|
* حامد احمدي
كتاب به عنوان هويت مانايي بشري، در طول دورانهاي متمادي دستخوش تحولات گوناگون شده و در نتيجه اين فراز و فرودها، فرهنگ
جوامع رنگ و طراوت ديگري را به خود ديده است و در اين رهگذر هر ملت و دولتي كه به كتاب بيشتر خدمت كند، فرهنگي غني تر و هويتي ماناتر از خود به جاي خواهد گذاشت و در تغيير مسيرها و تحولات عصر ارتباطات فرافكري موفق تر خواهد بود و در اين ميان برگزاري نمايشگاههاي كتاب، بهانه اي بيش نيست تا سر تعظيم بهتر و با شكوهتري در مقابل كتاب فرود آوريم و در راه متحول كردن احوال كشور گامهاي تأثيرگذارتري برداريم.
نمايشگاه بين المللي كتاب تهران، با تمام فراز و فرودهايش به پايان رسيد و نتايج تمام دغدغه هاي فعالان فرهنگي، اجتماعي كشور، از 12 تا 22 ارديبهشت ماه جاري به نمايش گذاشته شد. قبل از برپايي اين حركت ارزشمند فرهنگي، تلاش شد تا در گزارشي تحت عنوان نمايشگاه كتاب، چاپ بيستم به بررسي اجمالي مجموعه اقدامهاي صورت گرفته بپردازيم و امروز با پايان يافتن نمايشگاه، بر آن شديم منظرهاي كمي و كيفي بزرگترين رخداد فرهنگي كشور را دستمايه نقد و بررسي قرار دهيم تا شايد بتوانيم در كنار ديگر فعالان عرصه فرهنگ كشور، گامي درخور شأن و منزلت فرهنگي كشور برداشته و با بازتعريفي از مشكلات و چالشهاي پيش رو در تبيين و تدوين راهبردهاي لازم براي توسعه كمي و كيفي گامهاي بعدي عرصه نمايشگاه بين المللي كتاب تهران برداريم.
* جايگاه
اگر مروري كوتاه و گذرا بر عملكرد 20 نمايشگاه بين المللي كتاب داشته باشيم، درخواهيم يافت كه نمايشگاه بيستم، يكي از پرالتهاب ترين و پرجنب و جوش ترين رخدادها در تاريخ فرهنگي كشور بوده است، از آن زماني كه بحث دو پاره شدن نمايشگاه مطرح شد تا بارش باران و آبگرفتگي كف شبستان. باز جلوتر برويم تا وعده هاي وزير ارشاد به مردم مبني بر بازديد روزانه چند ميليون نفر از نمايشگاه و تا امروز كه زنگ آخرين روز اين رخداد بزرگ فرهنگي در سال86 به صدا درآمد، حرف و حديثهاي اين داروي شفابخش فرهنگي نقل و نبات تمام محافل اهل دغدغه فرهنگ و انديشه كشور بوده و هست و با تمام پستي و بلندي اش اگر نمايشگاه بين المللي كتاب تهران را جزء بزرگترين و غني ترين نمايشگاههاي كتاب جهان به شمار بياوريم سخن به گزاف نگفته ايم . بيستمين نمايشگاه بين المللي كتاب تهران با مشاركت 66 كشور جهان و با به نمايش درآوردن حاصل تلاش وزحمت بيش از 2500 ناشر داخلي و خارجي برگزار شد و اين در حالي است كه نمايشگاههاي بين المللي كتاب فرانكفورت، شيكاگو، لندن، توكيو، شارجه و... كه هر كدامشان جزء بزرگترين نمايشگاههاي جهان محسوب مي شوند با حضور ناشران 50 تا 60 كشور تشكيل مي شوند و اين
نشان دهنده آن است كه مشاركت اين ميزان كشور در برپايي نمايشگاههاي بين المللي كتاب تهران نه تنها، كم نيست بلكه آن را در رديف غني ترين رخدادهاي عرصه كتاب جهان قرار مي دهد و با نگاهي به وضعيت محتوايي، تعداد ناشران، بازديد كنندگان و... نمايشگاههاي معتبر كتاب جهان، به راحتي درخواهيم يافت كه غناي موجود در اين گنجينه فرهنگي، امكان گزينش و خطا و يا پوزش و عذرخواهي را از هر مسؤول و متصدي فرهنگي كه در انجام هر چه باشكوهتر آن كوتاهي كند سلب مي نمايد و گذار و گذر از هر بي مسؤوليتي در اين زمينه قابل قبول نيست.
با نگاهي به سياستگذاري صرفاً مصرف كننده اي نمايشگاه كتاب تهران درخواهيم يافت كه با تمام ارزش و مقام معنوي كه در آن نهفته مي باشد تا چه حد با برگزاري حرفه اي نمايشگاههاي بين المللي كتاب در جهان فاصله دارد، زيرا به طور مثال نمايشگاه كتاب آمريكا (BEA) محلي براي گردهمايي تصميم گيران جهاني صنعت چاپ و نشر و كتاب در راستاي تبادل تجربيات و ايده هاي نو، يادگيري از يكديگر و گسترش ارتباطات بين المللي است و از هويتي صرفاً مصرف كننده اي كه بيشتر معناي فروشگاه بزرگ كتاب دارد خارج و در چارچوب سياستهاي كلان بين المللي اين حوزه حركت مي كند و با تبيين سياست عمده فروشي، فروش حق تكثير (رايت) كتاب، واگذاري جهاني نمايندگيهاي فروش كتاب و جذب نمايندگان صدها كتابخانه عمومي و دانشگاهي، شركتها و مراكز علمي و تحقيقي جهان پيش مي رود و اين در حالي است كه نمايشگاه بين المللي كتاب تهران به اين مي انديشد كه كتابهايي را از ديگر كشورها جمع و در سالنهايي كه از پايين ترين استانداردهاي جهاني برخوردار هستند نمايش دهد و با وجود اينكه در منطقه و حتي آسيا شايستگي رقابت انحصاري با نمايشگاه كتاب توكيو را دارد هويت مصرف كننده اي به خود گرفته است.
متأسفانه اين نگاه كه نمايشگاههاي بين المللي نوعي مشاركت جمعي و جهاني مبتني بر تفاهم صنفي است، در حوزه نمايشگاهي ما به گونه اي كمرنگ مشاهده مي شود و حتي براي برپايي اين رخداد بزرگ فرهنگي به طور مستقيم از ناشران داخلي نيز همكاري و همفكري به عمل نمي آيد، چه رسد به اينكه در يك فضاي صرفاً فرهنگي، دغدغه هاي اين حوزه با حضور انديشمندان و نمايندگان كشورهاي جهان در دستور كار قرار گيرد و با همفكري همگان راهبردها و راهكارهاي تأثيرگذار طراحي و اجرا شود.
* فرهنگ نمايشگاهي
همان طور كه گفته شد با مقايسه اي گذرا بين نمايشگاه بين المللي كتاب تهران با نمايشگاه بين المللي شيكاگو، فرانكفورت و يا لندن، درخواهيم يافت كه هرچند در ايران 66 كشور جهان مشاركت و حضور چشمگيري در عرصه كتاب دارند، اما در عمل اين رخداد فرهنگي بيشتر در لواي يك فروشگاه بزرگ كتاب صورت مي گيرد و با راندمانها و تعاريف تطبيقي نمايشگاههاي بين المللي فاصله دارد در صورتي كه با حفظ اين گنجينه محتوايي و رعايت موازين فرهنگي نمايشگاههاي بين المللي مي توانيم در تكامل چرخه هويتي آن گام بر داريم و نمايشگاههاي كتاب تهران را با ظرفيتهاي تحسين برانگيزي كه در آن ديده مي شود در رديف بزرگترين و تأثيرگذارترين نمايشگاههاي بين المللي جهان قرار دهيم كه اين مسأله مستلزم رعايت فرهنگ نمايشگاهي است و در اين رابطه مي بايست دو حوزه ناشران و مديريت نمايشگاهي سطح فرهنگي خود را در اين حوزه به گونه اي چشمگير افزايش دهند.
ناشران ايراني اگر بخواهند حضور موفقيت آميز و تأثيرگذاري داشته باشند بايد در ابتدا ضمن آنكه به سرعت فناوري و فرهنگ نمايشگاهي را مي آموزند، توليدات خود را با استانداردهاي بين المللي هماهنگ كنند.
بي شك اين مؤلفه در موقعيت محتوايي و ظاهري تبلور پيدا مي كند. بررسيها نشان داده است كه بخش اعظمي از توليدات مكتوب ناشران ايراني نه تنها در قياس با ترويج درجامعه جهاني فاصله دارند بلكه در تمام محدوده جغرافيايي ايران نيز مفيد واقع نمي شوند، نبود توجه دقيق و تأثيرگذار به دغدغه هاي تئوريك و مشغله هاي فكري جهان در توليد آثار، همراه با بهره مندي انديشه هاي محدودي از آثار توليدي در زير سايه ضعف بسترهاي صحيح اطلاع رساني حوزه نشر، سه عامل گريبانگير اين حوزه در رسيدن به استانداردهاي جهاني توليد كتابهاي ايراني شده اند و اين در حالي است كه حوزه هاي ملموس در عرصه توليد كتاب نيز همچون تايپ، تنظيم، جلد، شناسنامه، طراحي، صحافي، صفحه بندي، چاپ و... نيز مي بايست براساس استانداردهاي علمي و بين المللي حوزه چاپ و نشر صورت گيرد. تمام اين مسايل در شرايطي اتفاق مي افتد كه ناشران و فعالان اين حوزه مي بايست متوجه اين نكته شوند كه خريداران و ناشران جهاني كتاب در كشورهاي توسعه يافته برنامه سالانه را بر اساس حداكثر زمان و بودجه براي شركت در نمايشگاههاي بين المللي و خلق شكوه و عظمت جشن كتاب صرف مي كنند و تمام اين برنامه ها طبق يك سازماندهي و ساماندهي منظم و منسجم با برنامه ريزي دقيق صورت مي گيرد و در طول زمان برگزاري نمايشگاه از حداكثر توان و انرژي براي برقراري ارتباطات بين المللي در اين حوزه استفاده مي كنند تا به بهترين شكل ممكن به نتيجه اي در خور شأن و منزلت خود دست پيدا كنند.
* حق چاپ ونشر
در نمايشگاههاي بين المللي كتاب جهان، خريد و فروش حقوق چاپ و نشر ( CopyRight) به عنوان اصلي ترين سياست و هدف كارگزاران نمايشگاه مدنظر قرار مي گيرد و سالنهاي گسترده اي با عنوان «مركز رايت» عمليات جذب و ساماندهي فروشندگان و خريداران بين المللي را در دستور كار قرار مي دهند بدين صورت كه اعضاي اين مركز از يك سال قبل تا يك ماه مانده به شروع كار نمايشگاه، ثبت نام مي كنند. در پي آن «مراكز رايت» در زمان برگزاري نمايشگاه، قرارهاي ملاقات تجاري با خريداران و فروشندگان را برنامه ريزي و زمانبندي مي كند و بدون دخالت در چگونگي اخذ قرارداد و به صورت رايگان فضايي را به وجود مي آورد تا ناشران در مورد كتابهاي مورد توافق و موضوعهاي مرتبط با چاپ و نشر به مذاكره بپردازند. همين مركز براساس تقاضانامه اعضا، طرفين را به يكديگر معرفي و بهترين شرايط را براي اخذ قرار داد في ما بين آنها به وجود مي آورد. بررسيها نشان داده است كه حجم وسيعي از عمليات واردات و صادرات كتاب به كشورهاي برگزاركننده نمايشگاه كتاب از طريق «مراكز رايت» مستقر در نمايشگاه انجام مي پذيرد. از آنجا كه نقش كتاب در گسترش جايگاه جهاني كشورها بسيار تأثيرگذار مي باشد و انقلاب اسلامي ايران نيز تبلور فرهنگ ناب اسلامي است، به نظر مي رسد كه ميتوان با تكيه بر اين مسأله دروازه هاي تمدن اسلامي باشكوهي را به نام نمايشگاه كتاب بر روي جهانيان گشود و هر كتاب را سفيري براي اشاعه انديشه هاي ناب اسلامي برگزيد و تنها نمي توان به چند خارجي كه چند جلد كتاب را براي بهره برداري شخصي بر مي گزينند تكيه كرد.
در اين رهگذر آنچه كه از نمايشگاه بين المللي كتاب تهران برمي آيد اين است كه نبود چنين مركزي به عنوان خلا بسيار تأثيرگذاري در روند تاثيرگذاري جهاني كتاب به چشم مي خورد و همين نكته هم موجب شده تا دستآورد نمايشگاه در حالتي فصلي باقي بماند و تعدادي مترجم داخلي به واسطه اينكه در كشور ما قوانين «CopyRight» رعايت نمي شود آثار را بدون توجه به اجازه يا عدم اجازه نويسنده در اختيار بگيرند، اين در حالي اتفاق مي افتد كه در ديگر كشور ها به واسطه اينكه به قانون « Copy Right» توجه مي شود وچاپ ترجمه كتابها منوط به اجازه از خالق اثر يا ناشر مي باشد از گسترش آثار ايراني به جامعه جهاني جلوگيري شود و در زمينه تبادل كتاب بين اين كشورها خلا به وجود آيد.
در اين زمينه مي توان با برنامه ريزي دقيقي در سالهاي آينده اين مركز را در خلال برگزاري نمايشگاه تأسيس نمود تا نمايشگاه بين المللي كتاب تهران دروازه اي بر روي جامعه جهاني باشد. گفتني است كه تشكيل چنين مركزي مستلزم زمان و برنامه ريزي مي باشد كه در بيشتر نمايشگاههاي بين المللي جهان بعد از پايان نمايشگاه تا يك ماه قبل از برگزاري نمايشگاه در سال آينده اين عمليات انجام مي پذيرد.
* انتقال انديشه ها
اصولاً انتقال فكر و انديشه به عنوان يكي از بزرگترين دغدغه هاي فعالان عرصه فرهنگ در جوامع مختلف مدنظر قرار گرفته است و در اين رهگذر اماكن و محلهايي كه جايگاه تجميع افكار و انديشه هاست را مي توان به عنوان بهترين راهكار در انتقال انديشه ها و بهره مندي از توانمنديهاي يكديگر انتخاب و در شكوفايي آن تلاش كرد.
از اين رو نمايشگاه بين المللي كتاب تهران يكي از فضاهايي است كه مي توان از آن به نحو شايسته براي تبادل انديشه ها در تعالي فرهنگ ايران و ديگر كشورها بهره گرفت. محل برگزاري نمايشگاه مكاني است كه در آن فعالان حوزه چاپ و نشر در كنار طالبان علم و انديشه جمع مي شود و مي توان با سازماندهي و برنامه ريزي دقيق و تشكيل كارگروههاي منسجم با ايجاد خط فكري و جريانسازي علمي و تحقيقي از انديشه هاي همگان بهره جست، اين در حالي است كه هرچند زحمات بسيار زيادي در بخش هاي جنبي نمايشگاه بيستم كشيده و در پي آن نشستهاي متعددي برگزار شد، اما به گونه اي كه مستحق نمايشگاه بين المللي باشد از تفكرات بيش از 2600 ناشر داخلي و خارجي كه در اين رخداد به صورت مستقيم حضور داشتند، بهره برداري نشد و گاهي جلسات و نشستهاي برگزار شده نيز با استقبال بخش بسيار محدودي از حاضرين در نمايشگاه برگزار گرديد. اين در حالي است كه در خلال برگزاري نمايشگاه مي توان با تقسيم ناشران به كارگروههاي تعريف شده، اسباب تأمل و تحقيق و همفكري را در رابطه با موضوعهاي متعدد فراهم نمود و در كنار آن يك يا چند نفر از كاركنان انتشاراتي ها بعنوان فروشنده كتابها در غرفه ها حضور پيدا كنند، راهكارها و برنامه هاي منسجمي را براي بهره برداري علمي صاحب نظران چاپ و نشر فراهم كرد. در اكثر نمايشگاههاي بين المللي جهان بولتن ها و نشرياتي تحت عنوان خبرنامه نمايشگاه در تعداد صفحات زياد با كيفيت عالي منتشر و در آن جديدترين اطلاعات روز در رابطه با كتاب، كتابخواني و حوزه چاپ و نشر منتشر مي شود تا دست اندركاران اين حوزه به جديد ترين علوم روز آشنا اصول كاري خود را اصلاح كنند، در اين زمينه نيز نمايشگاه بين المللي كتاب تهران آن گونه كه در خور شأن هويت بين المللي اش باشد ظاهر نشد.
* محيط تخصصي!!!
يكي از مهمترين و هدفمندترين بخشهاي برنامه ريزي شده نمايشگاههاي بين المللي در نقاط مختلف جهان، تأمين جا و مكان درخور شأن نمايشگاههاست و البته فضاهاي تعريف شده نمايشگاهي به صورت ثابت و منسجم نيستند به طور مثال نمايشگاه كتاب آمريكا (BEA) در سال2001 در شيكاگو و در سال2002 با يك ماه زودتر در نيويورك و سال بعد در... برگزار شد. اما در چگونگي برگزاري نمايشگاه آنچنان دقت و نظمي حكمفرماست كه ميزبان دوره اي نمايشگاه يك سال فرصت دارد تا محل برگزاري نمايشگاه بين المللي كتاب را تأمين و به گونه اي ارزشمند آراسته و هدفمند كند و در طول سال نيز بازرساني از مركز، كار نظارت بر چگونگي برپايي نمايشگاه را در دستور كار قرار مي دهند، اين در حالي اتفاق مي افتد كه با پايان يافتن زمان برگزاري نمايشگاه، بخش اصلي برنامه هاي زمان بندي شده سال آينده در جدولهاي تعريف شده به ناشرين ابلاغ و از آنها براي همفكري در برپايي هرچه باشكوهتر نمايشگاه سال آينده دعوت به عمل مي آيد.
اين در حالي است كه با وجود شايستگي هاي فراواني كه نمايشگاه بيستم داشت تا روز پنجم از برگزاري نمايشگاه كتاب تهران بيش از سه بار نام وشماره برخي از سالنها عوض شد و...
* تهديدي براي نمايشگاه تهران
در جامعه جهاني مسؤولان نمايشگاههاي متعدد كتاب هر ساله در تلاشند تا با غني شدن از اعتبار يكديگر سبقت بگيرند و با افزايش فعاليتهاي تجاري و آماري و محتوايي خود هويت خود را غني تر و با ثبات تر كنند و اگر در اين ميان نمايشگاه بين المللي كتاب تهران را با تمام اما و اگرهايش در رديف بهترينهاي خاورميانه بناميم و اعتبارش را در منطقه اول بشماريم، سخن به بي راه نگفته ايم، اين در حالي اتفاق مي افتد كه براساس تفاهمنامه اي كه اخيراً بين نمايشگاه بين المللي فرانكفورت و شارجه منعقد شده مقرر گرديد تا با حمايت آلماني ها يكي از بزرگترين جشنهاي كتاب در سال آينده با هدف جذب ظرفيتهاي سرگردان منطقه در كشور دوبي برگزار شود. اين در حالي است كه انتظار مي رفت نمايشگاه امسال كتاب تهران با عزم و تلاشي جديتر آنچنان تحولي را به وجود آورد كه همچنان هيچ نمايشگاهي در منطقه به عنوان تهديدي براي كاهش اعتبار بين المللي آن به حساب نيايد. در پهنه پهناور چاپ و نشر، تلاش براي حفظ غنا و گنجينه محتوايي و هدفمند كردن برنامه ها براي رسيدن به هدف تأثيرگذار بر جوامع يك اولويت مهم و انكارناپذير است و در اين ورطه لازم است مسؤولان نمايشگاه بين المللي كتاب تهران شرايطي را به وجود آورند كه ظرفيتهاي ارزشمندي را كه در اختيار دارند به راحتي از دست ندهند و اعتبار به دست آمده را با سهل انگاري به ديگري واگذار نكنند.
* تعداد زياد، فضا كم
در بخش ناشران خارجي 740 مؤسسه بين المللي و در بخش داخلي كه به چهار گروه عمومي، كودك و نوجوان، آموزشي و كمك درسي و دانشگاه تقسيم شده بود، بيش از 1272 ناشر به شكل مستقل، 455 ناشر با اعطاي نمايندگي به ساير ناشران و 102 ناشر به صورت همراه حضور داشتند. همچنين به طور خاص در بخش ناشران كودك و نوجوان 137 ناشر شركت كردند كه از اين ميان 111 ناشر تهراني و 26 ناشر به شهرستانها اختصاص داشت و در بخش ناشران عمومي نيز 739 ناشر حضور داشتند. فضاي درخواستي ناشران شركت كننده در نمايشگاه 32هزار و 21مترمربع بود كه از اين ميزان فقط 17 هزار و 200متر به آنها اختصاص يافت، اين مسأله در عمل باعث شد تا ناشران از كمبود فضاي مورد نياز با توجه به ميزان كتابهاي ارايه داده شده رنج ببرند و برخي از آنها مجبور شدند تا در فضاي كوچكتر از ميزان قابل قبول و تعريف شده براي نمايشگاه بين المللي بهره مند شوند.
طلاكوب ارايه دهنده كتابهاي لاتين در اين رابطه مي گويد: بعد از بارش باران و آبگرفتگي شبستان مصلا مجبور شديم كه غرفه 50 متري خودمان را با غرفه 10 متري اطلاع رساني عوض كنيم و در آنجا فقط نمونه كتابهايمان را نمايش گذاشتيم و از مراجعان خواهش كرديم تا همزمان براي تهيه كتابهاي مورد استقبال به فروشگاهمان مراجعه كنند.
* روز اول
احسان مظلومي از انتشارات «كليد آموزش» در رابطه با روزهاي اول برگزاري نمايشگاه مي گويد: در طول اين سالها كه در نمايشگاه كتاب شركت كرده ايم هيچ روزي چنين شرايطي نداشته بوديم. به طوري كه با پا گذاشتن به در ورودي نمايشگاه، مشكلات خود را نشان مي دادند.
همه نشانه ها خبر از بي نظمي داشت و نمايشگاه خلوت بود، غرفه داران به خاطر نبود صندلي روي زمين نشسته بودند و هنوز برق غرفه ها وصل نشده بود و بعضاً غرفه هايي كه سيستم كاري شان با رايانه بود به علت نبود برق، بيكار روي زمين نشسته بودند و چشمها به دنبال رستوران و اغذيه فروشي بود، اما هيچ اغذيه فروشي فعالي در محيط نمايشگاه وجود نداشت و... با گذشت چند روز از آغاز به كار نمايشگاه اوضاع و احوال بهتر و بهتر شد و صد البته در روزهاي پاياني، وقتي كه روال معتدلي براي ادامه كار نمايشگاه حاكم شد، زمان آن به پايان رسيد.
* افت فشار!
منصور سجاد، مدير انتشارات «كليد آموزش» نيز با اشاره به اينكه مشكلات به اين شدتي كه همكارش مي گويد، نيست.در يك بررسي كلي معتقد است كه مشكلات به اين شوري كه امواج خبري و گفتماني راه انداخته اند، نيست و مي تواند با شرايط فعلي كه سال اول برگزاري در شبستان است مورد قبول واقع شود.
وي در رابطه با اين سؤال كه صحبتهاي همكارانتان را رد مي كنيد، مي گويد: نه حرفهايي كه مي گويد در عمل مشاهده شده اما واقعيت اين است كه در مكانيك سيالات، قانوني وجود دارد كه معتقد است، هر تغيير مسيري در حركت سيال باعث افت فشار مي شود. به نظر من افت فشاري در تغيير مسير نمايشگاه نيز ديده شد كه البته نكات و جذابيتهاي ارزشمندي را نيز به دنبال داشت و در اين رهگذر لازم است از هم اكنون سازماندهي و برنامه ريزي دقيقتري براي برگزاري باشكوه تر نمايشگاه كتاب در سال آينده برداشته شود.
* شروع نمايشگاه
حجة الاسلام و المسلمين جعفريان ضمن اشاره به زحمات خستگي ناپذير فعالان فرهنگي نمايشگاه كتاب مي گويد: روز شروع نمايشگاه مشكلات بسيار فراوان بود. نه نقشه اي براي محل سالنها تعبيه شده بود و نه تابلوهاي راهنما كافي بود. حتي بسياري از ناشران عمومي داخلي از سر شب سه شنبه پس از افتتاحيه تا صبح مشغول چيدن كتابها بودند، همچنان در طول روز گرفتاري داشتند و مشغول كار بودند. اوضاع در بخش عربي و انگليسي ريالي از اين هم بدتر بود. زيرا كارتهاي خريد به مردم فروخته شده بود و بسياري از كساني كه كارت خريد براي كتابهاي عربي ارزي گرفته بودند، صبح روز اول خبردار شدند كه خبري از كتاب ارزي نيست و در بخش عربي همه ريالي است. سالن عربي هم كه در همان رواق شرقي بود - به علاوه كتابهاي لاتين ريالي - با هزار زحمت به اين صورت آماده شده بود. اما سقفها كه روزهاي متوالي آب خورده بود، همچنان چكه مي كرد. ناشران مجبور شدند روي غرفه ها را پلاستيك بكشند. با اين حال در اين سوي و آن سوي، قطرات باران يك سره فرود مي آمد.
* قابليت نمايشگاهي
علي حقي مدير انتشارات «جهان آبگون» با انتقاد شديد از ضعف در تهويه هواي نمايشگاه ، به كمبود اطلاع رساني در محيط نمايشگاه اشاره كرد و گفت: اطلاع رساني لازم به عمل نيامده است. به طور مثال در نمايشگاه فرانكفورت زماني كه از در خروجي نمايشگاه خارج مي شويد، تاريخ برگزاري و اطلاعات نمايشگاه سال آينده ثبت شده است و نشان از يك برنامه ريزي دقيق دارد، اما در نمايشگاه تهران در چند هفته قبل از برگزاري تصميم به تغيير جا و مكان آن گرفته مي شود. يك هفته قبل از افتتاح هنوز معلوم نيست كه بخش داخلي و خارجي با هم برگزار مي شوند يا نه، و آن هم به جايي انتقال داده مي شود كه در حال ساخت است و از استانداردهاي نمايشگاهي برخوردار نيست.
وي در رابطه با مكان نمايشگاه مي گويد: مصلا حتي از حداقل استانداردهاي محل دايمي نمايشگاهها برخوردار نيست. مسؤولان فقط معماري آن را به رخ همگان مي كشانند و اين در حالي است كه در بعضي جاها، با قدم برداشتن، گرد و غبار ناشي از نخاله هاي ساختماني به هوا بر مي خيزد.
ضعف در اطلاع رساني درون نمايشگاهي، در وضعيتي كه موقعيت نمايشگاه براي مردم صد درصد ناشناخته بود بر ميزان مشكلات افزوده بود.
وي در ادامه گفت: مهمترين عوامل به وجود آورنده مشكلات، از نقل و انتقال كتاب گرفته تا كم بودن جا و نامناسب بودن مكان غرفه ها، به تغيير بدون برنامه و بعضاً سليقه اي مسؤولان نمايشگاه بر مي گردد و مي توان گفت كه اگر سيستم جديد بخواهد با همين وضعيت كار نمايشگاه را پيش ببرد لازم است 5 تا 6 سال طول بكشد تا روي ريل مناسب حركت و تأثيرگذار پيش برود و از آنجايي كه امسال نيز يارانه و ارز مناسب كمتر در اختيار مراكز علمي، فرهنگي و دانشگاهي قرار داده بودند فروش ما نيز كاهش يافت و با شرايط به وجود آمده تنزيل در فروش نيز بيشتر از سال گذشته به چشم مي خورد.
مدير انتشارات آبگون در ادامه مي افزايد: افزايش هزينه غرفه ها از 200 دلار به 350 دلار در شرايطي كه محل برگزاري كيفيت و ارزش مناسبي نداشت از ديگر فشارهاي به وجود آمده بر ناشران بود و اين اقدامها در موقعيتي صورت مي پذيرد كه نمايشگاه سنبل فرهنگ براي ايران مي باشد و به جرأت مي توان گفت كه اعتبار نمايشگاه كتاب تهران بالاتر از نمايشگاه ورشو يا شارجه و... مي باشد و در مقايسه آماري و كيفيتي در بسياري شرايط مي توان گفت كه آن نمايشگاهها غناي كمتري نسبت به نمايشگاه كتاب تهران دارد و از اين رو، اين رخداد بزرگ فرهنگي يك اعتبار فرهنگي و اجتماعي بين المللي براي كشورمان مي باشد و توجه به تمام اركان از اوجب واجبات است. به نظر مي رسد كه اگر همچون امسال در برگزاري نمايشگاه ضعف داشته باشيم سال آينده با برگزاري نمايشگاه شارجه در دوبي، بسياري از مزايا و موقعيتهاي ما كاهش خواهد يافت.
* يك فروشگاه بزرگ كتاب!
جعفر همايي، مدير مسؤول نشر ني نيز در اين رابطه معتقد است : حضور چشمگير و فعال ناشران داخلي و نيز استقبال پرشمار مخاطبان و متقاضيان كتاب از همه اقشار اجتماعي از نمايشگاه بين المللي كتاب تهران، با وجود افت و خيزهاي مختلف در نحوه برگزاري آن، هر سال پررونق تر از سال قبل به نظر مي رسد و اين پديده اي ارزشمند است كه در كمتر نمايشگاه بين المللي كتابي، حتي نمايشگاه بين المللي كتاب فرانكفورت كه معتبرترين نمايشگاه بين المللي كتاب دنياست چنين جمعيتي از مراجعان پيدا نمي شود.
وي مي افزايد: اين پديده نبايد ما را دچار غرور كند و نبايد از آن بي توجه بگذريم. به نظر بنده نمايشگاه بين المللي كتاب تهران پاسخي به نقصانهايي جدي در زمينه عرضه و تقاضاي كتاب است. در حقيقت اين نمايشگاه در طول 10 روز برگزاري به صورت فشرده نيازهاي متراكم ناشران و خريداران كتاب را در يك فروشگاه بزرگ كتاب تا حدودي برآورده مي كند. چنانكه مسؤولان و مديران بخش فرهنگي در دولت با همكاري و رايزني با تشكلهاي صنفي حوزه نشر كشور، به بررسي دقيق اين پديده بپردازند، مي توان با نتايج به دست آمده، از سويي بسياري از مشكلات صنعت نشر را حل و رفع كرد و نيز با واگذاري تدريجي مديريت برگزاري نمايشگاه به تشكلهاي صنفي، به تدريج ساز و كارهاي نمايشگاهي آن - به معني نمايشگاه بين المللي - را اصلاح نمود و آن را به بزرگترين نمايشگاه بين المللي كتاب خاورميانه تبديل كرد؛ اگر چه هم اكنون به دليل استقبال و حضور گسترده مخاطبان، اين بزرگي از يك جهت فراهم است، اما كمال بخشيدن به آن نيازمند كوششهاي فراواني است كه اميدواريم آغاز گردد.
و اما اين مشكلات مي بايست تحمل مي شد، تا اعتبار بزرگترين رخداد فرهنگي كشور حفظ شود و در اين رهگذر، كمبودهاي متعددي سد راه نمايشگاه مشاهده شد تا تجربه اي براي ساليان بعد به دست آيد، ولي به چه قيمت؟! |
