* دكتر مهدي تقوي

بودجه 87 به معناي واقعي كلمه يك بودجه متفاوت است. اين تفاوت هم از حيث ارقام و محتوا و هم از حيث روش بودجه توهمي به چشم مي آيد. روشن است كه اين تفاوت باعث بروز چالشهايي ميان دولت و مجلس به عنوان مجري و نظارت كننده مهمترين سند دخل و خرج كشور شود. با اين حال نكته اي كه قابل طرح به نظر مي رسد اين است كه چالش لزوماً به معناي ضعف ياناكارآمدي بودجه نيست بلكه تقارن نظرات و برداشتهاي متفاوت و تلاش براي جمع بندي تمامي نظرات و اجراي بهترين نتيجه گيري است.
بودجه 87 نيز با چنين نگاهي در برخي مسايل چالش برانگيز به نظر مي رسد و ديروز در سخنان رئيس جمهوري برخي از اين چالشها ذكر شد. نگاهي به محتواي بودجه مهمترين چالشها را به اين شرح آشكار مي كند:
1 - مهمترين چالشي كه ديروز خود را نشان داد و مي توان از آن به عنوان اصلي ترين دليل حضور كم سابقه رئيس جمهور در مجلس نيز برشمرد، چالش بر سر تصويب كليات لايحه است. كليات لايحه به معني چارچوب و ارقام كلي بودجه است. مجلس بر سر چند بخش از كليات اشكالهايي گرفته بود كه به نظر مي رسد اين اشكالها در طول بررسي جزئيات بودجه نيز خود را نشان دهد. نخستين بخش، شيوه بودجه نويسي و تعداد رديفها بود. دولت رديفها را از 600 رديف قبلي به 39 رديف كاهش داده بود اما كميسيون تلفيق مجدداً اين رديفها را به 270 رديف افزايش داد. رئيس جمهور با اينكه ديروز نارضايتي خود را از افزايش رديفها نشان داد اما مجلس سرانجام همان 270 رديف كميسيون تلفيق را تصويب كرد. بخش ديگر اشكال مجلس بر نظارت ناپذير بودن لايحه بود كه رئيس جمهوري آن را رد كرد اما به نظر نمي رسد اين تكذيب بتواند منتقدان را قانع كند. بخش ديگر ابهام قانوني در توزيع اختيارات و افزايش احتمالاً بيش از حد اختيارات وزرا است. البته ديروز رئيس جمهور چنين اقدامي را اتفاقاً مثبت ارزيابي كرد اما اين ارزيابي معلوم نيست تا چه حد مورد قبول نمايندگان قرار گيرد.
2) چالش ديگر بحث رشد استفاده از درآمد نفت در بودجه و نفتي تر شدن بودجه است. طبق ارقام منتشره، رشد استفاده از درآمد نفت در سال 84 معادل 26.7 ميليارد دلار و درصد اتكاي بودجه به نفت 44 درصد بوده است حال آنكه اين رقم در سال جاري به 36 ميليارد دلار و درصد اتكا به 50.4 درصد و در نهايت در بودجه پيشنهادي 87، درصد اتكاي به نفت 59 درصد و رشد درآمد مورد استفاده از بخش نفت به 46.4 ميليارد دلار رسيده است. اين امر مجلس را در برابر اين پرسش قرار داده كه چرا دولت در تحقق ساير درآمدها ناكام بوده و ديگر اينكه آيا اين رشد برداشت 10.6ميليارد دلاري آن هم فقط در طول يك سال باعث رشد نقدينگي و تورم نخواهد شد؟
3) بحث ديگر رشد تورم و ثابت ماندن رشد اقتصادي است. در حالي كه نرخ تورم در دي ماه را بانك مركزي 17.5 درصد با حدود 0.4 درصد افزايش نسبت به آذرماه 86 اعلام كرده، اين پرسش احتمالاً در حين بررسي لايحه بودجه مطرح مي شود كه چرا متوسط نرخ تورم در سال آينده 15.5 درصد پيش بيني شده است؟ آيا رقم واقعي بيش از اينها نيست؟
همچنين رشد بودجه عمراني باعث رشد تورم نخواهد شد؟ چرا حقوق كارمندان دولت بين 6 تا 9 درصد يعني 6.5 درصد زير نرخ تورم رسمي افزايش يافته و تدابير دولت براي كنترل تورم يا تمهيدات جبراني آن چه خواهد بود؟ از سوي ديگر بانك مركزي رشد اقتصادي كشور در 6 ماهه نخست امسال را 6.7 درصد پيش بيني كرده حال آنكه بودجه 87 متوسط اين رشد براي كل سال را 6.5 درصد دانسته است. اين نشان مي دهد كه با وجود رشد 10 ميليارد دلاري بودجه عمراني، رشد اقتصادي كشور در سال 87 نسبت به امسال تغيير چنداني نمي كند و اين امر جدا از اينكه يك چالش جدي است، احتمال موفقيت در كاهش تورم از طريق رشد توليد ناخالص داخلي را كاهش مي دهد.
عموماً بحث بعدي قيمت بنزين است كه كميسيون تلفيق آن را مسكوت گذارده است. با توجه به اعتراض مجلس به اجراي ناقص تبصره 13 و اجراي نظام تك نرخي به جاي مصوبه 2 نرخي يعني عرضه بنزين آزاد همراه با سهميه بندي - احتمال چالش در اين باره وجود داشته و احتمال ارايه پيشنهادهاي متعدد اصلاحي مي رود.
5) آخرين چالش بزرگ گنجانيدن قانون مديريت خدمات كشوري و 1600 ميليارد تومان بودجه اي است كه مجلس با وجود مخالفت و اعلام عدم آمادگي دولت براي اجراي اين قانون در كميسيون تلفيق تصويب كرده است. دولت مي گويد براي بيش از 2 ميليون كارمند بايد حكم كاملاً جديد استخدامي صادر كند و نظام هماهنگ پرداخت را كه حدود 30 سال از اجراي آن مي گذرد كنار بگذارد كه فرآيند اين كار در طول يكسال امكانپذير نيست و باعث به هم ريختگي نظم زندگي و معيشت كارمندان دولت مي شود. با اين حال بايد ديد دولت و مجلس بر سر چالشهاي بودجه 87 كه موارد ياد شده از مهمترين آنهاست به چه نتيجه و جمع بندي مي رسند كه مطابق با منافع مردم و كشور باشد، اما هر چه باشد فرآيند اين چالشها روزهاي داغ و بي سابقه اي را در سرماي شديد زمستان امسال رقم خواهد زد.