|
گروه جامعه : تا سال 2010 دفن زباله در كشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه ممنوع مي شود، به اين ترتيب ديگر در هيچ چاله اي، گودي، ميداني و منطقه اي زباله جاي نخواهد گرفت.

در كشور ما حدود 450 تن زباله بيمارستاني در شبانه روز توليد مي شود كه بخشي از اين زباله ها براي سلامت شهروندان و محيط زيست بسيار خطرناك است، چرا كه اكنون اين زباله ها به صورت غيراصولي و گاهي همراه با زباله هاي خانگي دفن مي شود. طبق ماده 70 قانون مديريت اجرايي پسماندهاي بيمارستاني مصوب سال 83، مديريت پسماندهاي پزشكي شامل تمام مراحل توليد، حمل و نقل و امحاي نهايي به توليدكننده واگذار شده و براساس ماده 38 آيين نامه اجرايي، سازمان مديريت و برنامه ريزي هم مكلف به تأمين اعتبارات لازم در بودجه سالانه شده است كه اين امر تاكنون محقق نشده است. زباله هاي بيمارستاني به دليل داشتن انواع تركيبات خطرناك مانند مواد شيميايي، دارويي، ميكروبي و عوامل بيماريزا از حساسيت ويژه اي برخوردار است و دفع غيراصولي زباله ها علاوه بر معضلات زيست محيطي جبران ناپذير مي تواند باعث جهش سلولي و سرطانزايي و بروز بيماريهاي صعب العلاج شود. كارشناسان بهداشت اذعان مي كنند كه اجسام برنده و تيز ناشي از ضايعات و زباله هاي بيمارستاني بيماري ايدز و هپاتيت را منتشر مي كند. جمع آوري زباله هاي بيمارستاني بايد با همكاري سه سازمان محيط زيست، وزارت بهداشت و شهرداري انجام شود، ولي اين مقوله در بين اضلاع اين مثلث سردرگم مانده و با توجه به اينكه اواخر سال قبل ادعا شده بود كه مسأله زباله هاي بيمارستاني حل شده است، ولي ما در سال جديد شاهد كشمكشهاي اين سازمانها و پا برجا ماندن اين مسأله هستيم. به همين دليل با برخي از مسؤولان به گفتگو پرداختيم كه در ذيل خواهد آمد. در ابتدا شايان ذكر است، در تماسي كه با وزارت بهداشت، اصلي ترين مسؤول اين ماجرا داشتم، آنان اعلام كردند كه به دستور دادستاني نبايد هيچ مصاحبه اي انجام شود.
متوليان سلامت بايد در امر سلامت پيش تاز باشند رسول خادم عضو شوراي شهر تهران در مورد زباله هاي بيمارستاني گفت: زباله هاي بيمارستاني پسماندهاي ويژه اي هستند كه بايد توسط واحد توليدكننده به پسماندهاي عادي تبديل شود و مانند زباله هاي عادي بازيافت و نابود شود، به دليل اينكه 80 درصد از مراكز عمده توليدكننده زباله هاي بيمارستاني اماكن مرتبط با دولت هستند و در مراكز هيچ نوع سيستمي براي غيرعفوني كردن زباله ها موجود نيست. در تهران 700 بيمارستان و مراكز درماني توليدكننده وجود دارد كه طبعاً بايد براي آنان تصميم جدي و اساسي اتخاذ شود. البته در برخي منازل نيز توليد زباله هاي درماني را داريم كه بايد براي آنان نيز تعريف خاصي ارايه كرد تا مانند زباله هاي خانگي و با آنان جمع آوري و دفن نشود. با وجود دستور رئيس جمهوري براي پيگيري اين ماجرا از حدود 5/1 سال پيش، هنوز ساماندهي اين مسأله به مرحله مطلوبي نرسيده است. شوراي شهر محور هماهنگي بين ارگانهاي مربوطه بوده و اكنون با گذاشتن جلساتي بين محيط زيست و شهرداري و وزارت بهداشت تفكيك زباله هاي بيمارستاني وضعيت بهتري پيدا كرده و بيمارستانها با شهرداري همكاري مي كنند. وزارت بهداشت به عنوان متولي سلامت مي بايد در بهبود شرايط و كاهش آسيب به سلامت مردم ناشي از پسماندهاي پيشتاز باشد. دولت بايد اعتبار لازم را از طريق سازمان مديريت را به وزارت بهداشت تخصيص دهد تا با تعامل با محيط زيست بتوان به نتايج مطلوب رسيد. شهرداري و وزارت بهداشت نيز بايد همكاري نزديكي را با هم داشته باشند و وزارت بهداشت مي بايد در هر مركز يك سيستم به صورت متمركز از طريق تعريف جمع آوري فراگير با مشاركت بخش خصوصي و شهرداري و نظارت محيط زيست دنبال كند و يا به صورت منطقه اي غيرمتمركز محدود كه از آن طريق يك سري از واحدها به صورت ويژه زباله ها را به زباله عادي تبديل كند، در هر مركز تمام مراكز درماني اعم از خرد و كلان، بايد داراي سيستم خاص تبديل زباله ويژه به عادي باشند. وزارت بهداشت بايد با كمك بخش خصوصي و جذب اعتبارات دولتي در بهبود وضع حاكم تلاش كند.
مكان دفن زباله از نظر سفره هاي آب زيرزميني حايز اهميت است محمدحسين قادري كارشناس محيط زيست و معاون اداره كل محيط زيست خراسان رضوي در مورد زباله هاي بيمارستاني و تأثيرات آن بر محيط زيست مي گويد: بخشي از زباله ها هست كه به نگاه ما، زباله هاي خطرناك و يا ويژه تعريف مي شوند. وجود ميكروارگانيزمهاي مقاوم در برخي زباله ها مثل زباله هاي بيمارستاني وراي ميكروبهاي عادي است كه ميكروب و ويروسهاي آن ماندگاري طولاني دارند. اين دسته از زباله ها بايد جدا از ساير زباله ها و با مديريت خاص نابود شوند و يا در خلا ء به صورت خرد شده با شرايط ميكروب كشي و يا در شرايط ديگر به صورت زباله عادي درآيد و مانند آنان دفن شود البته مكان دفن زباله ها از نكات مهم و اساسي است. ما بايد بدانيم زباله در چه عمق و با چه شرايطي و در كجا دفن شود. اين كارشناس محيط زيست در ادامه مي گويد: در اماكني كه نزولات جوي بيشتر است و يا آب در لايه هاي بالاي زمين قرار گرفته، نبايد زباله ها دفن شود، زيرا آلودگي سريع به آبهاي زيرزميني مي رسد و هنگامي كه سفره هاي آب زيرزميني آلوده شود، تأثيرات منفي آن به سطح جامعه برمي گردد. بيماريهايي كه توسط آب شرب منتقل مي شود، فراوان است و بيماريها به صورت اپيدمي به سطح جامعه راه پيدا مي كنند. قادري با بيان اينكه زمينه پويايي و تكثير رشد ميكروبها و بروز بيماريهاي صعب العلاج در جامعه و به خطر انداختن بهداشت و سلامت جامعه همه ناشي از دفنهاي غيراصولي و صدماتي است كه به محيط زيست مي زند و اين ميكروبها هستند كه جان انسان را به خطر مي اندازند؛ مي گويد: ما بايد زباله ها را در بسته بندي مناسب و مقاوم و با استفاده از راههاي اصولي ميكروب كشي دفن كنيم تا از بروز خسارتهاي فراوان آشكار و پنهان آن جلوگيري شود. اكنون بايد روش كوتاه مدت مناسبي اتخاذ شود تا از صدمات آينده آن جلوگيري شود و در مكاني كه عمق مناسب دارد و خاكهاي مناسب و در ظروف بسته بندي مقاوم، دفن شود.
قطعاً جز دفن چاره اي نيست دكتر عليرضا عطاران كه خود مديريت مجموعه بيمارستاني بزرگي را برعهده دارد؛ در مورد زباله هاي بيمارستان مي گويد: هر تخت بيمارستاني در اين بيمارستان حدود 5/2 كيلو زباله و در كشور حدود 7/2 كيلو زباله توليد مي كند كه ما موظف هستيم طبق مصوبه وزارت بهداشت، زباله ها را به دو دسته عفوني و غيرعفوني تقسيم كنيم. هر كدام از اين زباله ها در نايلونهاي مخصوص و با رنگ خاص ريخته مي شود تا در هنگام محل مشخص شود، البته گاهي ممكن است داخل زباله هاي غيرعفوني ضايعات عفوني نيز باشد و ما همه زباله ها را عفوني تلقي كرده و در بسته بندي زباله هاي عفوني قرار مي دهيم. حمل زباله ها با وسايل و ماشينهاي خاص حمل مي شود و روزانه دو بار اين زباله ها به مكان دفن انتقال مي يابد و دفن مي شود، البته بيمارستان هزينه هايي را به شهرداري پرداخت مي كند. اكنون ما پروژه اي را پيشنهاد داده ايم كه سيستم اتوكلاو (غيرعفوني كردن زباله ها) با هزينه 40 ميليون ريال خريداري شود تا مواد پس از استريل مانند زباله هاي عادي تحويل شهرداري شود. دكتر عطاران با بيان اينكه بيماريها از طريق گوارش و خوردن و آشاميدن به فرد سرايت مي كند و يا از طريق اجسام تيز و برنده كه البته حاملان زباله با استفاده از وسايل خاص از بروز مشكل جلوگيري مي كنند؛ مي گويد: اكنون روش بهتري جز دفن زباله ها نيست، تا زماني كه شهرداري با شرايط خاصي بتواند زباله ها را بسوزاند كه تاكنون دستگاه خاصي كه مطابق با استانداردهاي وزارت بهداشت بتواند زباله ها را غيرعفوني و يا بسوزاند معرفي نشده است و ما بايد به دنبال دستگاه كم هزينه و سالمي باشيم كه تأثير منفي بر محيط زيست هم نداشته باشد. البته بحث زباله دزدي و بازيافت آن نيز جز معضلات اين زباله ها محسوب مي شود.
مشكل با اعتبار 2 ميليون توماني حل نمي شود معاون وزير بهداشت گفت: در حالي كه فقط 2 ميليون تومان اعتبار براي حل مشكل زباله هاي هر بيمارستان در اختيار بهداشت است، برخي انتظار معجزه دارند؛ در حالي كه تجهيز هر بيمارستان به دستگاه ضدعفوني كننده زباله، 140 ميليون تومان اعتبار مي خواهد. رحمت ا... حافظي، معاون توسعه منابع و مديريت وزارت بهداشت در گفتگو با فارس افزود: از سالهاي گذشته وزارت بهداشت براي رفع مشكل زباله هاي بيمارستاني و تجهيز بيمارستانهاي دولتي به دستگاههاي غيرسوز يا دستگاه بي خطر كننده زباله بيمارستاني، درخواست 70 ميليارد تومان اعتبار كارشناسي شده را كرده است، اما هيچ گاه چنين اعتباري در اختيار وزارت بهداشت قرار داده نشده است. وي افزود: سال گذشته در لايحه بودجه، 3 ميليارد تومان براي حل مشكل زباله هاي بيمارستانهاي دولتي در نظر گرفته شده بود كه 2 ميليارد و 100 ميليون تومان آن تصويب شد و در نهايت يك ميليارد و 50 ميليون تومان آن اختصاص يافت كه اگر اين اعتبار را بر 500 بيمارستان فعال دولتي تقسيم كنيم، سهم هر بيمارستان فقط 2 ميليون تومان مي شود. حافظي گفت: اعتبار 2 ميليون توماني حتي براي تحقيق و بررسي سيستم مناسب دفع بهداشتي زباله هاي بيمارستاني هر بيمارستان نيز كافي نيست و محاسبات كارشناسي در زمان حاضر نشان مي دهد كه سرانه 140 ميليون توماني براي حل مشكل زباله هاي عفوني هر بيمارستان به طور متوسط لازم است. وي افزود: امسال نيز در قانون بودجه، 9 ميليارد تومان براي رفع مشكل زباله هاي بيمارستاني تصويب شده است كه البته مشخص نيست چه ميزان آن تخصيص پيدا كند، اما اگر همه اين اعتبار نيز پرداخت شود حداكثر يك هشتم اعتبار مورد نياز براي حل مشكل زباله هاي بيمارستاني خواهد بود. معاون وزير بهداشت گفت: از نظر فني سناريوهاي مختلفي براي خريد دستگاههاي ضدعفوني كننده زباله هاي بيمارستاني مطرح است كه فعلاً وزارت بهداشت سيستم غير سوز را كه طي آن زباله ها سوزانده نمي شود، بلكه فقط ضدعفوني و بي خطر مي شود را مناسب مي داند. البته اين سيستم ممكن است براي مناطق مختلف كشور يا شهرهاي مختلف تعاريف متفاوتي داشته باشد كه بايد به تأييد سازمان حفاظت محيط زيست نيز برسد. حافظي افزود: سيستم زباله سوز مركزي را كه شهرداري تهران براي پايتخت پيشنهاد داده است، با توجه به آلوده زا بودن آن و با توجه آلودگي بالاي هواي شهر تهران از نظر وزارت بهداشت مورد تأييد نيست و به جاي آن بايد از سيستم غير سوز در تهران استفاده شود. وي گفت: البته در كنار اين سيستم، نحوه جمع آوري و انتقال زباله هاي بيمارستاني نيز اهميت بسيار بالايي دارد كه تجربه كشورهاي ديگر از جمله عمان نشان مي دهد كه زباله هاي بيمارستانها در ابتدا در محل بيمارستان ضدعفوني و بي خطر مي شوند و بعد به صورت پلمپ شده به محل دفع بهداشتي زباله منتقل مي شوند. وي افزود: فرآيند انتقال زباله ها نيز در كشورهايي كه سيستم مناسب دارند بسيار حساب شده است، به طوري كه زباله هاي پلمپ شده قبل از دفع نهايي، دوباره كنترل مي شوند و در صورتي كه هنوز خطرآفرين باشند، دوباره به بيمارستان مبدأ براي بي خطر شدن زباله از نظر عفوني بودن يا وجود مواد راديواكتيو بازگردانده مي شوند و پس از رفع آلودگي، دوباره به صورت پلمپ شده به محل دفع نهايي فرستاده مي شوند. وي در پاسخ به اين پرسش كه آيا اكنون بيمارستانهايي وجود دارند كه به صورت غير بهداشتي زباله هاي بيمارستاني را بسوزانند، گفت: در گذشته چنين مشكلاتي وجود داشت، اما فعلاً بيمارستاني را سراغ نداريم كه چنين اقدامي كند و اگر كسي اطلاعي از چنين اقدامات غير بهداشتي و خطرناكي دارد، به وزارت بهداشت اطلاع دهد تا با متخلفان برخورد شود.
تلاش سازمانها براي حل بحران زباله هاي بيمارستاني با توجه به اظهارات بالا مسأله زباله هاي بيمارستاني هنوز به راه حل اصلي و اساسي نرسيده است و مسؤولان بهداشت از اين مسؤوليت شانه خالي مي كنند. سردرگمي اين وظيفه باعث شد كه اين امر به صورت گسترده مطرح شود و هم به دنبال حل اين بحران برآيند. دادستاني كشور جزو مسؤوليتي است كه در حل بحران واسطه شده است و سعي در بهبود وضع دارد. كميسيون اصل نود مجلس نيز سعي در مجاب كردن وزارت بهداشت و شهرداري دارد تا به بهترين روش زباله ها را دفن و نابود كند و در صورت قصور و سهل انگاري مسؤولان با آنان برخورد خواهد شد. سازمان بازرسي نيز از جمله دستگاههايي است كه با توجه به حساسيت موضوع پسماندهاي بيمارستاني و ارتباط آن با سلامت مردم همواره ساماندهي، جمع آوري اين زباله ها را مدنظر قرار داده و بازرسيهايي داشته كه نتيجه بازرسي را طي گزارشي به رئيس جمهوري ارايه داده است كه به چند نكته اشاره مي شود: بررسي و بازنگري در قانون مديريت پسماندهاي بيمارستاني، توجه به امر طرح تفكيك پسماندهاي عفوني و خطرساز از سوي مديران ذي ربط، افزايش ميزان اعتبارات در خصوص ساماندهي پسماندهاي پزشكي و تكميل ساختمان نگهداري موقت زباله (حمل يكجاي زباله ها به مكان اصلي) و ارتقاي دستگاه بي خطرسازي زباله هاي عفوني، تأمين كارشناس بهداشت محيط در تمامي بيمارستانهاي كشور از جمله موارد ارايه شده در گزارش بازرسي به آنها اشاره شده است. |