|
* محمد هرمزي
گروه اقتصادي - سرانجام طرح تثبيت قيمتها پس از دو سال اجرايي شدن، كاستيهاي خود را نشان داد؛ طرحي كه در اواخر سال 83 با

اصلاح ماده 3 قانون برنامه چهارم و با هدف كنترل تورم به بار نشست. در آن زمان نمايندگان مجلس به دنبال راه حلي بودند كه از افزايش قيمت كالا و خدمات جلوگيري كنند، به خصوص اينكه دولت گذشته طي سالهاي قبل با تمسك به قانون برنامه سوم توسعه، هر ساله قيمت كالا و خدمات را 10 درصد افزايش مي داد و در واقع آغازگر موج گرانيها بود. با اين وصف برخي نمايندگان مجلس و عده اي از اقتصاددانان همسو با تفكرات آنان اگر چه افزايش نرخ بنزين را در افزايش غيرمنتظره ساير كالاها به عنوان عامل اقتصادي چندان ملموس نمي دانستند، اما به اين واقعيت اذعان مي كردند كه افزايش قيمت بنزين از نظر رواني موجي از گرانيها را به همراه دارد و حتي ذهنيت عموم مردم نيز بر اين روند صحه مي گذاشت.بنابراين مجلس هفتم كه به دنبال راه حلي جدي براي كنترل موج گرانيها بود، به اين نتيجه رسيد كه با تصويب طرح تثبيت قيمتها در كوتاه مدت، مي توان تا حدودي از افزايش بي رويه قيمتها به خصوص در روزهاي آغازين هر سال جديد جلوگيري كرد. محتواي طرح تثبيت قيمتها نشان مي داد كه قيمت فروش بنزين، نفت، گاز، نفت سفيد، نفت كوره و ساير فرآورده هاي نفتي، گاز، برق، آب و همچنين نرخ خدمات فاضلاب ارتباطات تلفن و مرسولات پستي در سال اول برنامه چهارم (84) بر طبق قيمتهاي پايان شهريور 1383 تثبيت شود. البته مجلس در همان زمان اين نكته را در مصوبه گنجانده بود كه براي سالهاي بعدي برنامه چهارم، اگر قرار است قيمت كالاها و خدمات تغيير يابد، دولت حداكثر تا اول شهريورماه هر سال بايد لوايح پيشنهادي خود را به مجلس تقديم كند، اما طي دو سال گذشته به رغم تأكيد مجلس، لوايحي از سوي دولت ارايه نشد و نتيجه آن كه طرح كوتاه مدت تبديل به يك طرح بلندمدت شد.
نتايج طرح تثبيت قيمتها در سال نخست اجراي طرح تثبيت قيمتها، همچنان كه انتظار مي رفت، نرخ تورم روند كاهشي به خود گرفت تا جايي كه چهره هاي با نفوذ در مجلس اجراي اين طرح را عيدي مجلس به مردم تفسير كردند، با اين حال اين طرح در سالهاي 84 و 85 تداوم يافت، اما از بهار سال 85 جسته و گريخته افزايش قيمت برخي كالاها اثر طرح تثبيت قيمتها را تحت الشعاع قرار داد، در نيمه دوم همان سال موج گراني به صورت فراگير در اغلب كالاها و خدمات نمايان شد. اين روند باعث شد، تا حدودي انتقادهايي كه در گذشته نسبت به اين طرح شده بود، دوباره به جريان افتد، حتي افرادي به اين نكته تصريح كرده بودند كه كشور از رهگذر طرح تثبيت قيمتها و ثبات قيمت بنزين، سالانه 10 ميليارد دلار ضرر مي كند، با اين حال در بحبوحه تصويب طرح، يكي از اقتصاددانان كشور تصريح كرده بود كه اين طرح در بلندمدت مانند بهمني بر سر مردم فرود مي آيد.
كنترل قيمتها چرا با طرح تثبيت؟ بررسي طرح تثبيت قيمتها توسط نماينده اي كه در پروسه مطرح شدن تا تصويب آن و در جايگاه يك منتقد حضور داشته، خواندني است.غلامحسين مظفري به خبرنگار ما مي گويد: در زماني كه چند طرح براي كنترل قيمتها در مجلس مطرح بود، در كميته اقتصادي كميسيون برنامه و بودجه چهار نفر از هفت عضو آن پيشنهاد طرح تثبيت قيمتها را ارايه و امضا كردند، البته همان زمان اين بحث را مطرح كرديم كه اگر تثبيت قيمتها به عنوان يك موضوع اقتصادي مطرح است بايد با رويكرد اقتصادي مورد بررسي قرار گيرد، اما اگر به دنبال بحث سياسي هستيم و قرار است از آن بهره برداري سياسي شود، پس در مورد آن بحثي نكنيم، چون به طور طبيعي اين طرح تصويب مي شد! با اين حال مدافعان تأكيد مي كردند كه اين بحث صرفاً يك بحث اقتصادي است. عضو كميسيون برنامه و بودجه مجلس با بيان اينكه تعدادي از نمايندگان در همان زمان مخالف تصويب اين طرح بودند، اضافه مي كند: بحث ما اين بود كه اگر قيمت كالا و خدمات شركتهاي دولتي ثابت بماند آنها ناگزيرند كه براي جبران هزينه هاي خود از بودجه سرمايه گذاري خود بكاهند، چون نمي توانستند از هزينه هاي جاري خود (حقوق پرسنل) كم كنند. نكته دوم به اين امر اشاره داشت كه با تصويب آن دولت مجبور مي شد كه به شركتها پولهاي فراواني را تحت هر عنوان بپردازد كه متأسفانه روي اين روند هم نظارت جدي نمي شد، مصداق اين مسأله، ارايه لايحه كسري بودجه وزارت نيرو در بخش برق بود كه با طرح دو فوريتي به مجلس تقديم شد كه در آن يك هزار ميليارد تومان درخواست شده بود، مجلس نيز نمي توانست اين بودجه را تصويب نكند، در حالي كه شايد مبلغ موردنياز وزارتخانه يك چهارم مبلغ درخواستي بود، اما به بهانه تثبيت قيمتها يك هزار ميليارد تومان تقديم دولت شد. در بخشهاي ديگر نيز همين گونه بود، در آب و فاضلاب سرمايه گذاري افت كرد شبكه ها نيز دچار مشكل شد. بنابراين طرح تثبيت قيمتها مقداري شركتهاي دولتي را از سرمايه گذاري غافل كرد و آنها را عقب نگاه داشت و تا به امروز بخش دولتي با ادامه طرح تثبيت قيمتها دچار مشكل است و حتي كمك زيان دريافت مي كنند، از آن طرف نيز راندمان بهره وري اين شركتها كاهش يافت.
يك تصميم اقتصادي يا سياسي وي در ادامه تحليل خود از طرح تثبيت قيمتها تصريح مي كند: اگر بناست يك تصميم اقتصادي گرفته شود، بايد با ديد اقتصادي آن را بررسي كرد و اين در حالي است كه هر زمان از تصميمات سياسي در حوزه اقتصادي استفاده شده، ضرر كرده ايم، بنابراين در فاصله اي كه قيمتها را تثبيت كرديم، ضمن اينكه ضرر زيادي به كشور و مردم وارد شد، تورم و آثار تورمي كه در بعضي از حوزه ها وجود داشت، بسيار بالا بود.
تصميمات نادرست عضو هيأت رئيسه كميته اقتصادي كميسيون برنامه و بودجه مجلس ادامه مي دهد: برخي تصميمهاي ما نيز چندان با دلايل منطقي سازگار نيست، به عنوان مثال در بحث قيمت سوخت، نرخ گازوييل را كه اتفاقاً مصرف كننده آن قشر آسيب پذير جامعه و روستاييان و... است را 200 درصد افزايش مي دهيم، اما صداي كسي هم در نمي آيد؛ اما همين كه قرار است 20 تومان به نرخ بنزين اضافه شود، سر و صدا بالا در مي گيرد، در صورتي كه مصرف كننده آن عمدتاً قشر ثروتمند و مرفه جامعه است. وي اضافه مي كند: در حالي كه يارانه زيادي به نام قشر آسيب پذير جامعه هزينه مي شود، اما اين يارانه ها به كام ثروتمندان است، اين در حالي است كه حاضر نيستيم قيمتها را منطقي كنيم، زيرا هنوز سايه بحث تثبيت قيمتها در مجلس و دولت حاكم است.
شكست طرح وي همچنين در تبيين شكست و ناكارآمدي طرح تثبيت قيمتها اظهار مي دارد: واقعيت اين است كه تصميمهاي اقتصادي را با مسايل سياسي دخيل مي كنيم، اينكه يك تصميم اقتصادي را از زاويه سياسي بررسي كنيم، قطعاً آن تصميم با شكست مواجه مي شود در حالي كه در زمان مطرح شدن تثبيت قيمتها فقط و فقط به دنبال آن بوديم كه بگوييم مجلس هفتم قيمتها را براي مردم تثبيت كرد، در حالي كه بايد عواقب آن را هم مي ديديم در هر حال طرح تثبيت قيمتها به ضرر مردم تمام شد.
مقصر اصلي؟ نماينده مردم نيشابور در مجلس خاطرنشان مي كند: نمايندگان مجلس به اين نتيجه رسيده اند كه اين طرح شكست خورده است و قريب به اتفاق به آن اذعان دارند، حتي كساني كه زماني از طراحان اصلي آن به شمار مي آمدند، حال به اين نكته تصريح مي كنند كه بايد ماده 3 قانون برنامه چهارم اجرا مي شد. وي اضافه مي كند: طرح تثبيت قيمتها مصوبه مجلس است، ولي دولت مقصر بود زيرا در شهريورماه هر سال بايد لايحه تغيير قيمتها را به مجلس ارايه مي كرد، ولي از اين كار سرباز زد، بنابراين، اين طرح طي سالهاي 84 و 85 اجرا شد، اما در سال جديد به نظر مي رسد كه دولت در بودجه سال 86 افزايش پلكاني قيمتها را پيشنهاد كرده و فضاي مجلس هم اين گونه است تا قيمتها به تناسب شرايط، افزايش منطقي يابد، بنابراين از امسال ممكن است كه طرح تثبيت قيمتها اجرا نشود. |