* غلامرضا قلندريان

انتشار گزارش البرادعي در خصوص پاسخ به ابهامهاي باقي مانده آژانس در مذاكرات با ايران، هر گونه بهانه اي را از كشورهاي ماجراجو نسبت به تطويل پرونده هسته اي ايران سلب نموده است. پس از گذشت چهار سال از اتهامهاي بي اساس كشورهاي غربي و در رأس آنها آمريكا و انگليس در خصوص انحراف جمهوري اسلامي ايران از فعاليتهاي صلح آميز هسته اي و تلاش بي وقفه اين كشورها در جهت سوءاستفاده از آژانس انرژي اتمي در راستاي مقاصد سياسي خود، گزارش نهايي محمد البرادعي تقديم شوراي حكام اين آژانس شد.
مدير كل آژانس بين المللي انرژي اتمي با اشاره به دسترسي آسان به مواد هسته اي ايران، بر عدم انحراف اين مواد به سمت فعاليتهاي نظامي تأكيد و اعلام نمود:
ايران به هر شش موضوع باقي مانده از گذشته پاسخ داده كه اين شش موضوع عبارتند از: آزمايش پلوتونيوم، سانتريفيوژهاي P1 و P2، سند اورانيوم فلزي، منشأ آلودگي تجهيزات يكي از دانشگاه هاي فني ايران، پلونيوم و معدن گچين.
همچنين اين گزارش تأكيد دارد كه ايران زمينه دسترسي به مواد و فعاليتهاي هسته اي را فراهم كرده و اطلاعات آژانس درباره مواد و فعاليتهاي هسته اي اظهار شده جاري ايران، شفاف تر شده است.
پرونده هسته اي ايران در سالهاي اخير با وجود نبود مستندهاي حقوقي و قانوني مبني بر انحراف در جهت مقاصد نظامي، از سوي صاحبان قدرت با يك شانتاژ خبري از حوزه نگاه فني خارج شده و از منظر سياسي مورد تحليل قرار گرفته است.
ايران و ديگر بازيگران سياسي، به رهيافتهاي قانوني و فني در مسير ارزيابي اين پرونده معتقدند، اما مباني نظري و معرفتي قدرت محور كه همچنان سايه سنگيني بر تعاملهاي بين المللي افكنده است، اجازه نمي دهد مناقشات گوناگون بين حوزه هاي سياسي، براساس شاخصهاي حقوقي مورد امعان نظر قرار گيرد.
طرفهاي درگير پرونده هسته اي ايران با رويكردهاي متفاوتي اين مناقشه را دنبال مي نمايند، به گونه اي كه آمريكاييها دستيابي ايران را به سلاح هسته اي يك امر محتوم و قطعي مي پندارند، اما اروپاييها آن را فقط يك احتمال و فرضيه تلقي مي كنند. همين طرز نگرش باعث دو رويكرد متفاوت در آمريكا و اروپا نسبت به مسأله هسته اي ايران شده است. اروپا به گفتگو تأكيد دارد، اما آمريكا به برخورد و خشونت. همچنين اروپاييها برخلاف آمريكاييها معتقدند رفتار پرخاشگرانه با ايران نتيجه عكس خواهد داد.
جمهوري اسلامي ايران در طرح اقدام (مداليته) با ارايه پاسخ حقوقي و فني توانست ادعاي مغرضانه برخي كشورها را كه با فضاسازيهاي منفي بازيگران هسته اي را در مسير هدفهاي خود به كار مي گرفتند و همواره آنها را از اتخاذ جهت گيري مستقل در ارتباط با ايران باز مي داشتند، خنثي نمايد.
اما ايالات متحده آمريكا همواره در سالهاي حاكميت يكجانبه گرايانه بر اين كشور، با ترفندهاي گوناگون تلاش كرده است فعاليتهاي ديپلماتيك تهران را - با وجود اعتراف همپيمانانش- مخدوش جلوه داده و با جوسازي، ديگران را با سياستهاي خود همراه نمايد، به نحوي كه «كيت استار»، سخنگوي امنيت ملي آمريكا، پس از انتشار اين گزارش مدعي شد: «بر اساس گزارش جديد، ايران از درخواستهاي شوراي امنيت و آژانس بين المللي انرژي اتمي اطاعت نكرده است و ما از اين كشور مأيوس شده ايم.»
«استار» افزود: «ما به سوي درخواست از ديگر كشورهاي عضو شوراي امنيت براي ترغيب آنها به پذيرش دور سوم تحريمها پيش مي رويم.»
اين در حالي است كه البرادعي در گزارش جديد خود، از همكاري گسترده ايران با آژانس و موافقت براي بازرسي از سايتهاي اتمي اين كشور خبر داد و بر نبود انحراف در برنامه هسته اي تهران تأكيد كرد.
ايران بارها بر صلح آميز بودن برنامه هسته اي خود تأكيد كرده است و آن را صرفاً براي توليد انرژي ادامه مي دهد تا در دهه هاي آينده كه بحران انرژي گريبانگير كشورها خواهد شد، به خودكفايي در زمينه انرژي دست يابد.
از سوي ديگر، براساس بند ج ماده   12  اساسنامه آژانس، احراز انحراف كشورها در فعاليت هسته اي خود برعهده بازرسان آژانس است كه بايد آن را از طريق مدير كل آژانس به شوراي حكام گزارش نمايند.
بازرسان آژانس تاكنون با هر وسيله اي - اعم از نصب دوربين و يا بازديدهاي سر زده- تمامي فعاليتهاي هسته اي ايران را تحت نظر داشته و بارها تأييد كرده اند كه اين فعاليتها صلح آميز بوده است. بدين ترتيب، موفقيت جمهوري اسلامي در ماراتن هسته اي را بايد غلبه رهيافت حقوقي و فني بر رويكرد سياسي و امنيتي تلقي نمود.
بر اساس راهبرد مقاومت، در سالهاي اخير با وجود تشديد فشارهاي بين المللي بر جمهوري اسلامي ايران، نه تنها دولتمردان عقب نشيني نكردند، بلكه با روحيه هاي برگرفته از گنجينه دفاع مقدس كه همان ساز و كار ايستادگي است، توانستند در ميان موج گسترده تهديدهاي رواني و رسانه اي محافل سياسي غربي، در پيگيري خواسته هاي ملي مصر بوده و عملكرد قابل دفاعي را از خود بر جاي بگذارند.
بايد اذعان داشت، آنچه تاكنون مانع عملي شدن تهديدهاي آمريكا و همپيمان منطقه اي اش (اسرائيل) عليه جمهوري اسلامي ايران گرديده، وجود شاكله دفاعي كشور بوده كه ابتناي آن بر رويكرد ايستادگي و مقاومت است؛ نكته اي كه دشمنان اين نظام در دوران جنگ نابرابر 8 ساله آن را به خوبي تجربه نموده اند.
كشورهاي قدرتمند فعلي كه انگاره هاي تعاملهاي سياسي را بين كشورها سكانداري مي كنند، مي كوشند كشورهاي مستقل را از دستيابي به خواسته هايشان محروم نمايند. پس تنها گزينه پيگيري حقوق ملتها، تكيه بر توان خودي بدون اتكا به قوانين يكسويه تحميل شده از سوي برخي كشورها به جامعه بين الملل است.بدين ترتيب، به نظر مي رسد اتخاذ گزينه مقاومت از سوي دولتمردان در دوران دفاع مقدس كه به برتري ايران و تغيير موازنه در جبهه ها منجر گرديد، امروز نيز در رويارويي ديپلماتيك كارآيي بالايي مي تواند داشته باشد، كه ثمره آن در پيروزي فينال هسته اي به شكلي ملموس عينيت يافته است.
طرف غربي بايد بداند ناديده گرفتن مسير حقوقي و فني، نه تنها مشكلي را از آنها حل نمي كند، بلكه بر پيچيدگي موضوع بيش از پيش مي افزايد. هجمه امنيتي و سياسي به انرژي هسته اي ايران تاكنون نتوانسته مسير احقاق حقوق ملت ايران را مسدود نمايد و اگرچه روند پيشرفت را در برخي مواقع با كندي مواجه كرده، ولي هيچ گاه آن را متوقف نكرده است.اكنون با انتشار اين گزارش، محملي براي باقي ماندن اين پرونده در شوراي امنيت باقي نمي ماند و شايسته است در اسرع وقت پرونده ايران از شوراي امنيت به آژانس عودت داده شود تا ادامه تعاملها از طريق مكانيسم آژانس تعقيب شود.
نبايد فراموش نمود، جمهوري اسلامي ايران بر اساس سه اصل راهبردي «عزت، حكمت، مصلحت» ضمن احترام متقابل نسبت به بازيگران عرصه بين المللي، از دستيابي به حقوق هسته اي خويش غفلت نكرده و اين مهم را تا حصول نتيجه پيگيري مي كند.