|
* بيتا مهدوي
چندي قبل طرح كشوري واكسيناسيون هپاتيت ب براي متولدين 68 طي سه مرحله در دستور كار وزارت بهداشت قرار گرفت كه نوبت

اول آن در پانزدهم اسفند 85 و نوبت دوم در 15 فروردين 86 انجام شد و نوبت سوم اين واكسيناسيون هم قرار است در 15 مرداد سال جاري به اجرا در آيد. دكتر سيد مؤيد علويان معاون سلامت وزارت بهداشت در يك نشست خبري، چند روز پيش از شروع عمليات واكسيناسيون، در مورد اين طرح گفته بود كه برنامه ريزي براي اجراي اين طرح ملي براساس مطالعات كشوري در سالهاي 70 و 78 صورت گرفته است و به دليل اجراي واكسيناسيون بدو تولد، هم اكنون تمام ايرانيان زير 13 سال نسبت به هپاتيت ب ايمن هستند و با اجراي اين طرح متولدين اول فروردين 68 تا بيست و نهم اسفند 68 به طور رايگان عليه هپاتيت ب واكسينه شدند. وي تأكيد كرد: تاكنون 12 ميليون دوز واكسن هپاتيت ب براي واكسيناسيون جوانان تهيه شده است و هزينه 5/3 ميليارد توماني اين طرح در برابر هزينه سالانه 200 تا 300 ميليون توماني پيوند كبد در خارج از كشور و 50 ميليون توماني در داخل كشور براي حداقل 5 هزار فرد نيازمند به پيوند، ناچيز است.وي يادآور شده؛ در حال حاضر 2 ميليون ايراني حامل ويروس هپاتيت ب و 300 هزار نفر مبتلا به آن هستند.
لزوم واكسيناسيون متولدان 69 تا 72 وي خاطرنشان كرده؛ براساس مطالعات كشوري، از ديگر گروههاي پرخطر، جوانان 14 تا 18 سال هستند كه به لحاظ رفتار پرخطر، اعمال جراحي و بستري در بيمارستان مورد اهميت و شناسايي هستند. به گفته وي، برنامه واكسيناسيون بقيه نوجوانان متولد 69 تا 72 نيز بايد طي سه سال آينده اجرا شود، اما با توجه به توليد واكسيناسيون هپاتيت ب در انستيتو پاستور ايران، احتمال دارد كه كل اين واكسيناسيون را طي يك سال در سال آينده به پايان برسانيم و واكسيناسيون بقيه سنين هم از تابستان آينده آغاز شود. وي افزود: البته برنامه كلي اين است تا 25 ساله ها عليه اين بيماري واكسينه شوند، اما به علت محدوديت واكسن، هنوز اين برنامه نهايي نشده است. دكتر محمدمهدي گويا رئيس مركز مديريت بيماريهاي وزارت بهداشت هم از واكسيناسيون يك ميليون و 320 هزار نوجوان متولد 68 در مرحله نخست خبر داده و افزوده است: پوشش واكسيناسيون هپاتيت ب در برخي از استانها نظير اصفهان، آذربايجان شرقي، كرمان، چهارمحال بختياري و خراسان جنوبي بالغ بر 98 درصد بوده است. وي تأكيد كرده است: اگر از اين يك ميليون و 320 هزار نفر، فقط 10 درصد احتمال ابتلا به هپاتيت ب را داشته باشند 130 هزار نفر به هپاتيت ب و 10 درصد آنان به هپاتيت مزمن دچار مي شدند و اين در حالي است كه 1300 نفر از بيماران هپاتيت مزمن نيز به نارسايي پيشرفته كبد و سرطان كبد مبتلا مي شوند. وي با بيان اينكه قابل درمان ترين نوع هپاتيت ب هزينه هاي هنگفتي را به همراه دارد، تصريح كرده است كه واكسيناسيون سه نوبته هپاتيت ب كم هزينه و اثربخش است. واكسيناسيون هپاتيت در حالي در كشور اجرا مي شود كه دست اندركاران سال 86 را سال فاجعه براي وزارت بهداشت مي دانند و كم شدن سرانه بهداشت، زنگهاي خطر را براي مسؤولان به صدا در آورده است.آيا انستيتو پاستور ايران قادر خواهد بود كه واكسن هپاتيت ب را براي مردادماه فراهم كند؟ آيا ديگر جوانان هم تا آخر تابستان مي توانند واكسينه شوند، آيا اين واكسنها كه به تغييرات آب و هوايي بسيار حساس هستند در يخچال نگهداري مي شوند و هزاران هزار آيا و چراي ديگري وجود دارد كه بايد پاسخ آنها را در آينده ديد.
هپاتيت و انواع آن دكتر منتظري فوق تخصص بيماريهاي كبد و گوارش و مسؤول درمانگاه هپاتيت دانشگاه تهران مي گويد: هپاتيت ب از جمله شايع ترين بيماريهاي عفوني و مسري و يكي از مهمترين مشكلات بهداشتي در جهان است، به طوري كه آلودگي به اين ويروس نهمين علت مرگ در دنياست. وي مي افزايد: شايع ترين و بيشترين بيماري كبدي هپاتيت مزمن ب است كه اگر بيمار درمان نشود و نتواند ويروس را از بين ببرد، باعث التهاب كبد و به تدريج موجب فيبروز كبدي شده و در نهايت تبديل به سيروز مي شود و در مواردي نيز ممكن است تبديل به سرطان كبد شود. به گفته وي، بيماري مزمن كبد اگر زود تشخيص داده نشود در 40 تا 50 درصد موارد مي توان آنها را كنترل كرد و با دارو ويروس سركوب شده آن را نگه داشت. وي در مورد راههاي انتقال اين بيماري تأكيد مي كند: راه اصلي انتقال بيماري هپاتيت ب از طريق تزريق خون و فرآورده هاي خوني آلوده است، علاوه بر اين، از طريق ترشحات بدن همچون بزاق و يا رابطه جنسي نيز اين بيماري منتقل مي شود. همچنين استفاده از وسايل شخصي مشترك همچون حوله، ريش تراش، مسواك و... نيز اين بيماري را منتقل مي كند، از اين رو رعايت بهداشت فردي در پيشگيري از ابتلا به بيماري هپاتيت از اهميت بسزايي برخوردار است.
5/2 تا 5 درصد ايرانيان HBS مثبت هستند وي تصريح مي كند: در ايران حدود 3 ميليون نفر از جمعيت 70 ميليون نفري كشورمان آنتي ژن HBS مثبت هستند، يعني مي توانند اين ويروس را به ديگران منتقل كنند، به بيان ديگر بين 5/2 تا 5 درصد مردم ايران به آنتي ژن HBS مثبت مبتلا هستند، يعني ويروس هپاتيت ب در خونشان وجود دارد. هپاتيت C در ايران كمتر است و بيشتر در مورد بيماران دياليزي و معتادان مشاهده مي شود، هر چند هنوز بسياري از راههاي انتقال بيماري هپاتيت C نيز ناشناخته است. به گفته وي، واكسينه كردن گروههاي در معرض خطر بسيار به نفع ما است، زيرا بيماري كه مبتلا به سيروز كبدي شده، درمان واقعي آن پيوند كبد است كه اگر در ايران انجام شود چيزي حدود 20 تا 30 ميليون تومان هزينه در بر دارد و اين در حالي است كه مي توان با اين ميزان پول تعداد كثيري از بيماران را تشخيص داد و معالجه كرد و يا به ازاي هر نفر 10 هزار تومان حدود 30 هزار نفر را مي توان در مقابل بيماري واكسينه كرد. به واقع، ارزش پيشگيري در اين بيماري از اهميت بسزايي برخوردار است.
چه كنيم تا مبتلا نشويم دكتر حسيني عضو هيأت علمي انجمن بيماريهاي كبدي ايران نيز مي گويد: واكسيناسيون اخير تنها پيشگيري از هپاتيت B است و ساير هپاتيتها را در بر نمي گيرد، از اين رو دادن آگاهي به آحاد مردم بسيار اهميت دارد. وي با تأكيد بر ضرورت پيشگيري از شيوع بيماريهاي كبدي و گوارشي از جمله هپاتيتهاي ويروسي مي افزايد: ناآگاهي جامعه به ويژه افراد در معرض خطر بيشتر از درمان به موقع يا روشهاي پيشگيري از ابتلا سايرين، باعث گسترش اين قبيل بيماريها در سطح جامعه مي شود. وي تأكيد مي كند: در حال حاضر به روشهاي متعددي براي پيشگيري از انتقال انواع هپاتيتها در مؤسسه هاي بهداشتي نياز است كه بايد خود بيماران، خانواده و اطرافيان آنها از اين اصول آگاهي كافي پيدا كنند و تشويق شوند كه به توصيه هاي مراقبتي بهداشتي توجه كنند. وي اعتقاد دارد: از آن جايي كه براي بيمار هپاتيتي از نوع C هيچ نوع واكسني وجود ندارد و همچون بيماري ايدز است، از اين رو پيشگيري از بيماري بر درمان بسيار اهميت دارد. واقعيت اين است كه در كشورهاي در حال توسعه همچون كشور ما اين نوع بيماريها بار مالي سنگيني از نظر اقتصادي به دولت تحميل مي كنند. در ارزيابي دقيق بار مالي و اقتصادي ناشي از مصرف دارويي مبتلايان به هپاتيت، همين بس كه بدانيم قيمت هر عدد از داروي «لامي وي دين» 1600 تومان است كه بيمار مبتلا به هپاتيت بايد در طول دو سال 750 عدد از اين دارو را مصرف كند يا آمپول اينتروفرون از نوع ايراني آن هر عدد 9 هزار تومان است كه بايد در طول 6 ماه 180 عدد آن را تزريق كنند كه در مورد مبتلايان به هپاتيت نوع C اگر معالجه بهتر و مؤثرتر مدنظر باشد، بايد آمپول اينتروفرون به قيمت 200 هزار تومان به تعداد 54 عدد هر هفته تزريق شود. به طور كلي و در يك حساب سرانگشتي، معالجه يك بيمار مبتلا به هپاتيت با انجام آزمايشهاي مربوط به حدود 2 ميليون تومان هزينه دارد. وي مي گويد: هم اكنون شناسنده هپاتيت نوع C نيز مشخص شده و به اين ترتيب مي توانيم از طريق شناسايي خونهاي آلوده به اين نوع هپاتيت از ابتلاي ساير افراد به اين بيماري كه شايع ترين راه آن انتقال خون است، جلوگيري كنيم و به اين وسيله هم سطح بهداشت جامعه را افزايش دهيم و هم از هزينه هاي ناشي از آن جلوگيري كنيم. وي تصريح مي كند: خوشبختانه داروهاي جديد مي تواند تا حدود زيادي در امر درمان مبتلايان موفقيت آميز باشد، به شرط آن كه در مراحل ابتدايي بيماران شناخته شوند و به مراحل انتهايي نرسند، ضمن اينكه، اغلب اين داروها نيز در ايران ساخته و توليد مي شوند كه قيمت زيادي ندارد. همچنين برخي بيمارستانهاي دانشگاهي در اين زمينه داراي پروژه هاي درماني هستند كه دارو را به رايگان به بيماراني كه وضعيت مالي خوبي ندارند، ارايه مي دهند. با وجود اين، درمان سيروز كبدي پيوند است كه متأسفانه هنوز در كشور ما برخلاف ساير پيوندها موفقيت آميز نبوده كه البته انجام آن هم هزينه هاي خاص خود را دارد. دكتر حسيني در مورد اينكه به غير از واكسيناسيون چه روشهاي ديگري وجود دارد، مي افزايد: در مجموع كسي كه واكسن مي زند، اگر آزمايش بدهد و سطح پادتن خون او به اندازه كافي بالا رفته باشد تا حدود زيادي ايمن است، اما هر بيمار مبتلا به هپاتيت B براي مبتلا نشدن نزديكانش به اين بيماري هر چند واكسن زده باشند بايد در محيطي كه زندگي مي كند ابزارهاي شخصي مثل مسواك، شانه، ناخن گير و قيچي او از بقيه جدا باشد. مثلاً اگر آرايشگاه مي خواهد برود ابزارهاي اصلاح جداگانه براي خود تهيه كند، زيرا انتقال به ديگران از راه خون وي امكان پذير است. اگر هم خواست دندانپزشكي برود و عمل كند و يا كاري كه احتمال خونريزي هر چند كم دارد، انجام دهد، بايد بيماري خود را به پزشك اطلاع دهد و اگر هم در محيط كار يا خانه خون چنين فردي در جايي ريخته شد، شستن با آب زياد و مواد پاك كننده كفايت مي كند و در نهايت هم بايد توجه كرد كه دست دادن و تماسهاي معمولي به راحتي هپاتيت را منتقل نمي كند. وي در پاسخ به اين پرسش كه آيا واكسيناسيون بايد همگاني باشد، مي گويد: پاسخ به اين پرسش از جنبه هاي مختلف مي تواند متفاوت باشد. يك گروه از افراد هستند كه لزوم واكسيناسيون خارج از برنامه كشوري فعلي براي آنها حتمي است، به عنوان مثال، كاركنان مراكز درماني و پزشكان يا كساني كه با خون سر و كار دارند يا همسر و فرزندان فرد مبتلا به هپاتيت، يا زندانيها و افراد با رفتارهاي جنسي خارج از حدود خانواده؛ در مورد اين افراد حتماً بايد واكسن زده شود و سطح ايمني بعد از واكسن هم بايد بررسي شود تا مطمئن باشيم كه واكسن مؤثر بوده است و يك گروه ديگر هم دياليزيها و تالاسميها و هموفيليها هستند كه اين اجبار در مورد آنها وجود دارد.وي خاطرنشان مي كند: قبلاً برنامه مصوب كشوري واكسيناسيون در بدو تولد بود كه بعدها متولدان 68 هم به آن اضافه شد. به نظر مي رسد بهتر است اين برنامه واكسيناسيون 10 ساله شود، زيرا كه احتمال ابتلا بعد از 10 سال و به خصوص در دوره جواني و نوجواني هنوز وجود دارد. وي خاطرنشان مي كند: نوجوانان و جوانان با توجه به اينكه در معرض رفتارهاي پرخطر هستند، بايد حتماً واكسينه شوند، زيرا كه در سنين بالاتر واكسن آنقدر كه انتظار داريم، مفيد نيست، يعني هم احتمال ابتلا كمتر است و هم احتمال مزمن شدن كمتر است، بنابراين، زدن واكسن در سنين بالا براي هر فردي لازم نيست. به گفته وي؛ پيشگيري از اين بيماري يكي از مهمترين راههاي كنترل اين بيماري است، واكسن هپاتيت ب مهمترين راه پيشگيري است و با استفاده از اين واكسن در سه نوبت تا 95 درصد موارد مي توان از ابتلا به اين بيماري جلوگيري كرد.وي معتقد است كه واكسيناسيون در شرايط كاملاً بهداشتي انجام مي شود. |