|
* بيتا مهدوي در طي سالهاي اخير، مصرف بي رويه و خودسرانه دارو در كشور تلفات زيادي در بر داشته و ضايعات جسماني فراواني بر جان و روح بيماران وارد كرده است.

براساس آمار مراكز پژوهشي فعال در امور دارو و درمان وابسته به وزارت بهداشت، مصرف بي رويه و خود تجويز دارو، هر ماه دست كم دو هزار و 500 نفر را روانه مراكز درماني اورژانس مي كند. اين مصرف بي رويه و خودسرانه حتي مي تواند شامل مصرف استامينوفن يا آسپرين باشد و دامنه گسترده تري پيدا كند. اين در حالي است كه مسؤولان وزارت بهداشت در هر زمان با اعلام خطرات پي در پي مصرف خودسرانه دارو، نسبت به تداوم ناآشنايي و ناآگاهي مصرف كنندگان هشدار مي دهند. در بسياري از كشورها در مورد فروش دارو قوانيني وجود دارد، ساده ترين قانون فروش داروها، تقسيم بندي آنها به دو دسته است: يكي داروهاي با نسخه (داروهايي كه فقط پزشك تجويز مي كند و داروساز آن داروها را فقط با نسخه پزشك تحويل مي دهد) و داروهاي بدون نسخه يا OTC كه داروهايي هستند كه داروخانه ها مجاز به فروش آنها بدون نسخه پزشك هم هستند. البته داروهاي بدون نسخه نمي توانند خالي از خطر باشند و نبايد در هر زمان آنها را مصرف كرد، اين در حالي است كه بعضي از داروهاي بي نسخه بي خطرند و در تسكين بعضي بيماريهاي جزيي سودمندند ولي هيچ كدام از اين داروها، بيماريها را درمان نمي كنند بلكه فقط علايم بيماري را از بين مي برند. پزشكان معتقدند، استفاده ناقص يا طولاني از داروهاي بي نسخه ممكن است علايم بيماري را وخيم تر كند و يا حتي عارضه اي را كه بايد به پزشك ارجاع داد، پنهان سازد. چندي قبل دكتر رسول ديناروند، معاون غذا و داروي وزارت بهداشت در مصاحبه با رسانه هاي گروهي نيز اظهار داشته بود كه حجم دارويي كه در كشور ما مصرف مي شود در حدود 2/0 درصد بازار دارويي جهان است و هر ايراني سالانه بين 240 تا 250 عدد قرص مصرف مي كند و متوسط تجويز دارو در هر نسخه پزشكان در ايران حدود 6/3 است در حالي كه بايد به حدود 5/2 برسد. متأسفانه وضعيت آشفته و بي سر و سامان دارو در كشور، سبب خود درماني مردم شده و اين در حالي است كه مردم به راحتي به داروخانه ها مراجعه مي كنند و علاوه بر داروهاي بدون نسخه يا پيشخواني، داروهايي را كه فقط با ارايه نسخه داده مي شود را به راحتي دريافت مي كنند و اين در حالي است كه خطرات زيادي آنها را تهديد مي كند.
مصرف بي رويه مسكنها، ويتامينها و پمادهاي پوستي دكتر سيدجمال سعيدواقفي، دبير انجمن داروسازان ايران مي گويد: تعدادي از داروها جزو داروهايي هستند كه در فهرست دارويي، داروهاي بدون نسخه قرار دارند و مصرف آن در كشور نيز بسيار زياد است به گونه اي كه مردم در صورت بروز علايم بيماري به تشخيص خود بدون در نظر گرفتن عوارض دارويي آن اقدام به تهيه آن از داروخانه ها مي كنند. وي مي افزايد: به هر حال داروخانه ها نمي توانند داروهاي موجود در فهرست دارويي بدون نسخه را توزيع نكنند اما مي توانند با ارايه تعداد كم آنها به بيماران متقاضي، مصرف بيش از حد اين داروها را در كشور كاهش دهند. مصرف خودسرانه داروها حتي داروهايي نظير برخي مسكنها كه امكان خريد آن بدون نسخه نيز فراهم است، مي تواند براي بدن مضر باشد چون مصارف اين داروها بايد با توجه به شرايط جسماني و نوع بيماري مورد استفاده قرار گيرد كه آن را نيز فقط پزشك بايد تشخيص دهد. به گفته وي، هم اكنون از بين داروهايي كه تهيه آنها بدون نسخه نيز امكان پذير است انواع مسكنها، ويتامينها و برخي از كرمها و پمادهاي پوستي بيشترين مصرف دارويي در كشور را دارد. متأسفانه هر فرد هنگامي كه دچار درد مي شود به مصرف مسكنها اقدام مي كند در صورتي كه مصرف مسكنها براي هر دردي ضرورت ندارد و در اين زمينه نيز فقط پزشك بايد تشخيص دهد. وي تأكيد مي كند: از ميان داروهايي كه امكان تهيه آنها بدون نسخه وجود ندارد نيز آنتي بيوتيكها و آرام بخشها و داروهاي بيماران قلبي و عروقي، بيشترين داروهاي مصرفي در كشور را به خود اختصاص داده است. مصرف ويتامينهاي دارويي بدون تجويز پزشك زيان آور است چون ورود بيش از حد طبيعي هر نوع از ويتامينها به بدن باعث ايجاد اختلال در بدن مي شود، ورود اضافه ويتامينهاي دارويي به بدن با بروز فعل و انفعالات شيميايي مي تواند موجب ايجاد آسيب به فرد مصرف كننده و مسموميت دارويي شود. بنابراين هرگونه كمبود ويتامين در بدن بايد با تشخيص پزشك صورت گرفته و با تجويز پزشك معالج مصرف شود. دكتر واقفي در مورد نظارت بر كار داروخانه ها مي گويد: براي كنترل فروش غيرمجاز داروخانه ها در مورد داروهايي كه بايد با نسخه به بيمار ارايه شود، بازرسان ويژه اي در نظر گرفته شده كه به صورت نامحسوس كنترل مي كنند. هم اكنون حدود 200 قلم دارو در فهرست دارويي وجود دارد كه اين داروها به عنوان داروهاي OTC معروف هستند و مي توان آنها را بدون نسخه نيز از داروخانه ها تهيه كرد. وي تصريح مي كند: مصرف بيش از حد داروهايي كه امكان تهيه آن از داروخانه ها بدون نسخه وجود دارد ضمن ايجاد مشكلات براي شركتهاي توليدي دارويي داخلي كشور، به مصرف كننده دارو نيز زيان وارد مي كند چون مصرف هر دارو حتي داروهاي پيشخواني بايد با تشخيص و تجويز پزشك صورت گيرد. فروش اين داروها در داروخانه ها ثبت نمي شود بنابراين برخي از داروها از طريق ميزان آن در نسخ پزشكي توسط سازمانهاي بيمه گر و نيز بازرسي توسط بازرسان دانشگاههاي علوم پزشكي كشور به صورت دو ماه يك بار كنترل مي شود كه البته علاوه بر آن، بازرسان ويژه اي هم در زمينه فروش داروهايي كه به لحاظ بدون نسخه بودن ممنوع هستند به صورت نامحسوس در اين زمينه فعال هستند. وي در خاتمه مي افزايد: فروش يا عدم فروش داروهايي كه به لحاظ بدون نسخه بودن داراي ممنوعيت فروش هستند تا حد زيادي به اخلاق پزشكي داروسازان در داروخانه ها بستگي دارد چون اين كار باعث تهديد سلامتي مردم مي شود.
ديكلوفناك خطرناك و پرمصرف محققان معتقدند مصرف داروهاي مسكن و خواب آور، داراي آثار و عوارض مخربي است كه معمولاً تا چند ساعت باقي مي ماند. داروهاي مسكن و خواب آور باعث تغييرات رفتاري يا رواني همچون سرخوشي مختصر، رفتار نامناسب جنسي، پرخاشگري، اختلالات دركي، اختلال قضاوت، گيجي، رخوت، خواب آلودگي، شل شدن عضلات، به هم خوردن تعادل و اختلال عملكرد شغلي و اجتماعي مي شود. همچنين مصرف طولاني داروهاي مسكن و خواب آور عوارضي چون افسردگي، سردرد، ناراحتي گوارشي، آسيب كبدي و اختلال حافظه را در پي دارد. همچنين براساس تحقيقات به عمل آمده، زناني كه به طور مداوم از داروي مسكن استامينوفن، بروفن و ... استفاده مي كنند، دو برابر افراد معمولي در معرض خطر ابتلا به فشار خون بالا هستند. دكتر وزيريان، داروساز مي گويد: ترك داروهاي خواب آور، عوارض خطرناكتري دارد و ترك ناگهاني اين مواد باعث بروز تشنج در فرد مي شود، بنابراين افراد بايد حتماً زير نظر پزشك، براي كاهش مصرف و سپس ترك اين داروها اقدام كنند. وي مي افزايد: داروي مسكن ديكلوفناك كه به وفور در دسترس همه مردم است و متأسفانه مانند نقل و نبات مصرف مي شود داراي عوارض بسيار زيادي است. اين در حالي است كه مصرف معمولي ديكلوفناك كه يك داروي ضد درد و التهاب است خطر سكته قلبي و مرگ ناگهاني قلب را 40 درصد افزايش مي دهد. مطالعات انجام شده نشان مي دهد ديكلوفناك و همچنين ايبوبروفن كه جزو داروهاي ضد التهاب غير استروئيدي هستند از طريق بلوكه كردن آنزيم «سيكلواوكسي گينازه» تأثير مي گذارند. از آنجا كه اين آنزيمها در بخش هضم گوارشي و معده نيز وجود دارند و توسط ديكلوفناك و ايبوبروفن بلوكه مي شوند. اين داروها اغلب با وضعيت معده بيمار نيز سازگاري ندارند.
توصيه هاي شركت داروساز را بخوانيد وي تأكيد مي كند: يكي از بزرگترين خطرهاي خود درماني اين است كه با درمان علامت بيماري، ممكن است احساس اطمينان و آرامش كاذب به بيمار دست بدهد. بسياري از داروهاي بدون نسخه كه هر كسي مي تواند تهيه كند بيماريها را درمان نمي كند، بلكه فقط علايم بيماري را از بين مي برد و تنها درمان علامتي هستند. درمان علامتي عبارت است از: رفع و تسكين علامت يك بيماري، مثلاً داروهاي ضد درد معمولاً بيماري عامل درد را درمان نمي كنند بلكه فقط درد را تسكين مي دهند. مثلاً داروهاي آنتي اسيد، زخم معده را درمان نمي كنند بلكه دردهاي ناشي از زخم معده را تخفيف مي دهند. بنابراين اولين اصل خود درماني با داروها اين است كه اين داروها فقط براي درمان علامتي كوتاه مدت به كار مي روند و هيچ گاه از آنها سر خود و بدون مشورت با پزشك به مدت طولاني استفاده نشود. خود درماني نادرست با داروها حتي داروهاي بدون نسخه هم عوارض جانبي شديد دارد. وي خاطرنشان مي كند: داروهاي بدون نسخه اگر به مقدار درست و به مدت زمان لازم و معين مصرف شوند، تقريباً بي خطرند، اما اگر به مقدار نادرست و مدت طولاني مصرف شوند، همانند داروهاي با نسخه، كشنده اند. وي مي گويد: براي پيشگيري از هرگونه خطر، هنگام مصرف داروهاي نسخه شده، طبق دستور پزشك عمل كنيد و هنگام مصرف داروهاي بدون نسخه، به دقت دستور مصرف، توصيه ها و هشدارهاي كارخانه سازنده دارو را بخوانيد.
آرام بخشها، آرامش را از شما مي گيرند دكتر مهدي صميمي اردستاني، روانپزشك چندي قبل در مصاحبه با رسانه هاي گروهي اظهار داشته كه توزيع بدون نسخه آرام بخشها در برخي از داروخانه ها مانع از درمان بيماري اصلي مي شود. وي افزود: نوعي از داروهاي آرام بخش براي بيماران مبتلا به افسردگي و نوع ديگر براي بيماران رواني مناسب است از اين رو بيماران نبايد بدون تشخيص پزشك اقدام به مصرف اين داروها نمايند. داروهايي كه جنبه آرام بخش دارد داراي دستورات خاصي هستند لذا نمي توان با توجه به نوع و خاصيت دارويي، فقط به علت داشتن نوعي خاصيت آرام بخش، آن را براي هر بيمار تجويز كرد. به گفته وي، متأسفانه با وجود اينكه براساس فهرست دارويي كشور نبايد داروهاي آرام بخش را بدون نسخه پزشكي گرفت اما برخي داروخانه ها اين داروها را بدون نسخه نيز به بيماران مي دهند بنابراين بايد مسؤولان دارويي در اين زمينه نظارت و توجه بيشتري كنند. وي تأكيد كرد: مصرف خودسرانه و طولاني مدت داروهاي آرام بخش باعث عوارض دارويي مي شود زيرا حتي در صورت ضرورت داروي آرام بخش براي بيمار، به طور حتم با توجه به زمان مصرف، پزشك از داروهاي كم خطرتر استفاده مي كند. به هر حال اگر همين الان قصد مصرف دارويي به صورت خودسرانه داريد، كمي به عواقب آن توجه كنيد. |