|
* كاظم صادقپور
گرايش پيدا كردن كودكان به مطالعه در دوران كودكي، اين فرهنگ را در آنها نهادينه مي كند كه در بزرگسالي نيز به سوي كتاب و كتابخواني بروند.

متأسفانه در ايران سرانه مطالعه افراد نسبت به ديگر كشورها پايين است و افراد كمتر عادت به مطالعه دارند، استان يزد هم يكي از استانهايي است كه از اين قاعده مستثنا نيست.
مريم 19 ساله، دانشجوي رشته حقوق در مورد اينكه چقدر در روز مطالعه مي كند، مي گويد كه بيشتر كتابهاي مربوط به رشته تحصيلي خودرا مي خواند.
وي معتقد است كه اكثر دانشجويان براي تكميل كردن كارهاي تحقيقاتي خود به كتابخانه ها مراجعه مي كنند و گروه ديگري نيز در زمان امتحان به كتابخانه ها مراجعه مي كنند و بعضي از كتابخانه ها به دليل نداشتن كتابهاي مورد نياز دانشجويان نمي توانند پاسخگوي نياز دانشجويان باشند.
دانشجوي ديگري كه در رشته محيط زيست تحصيل مي كند، در مورد كتابخانه هاي استان يزد مي گويد: اكثر كتابخانه ها منابع معتبر ندارد و كتابهاي آنها بروز نبوده و از طرفي امروزه با گسترش وسايل ارتباط جمعي مدرن از جمله اينترنت، دانشجو مجبور نيست به كتابخانه ها مراجعه كند و نيمي از وقت خود را لابه لاي قفسه كتابخانه ها سپري كند، او با مراجعه به اينترنت در كمترين زمان به غني ترين منابع دسترسي پيدا مي كند.
سارا 23 ساله دانشجوي علوم سياسي نيز در اين باره مي گويد: امروزه كتابخانه ها امكانات مناسبي در اختيار مراجعه كنندگان قرار نمي دهند. اكثر افرادي كه به كتابخانه ها مراجعه مي كنند براي گذراندن اوقات فراغت خود مي باشد و اكثر دانشجويان نيز براي تأمين نيازهاي خود به كتابخانه هاي دانشگاهها مراجعه مي كنند.
محمد 17 ساله مي گويد كه مطالعه را دوست دارد و از كودكي هميشه به كتابخواني علاقه داشته و كتابخانه را مكان آرام و مناسبي براي مطالعه مي داند و همواره به كتابخانه مي آيد.
دانشجوي ديگري كمبود وقت و گران بودن كتاب را از مهمترين دلايل عدم گرايش افراد به مطالعه مي داند و از طرفي معتقد است كه اكثر دانش آموزان و دانشجويان فقط كتابهاي مربوط به رشته تحصيلي خود را مي خوانند.
دانشجوي ديگري اعتقاد دارد، اگر تمام كتابخانه ها به سيستم رايانه و اينترنت تجهيز شوند مراجعه كننده سريعتر مي تواند كتابهاي مورد نياز خود را پيدا كند و اين خود يك عامل مهم در گرايش افراد به مطالعه است.
مديركل كتابخانه هاي عمومي استان يزد مي گويد: در حال حاضر 74 كتابخانه با يك ميليون جلد كتاب در استان وجود دارد كه از نظر كيفي و كمي به نسبت جمعيت مطلوب نيست.
محمد رضا قانع مهمترين مشكلات كتابخانه را به روز نبودن كتابها مي داند و عنوان مي كند كه كتابهاي موجود در كتابخانه ها، به طور متمركز از تهران خريداري مي شود، كه متناسب با نياز نيست و اگر كميته هاي تخصصي خريد و توزيع كتاب تشكيل شود و كتابها براساس نياز كتابخانه ها خريداري و نيز كمبود نيروي انساني متخصص تأمين شود، مي توان به بهبود كتابخواني در يزد اميدوار بود.
وي مي افزايد: فرسودگي ساختمانهاي كتابخانه ها كه با كمبود فضا براي مطالعه رو به رو هستند نيز از جمله مشكلات موجود در كتابخانه هاي اين استان مي باشد.
خيرين تاكنون سه كتابخانه در يزد تأسيس كرده اند كه هم اكنون دو كتابخانه وابسته به آستان قدس رضوي مي باشد.
كتابخانه مروج در سال 1365 توسط حاج علي اصغر مروج تأسيس شده است و داراي 68 هزار جلد كتاب و 25 جلد كتاب خطي مي باشد و 13 هزار و 500 نفر عضو اين كتابخانه مي باشند.
اين كتابخانه داراي دو هزار و 100 متر زيربنا مي باشد. داراي دو تالار مطالعه براي خواهران و برادران و يك مخزن كتاب مي باشد و هر تالار گنجايش 110 نفر براي مطالعه را داراست.
يكي ديگر از كتابخانه هاي وابسته به آستان قدس رضوي كتابخانه وزيري يزد مي باشد.
اين كتابخانه در سال 1342 تأسيس شده و جنب مسجد جامع يزد مي باشد در حال حاضر اين كتابخانه داراي 185 هزار جلد كتاب چاپي و 4 هزار و 467 جلد كتاب خطي مي باشد در حال حاضر اين كتابخانه داراي 14 هزار و 560 نفر عضو بوده است.
همچنين اين كتابخانه داراي موزه نيز مي باشد.
قانع خاطرنشان مي كند: در شهرستانهاي يزد، ميبد، بافق، مهريز كتابخانه هاي تخصصي درخصوص افراد نابينا وجود دارد كه اين افراد هم از اين كتابخانه ها استفاده مي كنند.
مديركل كتابخانه هاي عمومي استان يزد ضمن ارايه گزارشي از كتابخانه هاي استان در مورد وضعيت مطالعه و فرهنگ كتابخواني در بين افراد مي گويد: يكي از مهمترين دلايلي كه باعث مي شود افراد كمتر به سوي مطالعه و كتابخواني گرايش پيدا كنند، نبود كتابهاي مناسب مي باشد و اگر متوليان فرهنگي بتوانند نيازهاي افراد را شناسايي كنند و برحسب اين نيازها، كتابها را در اختيار افراد قرار دهند اشتياق به مطالعه در افراد افزايش مي يابد.
به گفته وي، بسياري از مردم در زندگي روزمره خود با مشكلات گوناگوني رو به رو هستند كه وقت پرداختن به مطالعه ندارند و برخي ديگر بيشتر نيازهاي اطلاعاتي خود را از رسانه هاي ارتباط جمعي بخصوص راديو و تلويزيون و اينترنت تأمين مي كنند.
قانع، سرانه مطالعه در استان يزد را كمتر از 10 دقيقه در روز عنوان كرد و افزود: افزايش اعضاي كتابخانه ها، پاسخ مناسب به نياز عموم مردم جامعه در امر مطالعه و شناخت نيازهاي افراد، استفاده از ابزارهاي نوين اطلاع رساني، مجهز كردن تمام كتابخانه ها به شبكه اينترنت، معرفي كتاب در پايگاههاي اينترنتي از جمله راهكارهاي مناسب براي افزايش سرانه مطالعه در استان مي باشد.
وي تعداد اعضاي فعال در كتابخانه هاي استان را 36 هزار نفر، ميانگين مراجعه كنندگان به كتابخانه ها در سال را يك ميليون و 300 هزار نفر و تعداد كتابي كه در سال امانت داده شده را يك ميليون و 400 هزار كتاب ذكر كرد.
هر چند مديركل كتابخانه هاي عمومي يزد سرانه مطالعه در اين استان را كمتر از 10 دقيقه ذكر مي كند، اما مريم پارسائيان استاد دانشگاه و مسؤول فني كتابخانه امام علي(ع) يزد سرانه مطالعه در اين استان را كمتر از 4 دقيقه مي داند و مي گويد: در ايران عادت به مطالعه در افراد وجود ندارد و مهمترين سني كه مي توان افراد براي مطالعه تشويق و ترغيب كرد دوران كودكي است، كودكان در مدرسه مي توانند با مراجعه به كتابخانه مدرسه و شركت در كلاسهاي داستان نويسي و قصه گويي به مطالعه روي آورند.
وي نقش پدر و مادر را در اين باره مهم مي داند و مي افزايد: در خانواده هايي كه پدر و مادر به مطالعه روي مي آورند كودك ناخودآگاه به سوي كتابخواني سوق پيدا مي كند.
پارسائيان در مورد نقش رسانه ها و وسايل ارتباط جمعي در ترغيب افراد براي مطالعه خاطرنشان مي كند: اين وسايل مي توانند با توليد و ارائه برنامه هاي آموزشي، فرهنگ مطالعه و كتابخواني را در افراد گسترش دهند.
وي محيط و فضاي عمومي كتابخانه ها را يكي از عوامل تأثيرگذار در گرايش افراد به مطالعه مي داند و مي گويد: كتابخانه ها به عنوان يك نهاد عمومي وظايفي برعهده دارند، از جمله بايد با دانشگاهها، مدارس و مراكز علمي و دولتي در ارتباط باشند و نيازهاي مراجعه كنندگان خود را به خوبي شناسايي و برحسب اين نيازها كتابها را تأمين كنند.
وي اظهار تأسف مي كند كه سرانه مطالعه در بين دانش آموزان و دانشجويان نيز پايين است، بعضي از دانش آموزان در زمان كنكور كتابخانه را يك مكان آرام مي دانند و در اين زمان بيشتر به كتابخانه ها مراجعه مي كنند و برخي از دانشجويان براي انجام كارهاي تحقيقاتي و از روي اجبار به كتابخانه ها مي روند و گروهي ديگر نيز براي گذراندن اوقات فراغت به كتابخانه مي روند!
وي اظهار مي دارد: مردم عادي چندان به مطالعه روي نمي آورند، اين گروه از مردم نيازهاي خود را بيشتر از طريق وسايل ارتباط جمعي برطرف مي كنند و اين گروه، كمبود وقت و گران بودن كتاب را بهانه مي كنند.
پارسائيان تصريح مي كند: شهرداري، اداره ارشاد، سازمان كتابخانه و ديگر نهادهاي دولتي مي توانند براي گسترش فرهنگ مطالعه و كتابخواني در سطح شهر كتابخانه هاي بسياري ايجاد نمايند و با مجهز كردن اتوبوسها و ايستگاههاي قطار در راه آهن و ديگر اماكن عمومي به كتاب، كمك مهمي در اين زمينه انجام دهند.
مريم پارسائيان به روز بودن كتابهاي كتابخانه ها، تهيه منابع جديد براي كتابخانه ها، تجهيز شدن تمام كتابخانه ها به شبكه اينترنت، برگزاري نمايشگاههاي كتاب، توجه بيشتر رسانه ها به مطالعه و گسترش فرهنگ كتابخواني را از عوامل مؤثر در افزايش علاقه افراد به مطالعه و استفاده از كتابخانه ها ذكر مي كند. |