه اندازه گيري كننده كربن نشاندار قرار مي گيرد و دستگاه وجود يا عدم وجود باكتري را نشان مي دهد. * باكتري هليكوباكترپيلوري چگونه ريشه كن مي شود؟ ** رژيمهاي دارويي متعدد براي ريشه كني باكتري هليكوباكترپيلوري وجود دارد كه انتخاب نوع رژيم دارويي به شرايط بستگي دارد. مهمترين عامل وضعيت اقتصادي بيمار است. به عنوان مثال ساده ترين روش درمان استفاده از رژيم سه دارويي است كه «كلاريترومايسين» يكي از آنتي بيوتيكهاي آن است. دو داروي ديگر كه در اين رژيم دارويي به كار مي روند، عبارتند از «امپرازول» و «آموكسي سيلين». دوره درمان 14 روز است كه داروهاي ذكر شده با مقادير زير مصرف مي شوند: كلاريترو مايسين 500 ميلي گرم دو بار در روز، آموكسي سيلين 1 گرم دو بار در روز و امپرازول دو عدد. اين رژيم دارويي را براي بسياري نمي توان به كار برد، زيرا با توجه به قيمت كلاريترومايسين قيمت اين نسخه حتي با دفترچه بين 35 تا 50 هزار تومان مي شود. كلاريترو مايسين چه نوع ساخت داخل و چه نوع وارداتي مورد قبول بيمه هاي همگاني نيستند. رژيم ديگر دارويي كه مي تواند بيشتر از 80 درصد موفقيت داشته باشد؛ رژيم چهار دارويي است كه «بيسموت» داروي پايه آن است. در اين روش امپرازول + بيسموت + مترونيدازول + تتراسيكلين براي 10 تا 14 روز مورد استفاده قرار مي گيرد. عيب اين رژيم دارويي تعداد قرصها و كپسولهاست، به اين صورت كه بيمار وقتي از داروخانه خارج مي شود با خود يك پلاستيك دارو همراه دارد. اگر بخواهيم اين رژيم دارويي را براي چهارده روز استفاده كنيم، بايد حدود 340 قرص و كپسول براي درمان تجويز كنيم. البته بيماري كه سالها از درد سر دل و سوء هاضمه رنج برده است، اگر بداند با مصرف اين داروها مشكلش حل مي شود، با آغوش باز از آن استقبال مي كند. علاوه بر دو رژيم دارويي كه عنوان شد بيش از 30 رژيم دارويي براي ريشه كني اين باكتري وجود دارد كه هر كدام بنا بر نوع و تعداد داروها درصد موفقيت متفاوتي دارند. * آيا لازم است پس از يك دوره درمان از ريشه كن شدن اين باكتري مطمئن شويم؟ ** همان طور كه اشاره كردم، بسياري از رژيمهاي دارويي در حدود 70 تا 90 درصد موارد موفق به ريشه كني باكتري مي شوند. بنابراين اگر وضعيت مالي بيمار اجازه ندهد، اصراري به اطمينان از ريشه كن شدن باكتري نيست، اما اگر علايم بيمار، با وجود درمان بيمار باقي بمانند، بعلاوه بيمار از تمكن مالي برخوردار باشد مي توان به تشخيص براي اطمينان از ريشه كني باكتري اقدام كرد، زيرا هزينه آزمايش تنفس اوره آز تقريباً برابر 4 روز حقوق يك كارگر ساده است. |