|
* محمد رضايي
«وقف» اختصاص دادن بخشي از توانايي مالي خود براي رفع نياز ديگران است كه پيشينه و تاريخي به قدمت مدنيت انسان دارد.

در زمان ساسانيان در تشكيلات اداري دولت، سازماني به نام ديوان موقوفات وجود داشته كه به كار اراضي موقوفه و اختصاص عوايد آن براي حل مشكلات نيازمندان مي پرداخته كه قبل از آن توليت و اداره اوقاف برعهده ديوان قضات بوده است.
وزارت اوقاف، معارف و صنايع مستظرفه عنوان وزارتخانه و نهادي است كه پس از انقلاب مشروطه تشكيل شد و مسؤولان اين وزارتخانه در استانها و شهرستانها عهده دار امور موقوفات بوده اند اما در سال 1313 قانون جديد اوقاف در مجلس شوراي ملي تصويب و فعاليتهاي سازمان اوقاف و امور خيريه در سراسر كشور وارد فاز اجرايي گرديد.
گرچه مرور كامل پيشينه تشكيل سازمان اوقاف و امور خيريه موضوع گزارش ما نيست اما با نگاهي گذرا بر اين تاريخچه، در مي يابيم موضوع وقف از ديرباز داراي اهميت فوق العاده اي در اركان حكومتي و ديوانسالاري كشور بوده است.
پس از انقلاب اسلامي و با توجه مردم به اجراي آموزه هاي اسلامي و توسعه روزافزون كشور در حوزه هاي فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي و حتي سياسي باعث ايجاد نيازهاي جديد در فرآيند فعاليتهاي نوع دوستانه و نيكوكارانه گرديده است و همين موضوع تشكيل زيرساختهاي روزآمد در امر وقف و نظام مند كردن موقوفات را بيش از پيش گوشزد مي كند.
مسؤولان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و سازمان اوقاف و امور خيريه معتقدند در زمينه توجه واقفان به نيازهاي روز، كارهاي خوبي انجام گرفته و در اين زمينه زيرساختهاي قانوني و فرهنگي در حال شكل گيري است.
كارشناسان و صاحب نظران وقف و امور عام المنفعه اما در اين باره نظر ديگري دارند.
آنها مي گويند: وقف و موقوفات به دليل سنتي بودن حوزه عملكرد و نداشتن متولي فعال و تخصصي، آنچنان كه بايد و شايد در حد ظرفيتها و قابليتهاي جامعه نتوانسته است همگام با شرايط روز در زمان كنوني حركت كند.
دو برابر شدن درآمد موقوفات
حجة الاسلام و المسلمين حيدر مصلحي، نماينده ولي فقيه و سرپرست اوقاف و امور خيريه كشور در اين باره اظهار مي دارد: طي سال جاري با توجه به رويكرد دولت براي تحول و دگرگوني در بهره وري اوقاف، درآمد موقوفات 2 برابر شده است.
وي مي افزايد: 50 درصد موقوفات كشور براي ترويج و تبليغ نهضت امام حسين(ع) استفاده مي شود و واقفان اين نوع موقوفات به ابعاد مختلف ترويج نهضت حسيني(ع) توجه كامل داشته اند.
مصلحي روزآمد شدن موضوع وقف را يكي از اهداف دولت در دوره جاري خدمت رساني به مردم توصيف كرده و مي گويد: در سال جاري دو هزار موقوفه از جمله برخي از شركتهاي بزرگ و مهم كه قيمت بالايي نيز داشته اند از طرف افراد نيكوكار براي رفع مشكلات مردم وقف شده است.
وي مي افزايد: براي روزآمد شدن وقف و توجه واقفان به نيازهاي جديد در جامعه از سوي سازمان اوقاف و امور خيريه، تلاشهاي زياد صورت گرفته و در حال حاضر برنامه هايي براي اعتمادسازي ميان متدينين و واقفان در حال برگزاري است كه در سال گذشته بيشترين جهت دهي براي فعاليتهاي علمي در اين سازمان انجام شده است.
سرپرست سازمان اوقاف و امور خيريه همچنين يادآور مي شود: حتي در كشورهاي پيشرفته نيز روشهاي موردنظر اوقاف ايران براي اداره مؤسسات علمي بزرگ توصيه و به آن عمل شده است كه به عنوان مثال از دانشگاههاي بزرگي مانند هاروارد آمريكا و آكسفورد انگلستان مي توان در اين رابطه نام برد كه دقيقاً همانند شيوه هاي نگهداري مراكز علمي مسلمانان اداره مي شوند.
مدرسه و خوابگاه جزو اهداف واقفان
حجة الاسلام حيدر مصلحي همچنين تصريح مي كند: سازمان اوقاف و امور خيريه تشويق و ترغيب افراد نيكوكار و داوطلبان وقف براي ساخت و ساز مدرسه، خوابگاه و پژوهشگاه را در دستور كار دارد و در اين راستا همايشهايي هم برگزار شده كه برخي از آنها نتايج خوب و رضايت بخشي داشته است.
اين مقام مسؤول در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي خاطرنشان مي كند: سازمان اوقاف و امور خيريه در اين فرآيند براساس نيت و منظور واقفان عمل نموده ولي با توجه به نيازهايي كه در جامعه با توجه به شرايط زماني ايجاد شده متوليان موقوفات، مؤسسات خيريه درماني و غيردرماني، مدرسه سازان و صاحبان ايده هاي نو و انديشه هاي خاص، وقفهاي جديد را براساس قوانين و ضوابط موجود كشور ساماندهي مي نمايند.
نماينده ولي فقيه در سازمان اوقاف و امور خيريه كشور اضافه مي كند: نظام مند شدن وقف در كشور يك ضرورت اجتناب ناپذير است، به همين دليل بايد در اولين فرصت يك سازمان منسجم از متوليان موقوفات كشور تشكيل شود و دولت هم با حمايت از اين نوع تشكلها در جهت تأثيرگذاري وقف و امور نيكوكارانه حركت نمايد.
فرهنگ سازي كافي نداريم
نادر رياحي، معاون سازمان اوقاف و امور خيريه نيز در گفتگو با گزارشگر ما اظهار مي دارد: مورد غفلت واقع شدن سنت حسنه وقف يكي از دلايلش مربوط به اين مي شود كه فرهنگ سازي كافي براي وقف و ابعاد مختلف آن نشده است.
وي مي افزايد: خيرين و افراد داوطلب نيكوكار لازم است به نيازهاي روز توجه داشته باشند و در اختصاص املاك و امكاناتي كه براي وقف در نظر مي گيرند با مشاوران سازمان موقوفات و نهادهاي حمايتي و امدادي مشورت لازم را به عمل آورند تا بتوانند اثربخشي وقف موردنظرشان را به حداكثر برسانند.
معاون سازمان اوقاف و امور خيريه همچنين تصريح مي كند: از دوران صفويه به بعد را مي توانيم دوران شكوفايي وقف در كشور بناميم زيرا با توجه به مشكلاتي كه مردم در جريان زندگي روزانه داشته اند موقوفات نيز رشد كرده و بخشي از نيازهاي زمان و دوره هاي مختلف را تأمين نموده و در حال حاضر نيز بايد با تهيه زيرساختها و نظام مند كردن قوانين مربوط به وقف، نيكوكاران را در اين زمينه ياري نماييم.
وي تهيه و در اختيار قرار دادن طرحها و نيازهاي جديد از سوي سازمان اوقاف به واقفين را از جمله كارهاي اين سازمان براي روزآمدسازي وقف توصيف كرده و مي افزايد: همچنين با همكاري دولت، وقف سهام نيز پذيرفته شده و واقفان نيكوكار در اين زمينه نيز مي توانند همت عالي خود را نشان دهند.
موقوفه اي به نام خريد تجهيزات پزشكي
رياحي همچنين در ادامه عنوان مي كند: گرچه در بحث اطلاع رساني و حمايت رسانه ها از فرهنگ وقف نياز به همكاري بيشتري داريم اما واقفان با توجه به احساس نيازي كه از شرايط و وضعيت زمان در حوزه هاي مختلف دارند براي رفع نيازها حركت كرده اند و هم اكنون موقوفه اي به نام خريد تجهيزات پزشكي براي بيمارستانها و مراكز درماني فعال ايجاد شده است.
وي اضافه مي كند: طي سال 86 فقط در تهران 36 موقوفه جديد و متناسب با نيازها وقف شده كه شامل مواردي مانند كمك به خوابگاههاي دانشجويي، چاپ كتاب، خريد جهيزيه، كمك به عتبات، احداث مجتمع فرهنگي، احداث مسجد و حسينيه، پرداخت هزينه تحصيل دانش آموزان محروم و خدمات درماني براي نيازمندان مي شود.
معاون سازمان اوقاف و امور خيريه از رسانه هاي گروهي براي رفع مشكل فرهنگ سازي و تبيين موضوع وقف و اهميت بخشي به حوزه هاي زيرمجموعه اين عمل نوع دوستانه دعوت به عمل آورده و اظهار مي دارد: سازمان در اين زمينه آماده همكاري با تهيه كنندگان، برنامه سازان و نويسندگان جرايد مي باشد.
مدرسه سازي بهترين نماد وقف
سيدناصر رمضاني، يكي از واقفان و نيكوكاران مدرسه ساز كه تاكنون 7 باب مدرسه ساخته است در گفتگو با گزارشگر ما اظهار مي دارد: مدرسه سازي با توجه به نياز جامعه به فضاهاي آموزشي بهترين و اثربخش ترين نماد وقف است كه لازم است ضمن تبيين امتيازهاي آن واقفان در اين امر ساماندهي شوند.
وي مي افزايد: در حال حاضر مدرسه ساختن يك نياز مبرم در جامعه است كه در صورت رفع اين نياز، تأمين تجهيزات آموزشي مدارس، كمك به دانش آموزان محروم و واجب التعليم و سرانجام تلاش براي بالا رفتن شاخصهاي آموزشي نيز در دستور كار قرار خواهد گرفت.
مهندس ترابي زاده، مديركل نوسازي مدارس استان تهران نيز در گفتگو با گزارشگر ما اظهار مي دارد: در گذشته مشكل ما نبود مدارس و باني خير براي مدرسه سازي بود اما هم اكنون با توجه به بالا رفتن فرهنگ مردم به ويژه واقفان، شاهد استقبال آنان از مدرسه سازي هستيم و دغدغه دولت در حال حاضر كنترل و هدايت منابع و اعتبارات است.
وي مي افزايد: مقاوم سازي مدارس هم خوشبختانه طي يكي دو سال اخير با توجه به اطلاع رساني سازمان نوسازي مدارس در دستور كار افراد نيكوكار و واقفان قرار گرفته است و ما تلاش داريم با كار رسانه اي و توجيه واقفان نيازهاي روز و ضروري دانش آموزان را نيز در فرآيند وقف تأمين نماييم و تلاشهاي چندگانه اي در اين رابطه با همكاري واقفان آغاز شده است.
ترويج وقف مقدمه مشاركت نيكوكاران است
مرتضي شمسايي ظفرقندي، معاون برنامه ريزي و امور مشاركتهاي مردمي آموزش و پرورش نيز در اين رابطه اظهار مي دارد: با توجه به روحيه سخاوتمندانه و نيكوكاري مردم كشورمان ترويج فرهنگ وقف مقدمه خوبي براي مشاركت مردم و نيكوكاران در امر مدرسه سازي به شمار مي رود.
وي مي افزايد: توسعه فرهنگ مدرسه سازي كه براساس آموزه هاي وقف در كشور انجام شده باعث گرديده بتوانيم شرايطي را فراهم كنيم كه در سه سال آينده يعني تا پايان دوره دولت نهم همه مدارس آسيب پذير و خطرآفرين را اصلاح، بازسازي و مقاوم سازي كنيم و اين پيشرفت خوبي در امر تأمين فضاهاي آموزشي محسوب مي شود.
وي استانهاي خراسان رضوي و تهران را داراي مقامهاي اول و دوم جلب مشاركتهاي مردمي در جهت وقف اموال و املاك براي سازه هاي آموزشي توصيف كرده و عنوان مي كند: طي سال جاري نيكوكاران و واقفان براي امر مدرسه سازي مبلغ 326 ميليارد تومان اختصاص داده اند.
معاون برنامه ريزي و مشاركتهاي مردمي سازمان نوسازي مدارس وزارت آموزش و پرورش تصريح مي كند: با همكاري مجلس و سازمان اوقاف و براي بالا بردن ميزان مشاركت واقفان در امر توسعه شاخصهاي آموزشي در حال برنامه ريزي و تهيه زيرساختها هستيم. |