|
تشكيل سازمان اوپك گازي درحالي در روزهاي گذشته بار ديگر به كانون توجه رسانه هاي جهان تبديل شده كه از زمان جدي شدن روند بررسي ايجاد چنين سازماني يك سال مي گذرد.

به گزارش ايسنا، يك سال پيش و در روز هشتم بهمن ماه سال 1385 بود كه در جريان سفر رئيس شوراي امنيت روسيه به تهران، پيشنهاد رسمي ايران براي همكاري درمورد ايجاد سازماني براي همكاريهاي گازي مانند اوپك به وي ابلاغ شد و موجي از واكنشهاي رسانه اي در سراسر جهان به راه انداخت.
در آن زمان موافقان و مخالفان ايجاد چنين سازماني هريك براساس مواضع و منافع خود به اظهارنظر مي پرداختند، اما آنچه مهم بود، اين نكته بود كه پيشنهاد ايران تشكيل چنين سازماني را از مرحله حدس و گمانه زني به عمل تبديل كرده و نشان مي داد، كشوري كه داراي دومين ذخاير گازي جهان است، به طور جدي اين طرح را پيگيري مي كند.
استقبال از ايده تشكيل اوپك گازي
برخلاف پيش بيني بسياري از محافل غربي، ايده ايجاد اوپك گازي از سوي روسيه دارنده بزرگترين ذخاير گازي جهان هم با استقبال مواجه شد، تا جايي كه رئيس جمهور اين كشور اين ايده را «جذاب» ارزيابي كرد تا مفهوم چنين سازماني را يك گام ديگر به واقعيت نزديكتر كند.
به فاصله دو ماه پس از پيشنهاد ايران بود كه نشست مجمع كشورهاي صادركننده گاز در روز 20 فروردين در دوحه قطر در سطح وزيران و معاونان وزير روسيه، ايران، الجزاير، قطر، بوليوي، مصر، اندونزي، ليبي، مالزي، نيجريه، ترينيداد و توباگو با نظارت نروژ برگزار شد كه طبيعتاً از آنجا كه زمان زيادي از موج واكنشها به اين موضوع نگذشته بود، از اين نشست به عنوان كانون بحث و بررسي درخصوص تشكيل سازمان اوپك گازي ياد مي شد.
برخي حتي انتظار داشتند اين مجمع بتواند نقش چنين سازماني را ايفا كند، ولي با وجودي كه از زمان تشكيل اين نشست در سال 2001، مسأله تشكيل يك اتحاديه گازي در مباحث اين گروه بوده است، ولي استحكام و انسجام كم اين گروه و نبود يك دفتر دبيرخانه ثابت با بودجه مشخص، باعث تأخير در به نتيجه رسيدن اين هدف بوده است.
درحالي كه فضاي رسانه اي برگزاري اين نشست را با تصميم گيري براي ايجاد سازماني مانند اوپك براي كشورهاي صادركننده گاز همراه كرده بود، اعضاي مجمع در اين نشست نشان دادند چنين سازماني در كوتاه مدت در دستور كار اعضا نيست، ولي اين كشورها بررسي كارشناسي اين موضوع را به دست كارگروههاي ويژه تخصصي سپردند تا براي نشست بعدي مجمع كه تابستان 2008 در مسكو برگزار مي شود، اطلاعات لازم براي تصميم گيري درخصوص تشكيل اين سازمان در دسترس باشد.
چهار كشور روسيه، ايران، الجزاير و قطر كه بيش از 30 درصد از كل گاز جهان را استخراج مي كنند و مجموع ذخاير ثابت شده آنها بيش از 60 درصد كل ذخاير جهان ارزيابي مي شود، با سهم كشورهاي عضو اوپك نيز كه 68 درصد ذخاير نفتي دنيا را در اختيار دارند، قابل مقايسه خواهند بود؛ اما محدوده شركت كنندگان چنين سازماني مي تواند افزايش يابد و كارشناسان از كشورهايي مانند قطر، ليبي، روسيه، كشورهاي آسياي ميانه، الجزاير و ايران به عنوان اعضاي اصلي و كشورهاي ليبي، موريتاني، مالي و برخي از كشورهاي مركزي قاره آفريقا نيز به عنوان ديگر اعضايي كه ظرفيت پيوستن به چنين سازماني را دارند، نام برده اند.
دلايل موافقان و مخالفان
اكنون در حالي برگزاري نشست سياسي اقتصادي داووس در سوئيس كه با حضور مقامهاي اقتصادي بسياري از كشورها برگزار مي شود، بار ديگر موضوع اوپك گازي را پس از چند ماه به تنور داغ رسانه ها نزديك كرده است كه با نزديك شدن به زمان نشست تأثيرگذار مسكو موج مخالفتها و موافقتها از سر گرفته شده است.
موافقان چنين سازماني معتقدند در شرايطي كه سازمان كشورهاي صادركننده نفت (اوپك) پس از گذشت نزديك به نيم قرن از عمر خود، به جايگاهي پراهميت و تأثيرگذار در سياستهاي نفتي دست يافته است، با جايگزيني منابع گازي به جاي نفت در عرصه جهاني انرژي، نياز براي ايجاد سازماني همچون اوپك براي صادركنندگان گاز بيشتر خود را نشان مي دهد. هر چند همين موافقان نيز اذعان دارند كه برآورده كردن اين نياز به گذشت زمان و برنامه ريزي دقيق براي تبيين سياستهاي روشن چنين سازماني احتياج دارد.
ولي در شرايطي كه اوپك پس از گذشت حدود 50 سال و پشت سرگذاشتن زير و بم ها و فراز و نشيبهاي زياد كه حتي به تغيير چندين عضو خود هم منجر شده است، اكنون به هماهنگي نسبي در زمينه سياستگذاري و تعامل اعضا با يكديگر رسيده، اين نكته كه صادركنندگان گاز براي ايجاد يك اتحاديه بايد از برخي منافع شخصي خود گذشته و علاوه بر آن براي رسيدن به چارچوب همكاريهاي مشترك تلاش كنند، اهميت بيشتري مي يابد.
بهانه گيري مصرف كنندگان
اگر بخواهيم رويكرد كشورهايي كه از آنها به عنوان اعضاي احتمالي اوپك گازي نام برده شده را با دقت بيشتري واكاوي كنيم، بايد گفت روسيه به عنوان دارنده بزرگترين ذخاير گازي جهان از جايگاه استراتژيك بالايي براي گام برداشتن درخصوص چنين سازماني برخوردار است و از آنجا كه بخش اعظم واردات گاز اتحاديه اروپا هم از روسيه تأمين مي شود، نگراني هاي زيادي از سوي اين كشورها و حتي آژانس بين المللي انرژي كه نمايندگي مصرف كنندگان را دارد، درخصوص تلاش روسيه براي ايجاد يك «كارتل گازي» ابراز شده است.
اما مقامهاي روسيه و در رأس آنها ولاديمير پوتين كه امسال به دوران زمامداري چندين ساله خود در اين كشور پايان مي دهد، بارها براي مواجه نشدن با سيل انتقادهاي مصرف كنندگان در غرب تأكيد كرده اند كه هدف توليدكنندگان گاز به هيچ وجه ايجاد يك كارتل و كنترل قيمتها و بازار گاز نيست، بلكه تنها تلاش مي شود تا همگرايي ميان اعضا بيشتر شود تا بتوان بازار جهاني گاز را از گسستگي جدا كرد و صادركنندگان گاز كه هر يك به صورت جداگانه و با سياستهاي تك گرايانه اقدام مي كنند، نيازمند دستيابي به مذاكرات و گفتگو هستند و در حال حاضر اين مصرف كنندگان هستند كه در هماهنگي با هم و مانند يك سازمان عمل مي كنند. ايران هم كه بارها تأكيد كرده است اين مجمع به دنبال امنيت عرضه و ثبات بازار گاز به نفع كشورهاي مصرف كننده و توليدكننده است و عليه هيچ گروهي بويژه كشورهاي مصرف كننده نيست.
نگراني غربي ها
اما اين يك روي سكه است؛ زيرا با وجود همه اين تكذيب ها و تأكيدها، مطرح شدن احتمال ايجاد يك اتحاد انرژي غير غربي كافي است تا نگراني هايي در رابطه با تشكيل سازماني مانند اوپك در كانون توجهات قرار گيرد؛ زيرا مجموع ذخاير گازي روسيه، كشورهاي آسياي مركزي و ايران بيش از 60 درصد از حجم كل ذخاير گازي جهان را شامل مي شود و غربي ها كه گويا به مصرف سهل و ارزان قيمت ذخاير انرژي ديگر كشورها عادت كرده اند، از اينكه اين كشورها ذخاير گازي را تحت كنترل سياستهاي خود در آورند ابراز نگراني مي كنند.
منتقدان اين بحث را هم مطرح مي كنند كه تشكيل چنين سازماني نمي تواند به اين آساني باشد، زيرا بازار گاز به صورت اصولي با بازار نفت تفاوت دارد و ذات منطقه اي بودن اين بازار به اعضاي احتمالي چنين سازماني اجازه نخواهد داد كه بتوانند به همگرايي دست پيدا كنند، زيرا همان طور كه گفته شد حتي روش قيمت گذاري گاز نيز مانند نفت به صورت جهاني نيست و چنين مسأله اي اتخاذ سياستهاي هماهنگ را با مشكل مواجه مي كند.
به هر حال بايد پذيرفت، در زماني كه گاز به تدريج خود را به عنوان منبع اوليه تأمين انرژي به جاي نفت مطرح مي كند، نياز به داشتن سياستهاي همسو از سوي توليدكنندگان بيش از قبل به چشم مي خورد و اين كشورها در صورتي كه بخواهند در بخش گاز جايگاه بهتري در بازار جهاني داشته باشند، نيازمند اقدامهاي همسو و هدفمند هستند. در اين شرايط است كه جاي سازمان يا اتحاديه اي كه مسؤوليت هماهنگي سياستهاي بزرگترين توليد كنندگان گاز جهان را بر عهده داشته باشد، كاملاً خالي به نظر مي رسد و بايد پذيرفت اين اقدام گرچه در ابتدا با مخالفت كشورهاي بزرگ مصرف كننده رو به رو مي شود، ولي بتدريج با تصميمات كارآمد، جايگاه سازمان تحكيم شده و اين مصرف كنندگان هستند كه بايد سياستهاي خود را براساس اين تصميم تغيير دهند.
در شرايطي كه روند اتفاقها و اظهارنظرها اين گونه نشان مي دهد كه تشكيل چنين سازماني اجتناب ناپذير است، بايد تا تابستان صبر كرد و منتظر نتيجه نهايي نشست مسكو شد كه مي تواند تعاملات جهاني بازار گاز را با تغييرات عمده اي همراه كند. |