* غلامرضا قلندريان

پيشنهاد گروه دوستي پارلماني از سوي برخي نمايندگان مجلس، با وجود موضعگيريهاي دستگاه ديپلماسي آمريكا، تأملات زيادي را در اذهان تحليلگران سياسي ايجاد كرده است. اين نمايندگان در نگاهي خوش باورانه، با چنين نگرشي، از تصميمات استكباري كه در پس لبخندهاي ديپلماتيك نهفته است، غافل شده اند. اينك اين سؤال مطرح است كه چرا برخي نمايندگان كنگره آمريكا موضوع سفر به ايران را مطرح كرده اند كه طرح تشكيل گروه دوستي پارلماني از سوي تعدادي از نمايندگان مجلس شوراي اسلامي، بازتاب آن است. براي پاسخ به اين سؤال، بايد به تبيين كاركردهاي نظام سياسي ايالات متحده پرداخت.
در نظام سياسي آمريكا، براساس پشتوانه هاي نظري، تصميمات متأثر از تعلقات حزبي نيست. احزاب برنامه هايشان را در ذيل اصول كلي پذيرفته شده اعلان مي نمايند و تفاوت ديدگاههاي دو حزب صاحب گردونه قدرت در آمريكا، صرفاً نسبت به اولويتها و يا تاكتيكهاست. رقابت جناحهاي سياسي فقط مصرف داخلي براي افكارعمومي دارد. تصميمات استراتژيك در حوزه سياست خارجي كه شخصيت حقوقي ايالات متحده را در بر مي گيرد، لاجرم بايد در چارچوب تعريف شده مقررات كشور باشد كه روند مناسبات كاخ سفيد با كشورهاي جهان، اين نظر را تأييد مي نمايد. تاكنون گردش قدرت و حضور شخصيتهاي هر دو حزب در پارلمان يا قوه مجريه، نتوانسته است مسير سياست خارجي اين كشور را منحرف نمايد و مهمتر اينكه سران آنها به گونه اي اظهارنظر ننموده اند كه تفاوت ماهوي در آن مشهود باشد.
از جنگ جهاني دوم به بعد، كنگره در شكل گيري سياست خارجي آمريكا نقش حاشيه اي را ايفا نموده و اقدامهاي آن جهت بازيابي قدرت كارآيي چنداني نداشته است و صرفاً توانسته به عنوان يك مزاحم ايفاي نقش نمايد. در واقع، تحولات محيط داخلي و بين المللي به گونه اي بوده كه قابليتهاي رياست جمهوري را در قبال توانمنديهاي كنگره افزايش داده است. ولي در ماههاي اخير، باتوجه به چالش كنگره و رياست جمهوري در خصوص جدول زمان بندي خروج از عراق و تصويب بودجه جنگ عراق و افغانستان، بار ديگر درخصوص برتري اين دو جايگاه حقوقي نظرات مختلف از سوي صاحب نظران سياسي ارايه شده است.
سؤال بعدي كه به ذهن متبادر مي شود، اين است كه تركيب مؤثر نمايندگان به كدام يك از دو حزب تعلق دارد؟ پس از پيروزي انقلاب اسلامي ايران، گونه شناسي رفتار دو حزب دمكرات و جمهوريخواه در مصدر قدرت، از نوعي رقابت تنگاتنگ جهت برخورد با ايران حكايت مي نمايد. جابه جايي اولويتها در راهبردهاي سياست خارجي آنان، بيانگر گزينش راهبردهاي عملياتي متفاوت به منظور دستيابي به هدف مي باشد.
نمايندگان مجلس شوراي اسلامي به خوبي مي دانند پارلمانهاي دنيا كه نمايندگي ملت را برعهده دارند، بدون هويت حزبي امكان موجوديت پيدا نمي كنند. در واقع، احزاب روند تعاملات را در داخل و حوزه سياست خارجي مديريت مي نمايند.
بدين ترتيب، پارلمان ايالات متحده نيز از اين موضوع مستثنا نيست. هنگامي كه سخن از نمايندگان كنگره آمريكا به ميان مي آيد، اذهان معطوف به هويت حزبي آنان مي شود. به عبارت ديگر، يكي از دو حزب دمكرات و جمهوريخواه مجالس اين كشور را در اختيار دارد كه با اكثريت حزبي موجوديت خود را تبيين مي كنند. با اين نگرش، اكنون نمايندگان دمكرات حايز اكثريت در دو مجلس كشور ياد شده مي باشند. بنابراين، بررسي عملكرد حزب دمكرات مي تواند شاخص مناسبي براي ارزيابي پيشنهاد نمايندگان مجلس شوراي اسلامي باشد. به عنوان نمونه، به برخي از اقدامهاي دمكراتها عليه جمهوري اسلامي اشاره مي شود.
كلينتون در بيست و سوم اسفند 1378، در نامه اي به رئيس مجلس نمايندگان آمريكا، تحريمهاي نفتي سال 1374 عليه ايران را تمديد مي كند. در مقطع ياد شده، دولت آمريكا كشورهاي آرژانتين، هندوستان، اسپانيا، آلمان و فرانسه را تشويق كرد از فروش فناوري هسته اي براي برنامه هاي غيرنظامي ايران خودداري كنند. تخصيص20 ميليون دلار توسط آمريكا در دوران كلينتون براي اجراي برنامه هايي جهت براندازي نظام جمهوري اسلامي، از ديگر اقدامهاي دمكراتها عليه ايران بود و اتهام حمايت از تروريسم، نقض حقوق بشر، مخالفت با روند صلح خاورميانه و دستيابي به سلاحهاي كشتارجمعي، همگي از گسترش جنگ رواني در دوران دمكراتها عليه ايران حكايت دارد. شايان ذكر است، اخيراً مجلس فعلي دمكراتها نيز براي دستيابي به اهداف سلطه جويانه ايالات متحده، مبالغ قابل توجهي را براي مقابله با نظام جمهوري اسلامي و براندازي آن تخصيص داده است.
پر واضح است، عملكرد دمكراتها بيانگر خصومت جدي عليه انقلاب اسلامي است. به منظور تبيين بيشتر موضوع، مي توان به دوران هشت ساله حاكميت جريان اصلاحات اشاره نمود. موضعگيريهاي آقاي خاتمي در دوران رياست جمهوري ايشان كه با شعار تنش زدايي در حوزه سياست خارجي مطرح بود، آمريكاييها را نيز شامل شد. وي در مصاحبه هاي اوليه خود درخصوص ايالات متحده، از ديوار بلند بي اعتمادي بين ايران و آمريكا سخن به ميان آورد، ولي در واپسين روزهاي حضور در مسند رياست جمهوري نيز اعلان داشت: «ديوار بلند بي اعتمادي ميان ايران و آمريكا روز به روز از سوي آمريكاييها بلند و قطور شد.» لذا آن گروه از نمايندگان محترم مجلس شوراي اسلامي كه در پي اعلام سفر نمايندگان كنگره آمريكا با اشتياق آماده استقبال از آنان شدند، بايد بدانند كه اين لبخند ديپلماتيك لايه هاي پنهاني دارد كه در آن تصميمات خصمانه نهفته است.
نمايندگان مجلس شوراي اسلامي كه مطالبات مردم را پيگيري مي نمايند، با توجه به رفتارهاي گذشته حزب دمكرات آمريكا، نبايد فراموش كنند كه در تداوم و تشديد فشارها از سوي آنان بر نظام جمهوري اسلامي هيچ گونه ترديدي وجود ندارد.
جمهوري اسلامي ايران در عرصه تعاملهاي بين المللي، به عنوان يك بازيگر فعال و مؤثر، از برقراري رابطه با ديگر واحدهاي سياسي جهان براساس راهبردها و مصالح نظام استقبال مي نمايد، اما اين رابطه بايد به شكلي تنظيم شود كه براساس احترام متقابل و توجه به جايگاه حقوقي و سياسي ايران به عنوان يك واحد مستقل سياسي در نظر گرفته شود. نظام جمهوري اسلامي در استمرار رابطه بر طبق موازين حقوق بين المللي و دخيل نمودن مؤلفه هاي اخلاقي در ادبيات سياسي به دور از مفاهيم متافيزيك با دولتها و ملتها پيشگام بوده و هيچ گاه انزواي بين المللي و حاشيه گزيني در دستور كار دستگاه ديپلماسي كشورمان نبوده است.
انتظار مي رود نمايندگان محترم مجلس شوراي اسلامي در سالي كه مزين به اتحاد ملي و انسجام اسلامي است، با بهره گيري از راهبردهاي اعلام شده توسط مقام معظم رهبري، بكوشند تا همواره تصميمات كلان كشور بخصوص در حوزه سياست خارجي با ساز وكارهاي استراتژيك نظام مغايرت نداشته باشد. به ياد داشته باشيم، رهبر فرزانه انقلاب اخيراً در ديدار خانواده هاي معظم شهدا، جانبازان و ايثارگران فرمودند: «... هيچ فردي نمي تواند برخلاف هويت و منافع ملي حركت كند.»