|
* سعيد كوشافر
سرانجام فرمانده ناجا آب پاكي را روي دست همه ريخت و خطاب به مخالفان اجراي طرح افزايش امنيت اجتماعي كه از آن به مبارزه با

بدحجابي تعبير مي شود، گفت كه اظهارات آنها جنبه تبليغاتي دارد و از توطئه هاي پشت پرده بي اطلاعند. سردار اسماعيل احمدي مقدم در اين اظهارات تند خطاب به منتقدان مي گويد: شما چه كاره ايد؟ تا به حال در خواب خرگوشي بوديد و حالا بيدار شديد حرف نابجا هم مي زنيد. وي در ادامه مي گويد: بدحجابي تبلور محسوس آن چيزي است كه در پشت صحنه رخ مي دهد و ما از آن غافليم. وي خاطرنشان مي كند: برخي دستگاهها كه به نيروي انتظامي مي گويند: «بايد به جاي برخورد با بدحجابي و اجراي طرح امنيت اخلاقي، كار فرهنگي انجام شود.» بايد مورد استيضاح قرار گيرند، چرا كه خود تاكنون در خواب خرگوشي به سر مي بردند و حرف نابه جا مي زنند. وي مي گويد: موضوع امنيت اخلاقي صرفاً نبايد به عنوان يك تكليف قانوني پاكسازي فضاي جامعه و... مطرح شود، چرا كه يك تهديد مالي است و ابعاد پيچيده اي دارد.
اصل ماجرا بد نيست ابتدا به همان چيزي كه بارها و بارها در مكالمات بين مردم رد و بدل شده، اشاره اي داشته باشيم و سپس سراغ اصل ماجرا برويم. در بدو شنيدن خبر اجراي طرح مقابله با بدحجابي، ذهن تمام كساني كه حداقل يك عدد 3 اول رقم سني آنها قرار دارد به سمت سالهايي مي رود كه سخت گيريهاي شديدي در مورد حجاب زنان و حتي مردمان صورت مي گرفت. در آن دوره حتي داشتن موي بلند براي پسران و پوشيدن مانتوهاي رنگي براي دختران هم جرم تلقي شده و با آن برخورد، البته در برخي مواقع، فيزيكي صورت مي گرفت. بسياري از عموم مردم بر اين عقيده اند آنچه كه امروز تحت عنوان بدحجابي در جامعه رواج پيدا كرده، ثمره سخت گيريهاي همان سالهاست. آنهايي كه آن دوره را پشت سرگذاشته اند، اكنون در قالب پدران و مادران، عقده هاي فروخورده خود را در فرزندانشان هويدا مي بينند و حاضر نيستند در خانواده نسبت به وضع حجاب آنها سخت گيري داشته باشند. اما واقعيت اين است كه مسأله بدحجابي طي سالهاي اخير و از زماني اوج گرفت كه امكانات ارتباط جمعي مرزها را برداشته و اينترنت و ماهواره به تمام خانه ها سرك كشيد. از آن جا كه به قول برخي، ما از تكنولوژيهاي جديد فقط بهره برداري منفي آن را ياد مي گيريم، كارشناسان بر اين باورند كه سيل مخرب فرهنگ غرب از طريق همين تكنولوژيهاي جديد فكر و ذهن جوانان ما را درنورديد و يكي از تجليهاي آن در بدحجابي نمود يافت. اما در مقابل اين جريان بنيان كن، هيچ حركت يا موج فرهنگي سازنده و قوي در داخل كشور و براي ترويج فرهنگ اصيل اسلامي صورت نگرفت تا فضا كاملاً براي ميدان داري بيگانگان آماده شود. نگاهي گذرا به تاريخ معاصر كشورمان نشان مي دهد كه همان مردمي كه سالها قبل در مقابل رضاخان و كشف حجابش تا آن اندازه مقاومت كردند و او را با تمام قلدري اش از روبردند، اكنون در مقابل امواجي ناپيدا اندك اندك تسليم مي شوند. اكنون وضع حجاب در برخي شهرها و مناطق به حدي زننده شده كه بسياري از خانواده ها از اين بابت احساس امنيت نمي كنند و آن را مغاير با شؤون خانوادگي خود مي دانند. در عين حال هستند برخي كه معتقدند اين عده از خارج كشور نيامده و محصول همين جامعه اند پس به جاي برخورد فيزيكي بايد كار فرهنگي انجام داد. اجراي يك طرح سال گذشته پس از گذشت چندين سال براي اولين بار در طرح ارتقاي امنيت اجتماعي موضوع برخورد با بدحجابي از سوي پليس مطرح شد و با مأموريت يافتن گشتهاي ارشاد آغاز شد. هر چند قبل از آن نيز گروههاي پراكنده اي مثل ستاد احياي امر به معروف و نهي از منكر، بسيج و ساير سازمانهاي فرهنگي طرحهايي را اجرا مي كردند، اما حركت منسجم و هدفمند پليس باعث شد تا نظرات مختلفي در اين باب بيان شود كه مهمترين بخش انتقادي آن جواب ندادن برخورد فيزيكي در مقابل يك ناهنجاري فرهنگي بود. اما امسال و در حالي كه هنوز فصل گرم سال كه بدحجابي در آن به اوج مي رسد، آغاز نشده، فرمانده انتظامي تهران بزرگ در اولين مصاحبه اش خبر از اجراي طرح برخورد با مظاهر بدحجابي از اول ارديبهشت داد و مصاديق آن را بيان كرد. بيان مصاديق بدحجابي اتفاقاً از جمله مواردي بود كه بحثهاي بسياري روي آن شده بود و اين اعلام در واقع دست منتقدان در اين زمينه را بست. سردار رادان شلوارهاي پاچه كوتاه زنان، مانتوهاي تنگ و چسبان و روسري كه موها را نپوشاند را از جمله مصاديق بدحجابي عنوان كرد.

در جامعه امروز ما تقريباً اكثريت مردم حجاب اسلامي را پذيرفته به آن اعتقاد دارند و حتي در نبود ناظران حكومتي به آن پاي بند هستند، چرا كه اجراي شعاير ديني در اركان وجودي آنهاست، اما عده قليلي هم هستند كه نادانسته وارد بازي بدحجابي شده اند و شايد با اندك تلنگري به خود آيند، در اين ميان گروهي هم هستند كه بر بدحجابي خود راسخ اند و بر آن تأكيد دارند و به نظر مي رسد، انگشت اتهام پليس نيز به سوي اين گروه نشانه رفته است. طبقه بندي نوع برخورد پليس با بدحجابان نيز مؤيد اين نكته است، برخورد ارشادي و تذكر در مورد كساني كه حجابشان اصلاح پذير است، هدايت به مراكز انتظامي و ارشاد و تغيير لباس براي كساني كه نادانسته تن به اين پوشش داده اند و در نهايت معرفي به مراجع قضايي در مورد بدحجابان به اصطلاح حرفه اي سه روشي است كه پليس در پيش گرفته است. اما اينكه با بدحجابان در مراجع قضايي چگونه برخورد مي شود و آيا حكم صادره در مورد آنان تا چه اندازه تأثيرگذار است، بحثي است كه خود جاي گزارش ديگري است. فقط به ذكر اين نكته اكتفا كنم كه طبق قانون مجازات اسلامي جريمه اي نقدي يا حبس كوتاه مدت تنها مجازاتي است كه براي اين دسته در نظر گرفته شده است.
ناامني براي زنان آنچه كه نويسنده در اين قسمت عنوان مي كند، از زبان زناني است كه احساس مي كنند عده اي هنجارشكن امنيت آنان را در معابر و خيابانها نيز به مخاطره انداخته اند. در اين خصوص اگر چه نظرات متفاوتي بيان مي شود، اما آنچه ناگفته پيداست، زنان بدحجاب همان گونه كه هدف تير نگاههاي آلوده قرار مي گيرند، در برخي مواقع نيز هدف نيات پليد و شوم كساني قرار مي گيرند كه ميان زنان بدحجاب و خياباني تفاوتي قايل نمي شوند و آن وقت جناياتي رقم مي خورد كه متهم اول آن پليس است. چرا كه همان زناني كه با حجاب نامناسب در خيابان تردد كرده و باعث به وجود آمدن چنين جناياتي شده اند، ناامني در جامعه را به رخ مسؤول انتظامي مي كشند. مدير كل مبارزه با مفاسد اجتماعي ناجا نيز معتقد است كه پوششهاي نامناسب در جامعه ايجاد ناامني مي كند. او سخنش را با آمار و ارقام مستند مي كند و مي افزايد: بر اساس آمار مزاحمت براي نواميس در سال 85 مشخص شد كه بيشتر مزاحمتها براي زناني رخ داده كه نوع پوشش شان خارج از حد متعارف جامعه بوده و درصدي از آدم ربايي و تجاوز به عنف نيز اختصاص به همين افراد داشته است. وي در عين حال تصريح مي كند: تعرضات به زنان بدحجاب ممكن است يك متلك باشد و ممكن است تا حد تجاوز به عنف هم به پيش رود، اما آنچه ناگفته پيداست، در بسياري از اين موارد عامل محرك حجاب نامناسب زنان بوده است.
مردم چه مي گويند اين نكته در تمام گفتگوها به طور يكسان تكرار شد كه حجاب بايد متناسب با فرهنگ و شأن مردم مسلمان ايران باشد، آن چه كه در گفتگوي شهروندان متفاوت بود، تأكيد بر كارهاي فرهنگي و رنگ و شكل پوشش بود. مريم كتابي يك دانشجو معتقد است كه ريشه بدحجابي در از هم گسيختگي اعتقادات اجتماعي و عرفي مردم است. وي مي گويد: جوانان امروز درك درستي از فلسفه حجاب ندارند و خود را ملزم به رعايت آن نمي بينند. اين دانشجو مي افزايد: ترويج فلسفه حجاب نيازمند كار گسترده فرهنگي است، با زور نمي توان حجاب را در مردم نهادينه كرد. ليلا حسيني يك شهروند تهراني نيز بر اين اعتقاد است كه نبود الگوهاي مناسب عامل اصلي رواج بدحجابي است. وي مي گويد: ارايه الگوهاي خارجي در فروشگاهها باعث مي شود كه جوانان جذب اين الگوها شوند در صورتي كه اگر طرحهاي جذاب و مناسب با فرهنگ ايراني و اسلامي ارايه شود، مخاطب خود را به دست خواهد آورد. زهرا معصومي كه مشغول خريد از يكي از خيابانهاي اصلي شهر است نيز مي گويد: بدحجابي به طور غيرمستقيم با افزايش آسيبهاي اجتماعي ارتباط دارد. وي مي افزايد: ناامني اجتماعي زنان، از هم گسيختگي بنيان خانواده، بي بند و باري و... تا حد زيادي ريشه در بدحجابي دارند. معصومي بر اين باور است كه زنان اگر هنجارهاي شرعي و عرفي را بپذيرند بسياري از معضلات اجتماعي كاهش مي يابد. فرحناز محمدي يك دانشجو هم بر اين باور است كه در كنار پديده حجاب نبايد ميل به زيبايي و مورد توجه بودن جوانان را فراموش كنيم. وي مي گويد: روحيه سرشار از هيجان و انرژي جوان ميل به شاد زيستن، مورد توجه بودن، آراستگي، هنجارشكني و... دارد و سياه پوش كردن آنان به بهانه رعايت حجاب نمي تواند روح سركش آنان را اقناع كند. محمدي مي افزايد: نگاهي به تاريخ اسلام نشان مي دهد كه آراستگي و زيباپوشي همواره مورد تأكيد پيامبر(ص)، ائمه و علماي ديني بوده است. وي يادآور مي شود: مسؤولان بايد بپذيرند كه با ايجاد محدوديت نمي توان غرايز جواني را سركوب كرد و بايد ريشه ناهنجاريها را در جايي ديگر جستجو كنند. الهه اميني طراح لباس نيز با اشاره به وضع پوشش زنان در ايران مي گويد: متأسفانه برخوردهاي سليقه اي با مسأله حجاب مشكلات بسياري را در سالهاي گذشته به دنبال داشته است. وي مي افزايد: تأكيد بيش از حد بر استفاده از رنگهاي تيره در لباسها و بي طرح و بي فرم بودن مدلهاي داخلي، باعث گرايش مردم به خصوص قشر جوان به الگوهاي لباس غربي شده است. اميني با اشاره به اينكه در كتابها و روايتهاي تاريخي، بزرگان ديني بر پوشيدن لباسهايي با رنگ روشن تأكيد شده است، اظهار مي دارد: در دنيا رنگهاي شاد را رنگ شرقي معرفي مي كنند و لباسهايي با رنگ شاد و زيبا را مختص فرهنگ شرقي مي دانند. اين طراح لباس بر اين باور است كه با طرحهاي زيبا و رنگهاي شاد هم مي توان زيبايي و آراستگي ظاهر را حفظ كرد و هم پوشش را در حد انتظار حفظ كرد. وي مي افزايد: ترويج چنين فرهنگي نيازمند همفكري مسؤولان، جامعه شناسان، روانشناسان، طراحان لباس و متخصصان امور فرهنگي است.
نظر علماي ديني رهنمودهاي علماي ديني در هر برهه اي راهگشاي امور مردم بوده است، تبيين مسايل مختلف ديني و تفسير آن مطابق با شرايط روز مسأله اي است كه بر عهده علماي ديني است. مردم در بسياري از موارد نظرات مراجع ديني را راهگشاي امور خود مي دانند و با تكيه بر آن پيش مي روند، مسأله حجاب و پوشش نيز از اين قاعده مستثني نيست و نظر علما در اين برهه از زمان مي تواند به برخي اختلاف عقيده ها پايان دهد. به گزارش ايرنا آية ا... واعظ طبسي نماينده ولي فقيه در خراسان و توليت آستان قدس رضوي معتقد است كه در جامعه اسلامي بايد با بدلباسان و كساني كه از ژست و رفتار اسلامي سوءاستفاده مي كنند برخورد شود. وي معتقد است: بدپوشان و بدحجابان در برابر دين و باورهاي اسلامي جامعه موضع دارند، بنابراين چرا بايد فضاي جمهوري اسلامي اين گونه باشد كه عده اي سودجو و فرصت طلب بخواهند اشاعه فساد در جامعه كنند. آية ا... واعظ طبسي اظهار مي دارد: اشاعه فساد و بدحجابي در جامعه بيانگر اين است كه ما كار جمعي نكرده ايم و هماهنگ نبوده ايم. آية ا... سيدمحمود هاشمي شاهرودي رئيس قوه قضاييه نيز حجاب را از دستورات كلي و اساسي شوراي عالي انقلاب فرهنگي مي داند و تأكيد مي كند: فرهنگ سازي و پيشگيري از وقوع ناهنجاريهاي اجتماعي مقدم بر هر حركت ديگري است. شاهرودي مي گويد: بحث حجاب در جامعه اسلامي موضوع اساسي و داراي اصالت است، ضمن اين كه برخوردهاي قهري جايي در مناسبات فرهنگي ندارد. وي يادآور مي شود: براي برخورد با ناهنجاريها، راهكارهاي مختلفي وجود دارد و بايد مدبرانه ترين شيوه براي برخورد با ناهنجاريهاي اجتماعي انتخاب شود و در اين بين بايد حركت فرهنگي مناسب در سطح آموزش و پرورش، دانشگاهها و ادارات انجام شود.
نتايج يك نظرسنجي تقريباً همه مردم مي دانند كه بخش عمده اي از جامعه نه به طور مستقيم درگير مسأله بدحجابي هستند نه با آن موافقند، اما نمي توان گفت كه اعضاي يك جامعه چه به طور مستقيم يا غيرمستقيم تبعات بدحجابي را تحمل نمي كنند چرا كه رواج يك ضد فرهنگ اثرات خود را در كل جامعه به جاي خواهد گذاشت. اما اين كه بدانيم تا چه اندازه آحاد جامعه با رواج يك شيوه موافق يا مخالفند، نياز به يك نظرسنجي دارد تا بتوان از طريق آن اولاً به طور دقيقي نظر مردم را بدست آورد و ثانياً براي ارايه راهكار آمار دقيق از عقيده اقشار مختلف جامعه داشت. بر اساس نظرسنجي كه يك سايت نزديك به مركز پژوهشهاي مجلس منتشر كرد 5/52 درصد از پاسخگويان در تهران بزرگ اهميت مسأله حجاب در سلامت جامعه را زياد و خيلي زياد دانسته اند. بر اساس اين نظرسنجي كه توسط يك نهاد مرتبط با مسايل اجتماعي در سطح تهران بزرگ انجام شده است، چهار سؤال اهميت مسأله حجاب در سلامت جامعه، ارتباط پوشش مناسب افراد با امنيت اخلاق جامعه، نوع پوشش به عنوان شاخص انتخاب همسر و علل پوشش نامناسب از شهروندان پرسيده شده كه جمع بندي نتايج اين نظرسنجي به اين قرار است: 76 درصد پاسخگويان پوشش مناسب را در ايجاد امنيت اخلاقي در جامعه مؤثر دانسته اند. 8/21 درصد پاسخگويان نوع پوشش را شاخص براي انتخاب همسر دانسته اند. 6/22 درصد درباره اين سؤال نظري نداشته اند و 55 درصد نيز با اين موضوع مخالف بوده اند. در پاسخ به سؤال «علت انتخاب پوششهاي نامناسب توسط برخي افراد» 23 درصد تبعيت از مد روز، 20 درصد زيبا و متنوع بودن لباسهاي جديد، 39 درصد جلب توجه و 12 درصد اظهار مخالفت با برخي سياستهاي كشور را دليل اين امر دانسته اند. اظهارات يك نماينده اما همه نمايندگان به اين اندازه موافق نيستند و برخي حركتهاي انتظامي را در مقابل امور فرهنگي اگر بي اثر ندانند، كم اثر مي دانند. يك عضو ديگر كميسيون فرهنگي مجلس با تأكيد بر برخورد فرهنگي در بحث مبارزه با بدحجابي مي گويد: اينكه نيروي انتظامي به خيابانها بيايد كار پيش نمي رود، اينها معلول هستند. عفت شريعتي مي افزايد: من بعيد مي دانم با اين روش بتوان با اين مسأله مبارزه كرد، مبارزه با اين امر از جهات مختلف و برجسته تر از همه از بعد فرهنگي ممكن است. خانمها در جامعه با نيت بد به بدحجابي روي نمي آورند، بلكه به دلايل مختلف نسبت به اين مسأله كمتر اهميت مي دهند. براي موفقيت در اين امر و دستيابي به پاكيزگي اجتماعي بايد ابعاد فرهنگي و آموزش را مورد تأكيد قرار داد. وي مي افزايد: در اين صورت اگر كسي باز هم از قانون و انضباط اجتماعي تخطي كرد بايد از طرق ديگر او را متوجه خطاي خود كنيم. به گمان من همه ادارات، سازمانها، دانشگاهها و... بايد به اين مسأله اهتمام ويژه نشان دهند. آنان بايد به كارمندان و دانشجويان خود تفهيم كنند كه در صورت عمل كردن براساس موازين شرعي و اجتماعي مورد تشويق قرار مي گيرند و از سوي ديگر اگر خلاف آن عمل نمايند، توبيخ مي شوند. شريعتي با تأكيد بر اينكه در برخي مواقع برخورد امنيتي لازم است تأكيد مي كند: بايد فرزندان ما در دبستانها متوجه اين مطلب باشند كه در قبال بي توجهي به اين موازين اجتماعي و اسلامي بايد هزينه بپردازند. ما بايد كار را از دبستان شروع كنيم و اگر فرزندان ما بدانند كه تبعات رفتارهاي سوء اجتماعي به خودشان بازمي گردد، هرگز دست به اين اعمال نمي زنند. اين عضو كميسيون فرهنگي مجلس در خصوص اظهارات برخي كه بدحجابها را داراي اختلالات روحي، فقدان هويت و بيمار دانسته بودند، مي گويد: شايد منظور آنها اين بوده كه عده اي در جامعه به وضع ظاهر خود اهميت نمي دهند، آن طور كه بايد و شايد به وضع تربيتي آنها توجه نشان داده نشده است، به هر حال رفتارهاي ما نشانه شخصيت ماست.
رفتار استاندارد شايد نگراني بسياري از كساني كه با طرح نيروي انتظامي مخالفت مي كنند، برخي برخوردهايي است كه نه از سوي مسؤولان انتظامي مورد تأييد است و نه از سوي كارشناسان فرهنگي و نه از سوي مردم. اين برخوردها كه البته قبلاً مواردي از آنها ديده شده، به صورت سليقه اي صورت مي گيرد و شايد مأموران مجري آن كه ممكن است پليس، بسيجي يا ناهي از منكر باشند به صورت ناهماهنگ و خارج از چارچوب اجراي طرح باشد. اما به هر حال برخوردهاي گذشته باعث مي شود كه مردم نسبت به اجراي اين طرحها بدبين شوند. برخوردهاي فيزيكي، ضرب و شتم بدحجابان از پسر و دختر، درگيري در خيابان، بردن آبروي جوانان در ملاء عام و ريختن رنگ يا تراشيدن مو از جمله اين برخوردها بوده است. همين برخوردها باعث شده تا مردم ديدگاه خوبي نسبت به اجراي طرحهايي از اين قبيل نداشته باشند و همواره اجراي طرح را مساوي با برخورد فيزيكي با جوانان در خيابان بدانند. اما اجراي طرح در سال گذشته از سوي ناجا نشان داد كه اين قبيل برخوردها ديگر جايي در فرهنگ انتظامي ندارد و تنها در صورتي كه فرد تمايل به پذيرش اصلاح و قانون را نداشته باشد، با او برخورد انتظامي مي شود. اما اجراي چند ماهه اين طرح در سال گذشته نيز نتوانست افكار مردم را نسبت به طرح خوشبين كند و هنوز نگرانيهايي در مورد مجريان به ويژه در سطوحي كه با مردم در ارتباط هستند، وجود دارد. بسياري از كارشناسان معتقدند كه مجريان طرح از سوي مسؤولان انتظامي توجيه نمي شوند و آموزش لازم را براي برخورد با مردم نمي بينند. اما معاون آموزش نيروي انتظامي، پيرامون شيوه رفتاري مأموران ناجا در طرح برخورد با بدحجابي مي گويد: برخوردها در اين طرح، به هيچ وجه فيزيكي نيست، بايد توجه داشت كه اكنون رفتار و گفتار مأموران نيروي انتظامي نسبت به سال گذشته استانداردتر شده است. سردار سرتيپ محمد تقي عصار توضيح داد: استانداردهاي دقيقي براي چگونگي برخورد تعيين شده كه البته يك شبه نمي توان آنها را عملي كرد، در مجموع نيروي انتظامي استانداردهاي خود را دارد، ولي جامعه فاقد چنين مؤلفه اي است و ممكن است يك چالشهايي به وجود آيد كه سعي مي كنيم با فضاسازي آن را كاهش دهيم تا در نقطه مقابل با مردم قرار نگيريم. عطوفت و قاطعيت عطوفت و قاطعيت صفتي است كه به نظر مي رسد بايد جزو لاينفك اخلاق پليس باشد كه در اجتماعي اسلامي مشغول به كار است. اين پليس بايد در عين حال كه در مقابل مردم عطوفت نشان مي دهد، در قبال انجام وظيفه اش در مقابل بزهكاران و كساني كه قانون را ناديده مي گيرند، قاطع باشد. سيد احمد خاتمي عضو مجلس خبرگان رهبري و امام جمعه موقت تهران نيز در اين خصوص مي گويد: از نيروي انتظامي كه قصد دارد تا وارد اين حركت مقدس شود، تقاضا مي كنيم كه دو چيز را در هم آميزد، نخست مهرورزي و دوم قاطعيت در كارها و با بكار گرفتن اين دو اصل پروژه به سامان خواهد رسيد.
و اما آخر ماجرا قصد نداريم از بيان اظهارات و نكات نتيجه گيري كنيم. مسأله بدحجابي اكنون در خيابانها و كوچه ها در مقابل ديدگان مردم است. بزودي همين مردم شاهد برخورد پليس و نحوه تعامل آنها با اين گروه بدحجاب هم خواهند بود، قضاوت را به شما خوانندگان مي سپاريم تا خود در اين خصوص كه آيا اين برخوردها راهگشاست و امنيت اجتماعي لازم را برمي گرداند يا خير، قضاوت كنيد. در اين خصوص آمادگي داريم تا در تماس با شماره تلفن 7610086 روابط عمومي روزنامه قدس پذيراي نظر شما خوانندگان محترم باشيم. |