* غلامرضا قلندريان

دكتر حدادعادل رئيس مجلس شوراي اسلامي بنا به دعوت «احمد فتحي سرور»، رئيس مجلس الشعب مصر، براي شركت در پنجمين اجلاس رؤساي مجلس كشورهاي عضو سازمان كنفرانس اسلامي، براي يك ديدار چهار روزه سه شنبه عازم قاهره خواهد شد.اين سفر در راستاي رفت و آمدهاي مقامهاي دستگاه سياست خارجي و تسهيل در برقراري مناسبات ديپلماتيك دو كشور، قابل ارزيابي است.
ايران با توجه به رويكردهاي مبتني بر همكاري منطقه اي و اسلامي، در صدد است روابط خود را با مصر از سر بگيرد. آقاي احمدي نژاد در جريان سفر به امارات در پاسخ به سؤال يك خبرنگار مصري در خصوص روابط ايران و مصر، گفت: «در مورد رابطه با مصر به طور قاطع به دنبال تجديد روابط هستيم و اگر دولت مصر اعلام آمادگي كند، در اولين فرصت سفارت ايران را در اين كشور داير خواهيم كرد.»
نيازهاي متقابل دو كشور اسلامي ايران و مصر تجديد رابطه را اهميت مضاعفي بخشيده است. هژموني نظام سلطه جهاني در فقدان ابر قدرت بلوك شرق با ادبياتي يك جانبه گرايانه بويژه پس از رخداد واقعه 11 سپتامبر، همگرايي كشورهاي اسلامي را ضروري مي نمايد.
مصر در شمال آفريقا به عنوان يك كشور عربي، جايگاه ويژه اي در ارتباط با جمهوري اسلامي ايران داراست، زيرا هر دو كشور با ظرفيت بالا، در دو منطقه حساس و راهبردي جهان در آفريقا، خاورميانه و آسيا قرار گرفته اند و داراي تمدن و فرهنگ كهن در روابط تاريخي، فرهنگي ديرينه بوده اند. همچنين، به عنوان دو مركز عمده و حوزه اصلي تمدن شرق از ديرباز با يكديگر ارتباط داشته اند و در ساخت و پيشبرد تاريخ و تمدن بشري نقش بسيار تعيين كننده اي ايفا كرده اند.ايران و مصر از سابقه غني فرهنگي و تمدني و نيز توانمنديهاي ديني، سياسي و فرهنگي برخوردارند و در صورت همكاري با هم مي توانند نقش سازنده اي در معادلات منطقه اي و بين المللي ايفا كنند. از اين رو، موضوع گسترش روابط و همگرايي نسبت به مسايل دوجانبه و منطقه اي، اخيراً مورد توجه سياستمداران دو كشور قرار گرفته است.زمينه هاي همگرايي دو كشور را در حوزه هاي گوناگوني مي توان مورد تأمل و مداقه قرار داد، كه اين مؤلفه هاي همگرا، تهران و قاهره را به سوي تجديد رابطه سوق مي دهد.
بي ترديد، سياست برتري جويانه رژيم صهيونيستي در منطقه و تلاش براي اشاعه تسليحات كشتار جمعي، امنيت ايران و مصر را با تهديد مواجه نموده است، به طوري كه با وجود روابط رسمي بين قاهره و تل آويو، اكثر مردم مصر، رژيم صهيونيستي را به عنوان يك كشور قبول ندارند و همچنان از قدرت نظامي رو به گسترش اين رژيم، احساس خطر مي كنند. در واقع، تلاشهاي ايران و مصر در قالب طرح خاورميانه عاري از تسليحات هسته اي مي تواند نقطه مشترك براي پيگيري همكاريهاي دو جانبه باشد.
مصر بارها از حقوق هسته اي ايران در محافل بين المللي دفاع كرده و احساس مي كند پس از اشغال عراق توسط نيروهاي آمريكايي، از اهميت استراتژيكي آن براي غرب كاسته شده است، زيرا با حضور نيروهاي اشغالگر در منطقه، مواضع رژيم صهيونيستي تقويت شده و اين رژيم به يك متغير تأثيرگذار مستقل در منطقه تبديل شده است.
حقوق بشر نيز از مسايلي است كه با شدت و ضعف عليه ايران و مصر به كار گرفته شده است، بنابراين در اين مورد، زمينه همكاري ميان طرفين هميشه وجود داشته است. تغيير رأي مصر از مثبت به ممتنع در برخي قطعنامه هاي حقوق بشرعليه ايران، ازجمله آثار و نتايج رايزنيها و همكاريهاي دو طرف در سطح بين المللي است. البته، نبايد از اين نكته غافل بود كه تفاوتهايي هم در ديدگاه طرفين در اين باره وجود دارد.

همكاريهاي اقتصادي و تكنولوژيك
ايران و مصر ظرفيتهاي گسترده اي درراستاي تعاملهاي اقتصادي دارند. در نشست قاهره دو طرف زمينه هاي مشترك همكاري اقتصادي را تشريح كردند. در اين نشست، اهميت بهره گيري از فرصتها و ظرفيتهاي اقتصادي دوكشور در سطوح داخلي، نهادها و سازمانهاي بين المللي و منطقه اي، به عنوان راه كار مناسب توسعه و تعميق روابط ايران و مصر، حتي پيش از بسط روابط سياسي، مورد تأكيد قرار گرفت. همچنين، بهره گيري ازظرفيتهاي بالاي تكنولوژيكي در استفاده از منابع و ذخاير طبيعي، سرمايهگذاريهاي مشترك در صنايع سرمايه بر و صنايع سنگين، بويژه خودروسازي، تجارت جهاني و استفاده از نيروهاي متخصص و ماهر در توسعه اقتصادي با گرايشهاي صنايع توريسم، سبك و سنگين، تبديلي و فرآوري و فناوري در تمامي زمينه ها، از ديگر زمينه هاي همكاري دوجانبه ايران و مصر است.
نكته ديگري كه به نظر مي رسد مقامهاي ايراني و مصري بايد به شكل جدي آن را پيگيري كنند، اين است كه آمريكا و رژيمصهيونيستي همچنان به دنبال اجراي طرح خاورميانه جديد هستند؛ خاورميانه اي كه قرار است با محوريت و سيطره نظامي، اقتصادي، سياسي و فرهنگي رژيم صهيونيستي شكل گيرد، كه برخي جلوه هاي آن را در روزهاي اخير با تهاجم گسترده رژيم صهيونيستي به باريكه غزه مي توان مشاهده نمود. ايران و مصر با پيشگامي در جهت حمايتهاي انساني و اسلامي از مردم مظلوم فلسطين، بستر بيداري جهان اسلام را فراهم مي كنند، لذا ضرورت اتحاد كشورهاي اسلامي و عربي بيش از گذشته احساس مي گردد و نقش مهم دو كشور در تقريب مذاهب اسلامي و ظرفيتهاي بالا براي گسترش روابط در ابعاد سياسي و فرهنگي، مي تواند به نفع كل جهان اسلام باشد.
نكته اي كه ذكر آن خالي از فايده نيست، مخالفتهاي برخي كشورها در مورد نزديكي روابط ايران و مصر مي باشد. در اين مورد مي توان به آمريكا و رژيم صهيونيستي اشاره نمود كه از نزديكي ايران، با كشورهاي منطقه نگران هستند، بهگونه اي كه سفر بوش به منطقه خاورميانه با هدف مقابله با نفوذ ايران، در اين راستا قابل ارزيابي است. پديده ايران هراسي كه واشنگتن به عنوان يك سوژه جنگ رواني عليه ايران در پيش گرفته از اين منظر قابل توجيه مي باشد. به سخن ديگر مقامهاي كاخ سفيد در تلاش هستند ترس از ايران را جايگزين ترس از اسرائيل نمايند تا از اين رهگذر ضمن تأمين امنيت اسرائيل، موضوع روند صلح را نيز از بن بست خارج كنند.
بنابراين، مناسبات سياسي، اقتصادي ايران در سالهاي اخير بخصوص پس از دولت نهم، در نحوه تعامل با كشورهاي اسلامي اهميت مضاعفي يافته است، بويژه كه در سال جاري مقام معظم رهبري با توجه به سياستهاي تفرقه جويانه كشورهاي فرامنطقه اي، جهت خنثي سازي توطئه هاي آنان، راهبرد «انسجام اسلامي» را براي جغرافياي جهان اسلام مطرح نمودند. اين وضعيت، رويكرد منطقه گرايي را با محوريت اسلام در بين كشورهاي منطقه تشديد مي نمايد.
از سوي ديگر، تحولات منطقه اي و جهاني و هجمه گسترده اردوگاه استكبار عليه مسلمانان، شكل گيري بلوك همگرا را در ميان ملتها و دولتهاي اسلامي ضروري مي سازد.
رويكرد آقاي احمدي نژاد در عرصه سياست خارجي افزون بر تنش زدايي، اولويت ارتباط را به كشورهاي اسلامي داده است تا از اين منظر افق همگرايي و انسجام اسلامي را در ميان جهان اسلام عملي سازند. ايشان در تلاش هستند با ايجاد بلوك اسلامي، ضمن حل معضلات جهان اسلام، ساز وكار ي را براي مقابله با زياده خواهيهاي آمريكا در كشورهاي اسلامي ايجاد نمايند.اميد مي رود، سفر رئيسمجلس به قاهره، شكل گيري فصل نويني از روابط بين دو كشور مهم و محوري جهان اسلام را رقم بزند و ضمن ذوب نمودن يخ روابط، الگوي مناسبي براي ديگر كشورهاي اسلامي گردد تا با همسويي و همگرايي، در شكل دهي مناسبات جهاني سهم بسزايي را ايفا نمايند.