|
* ميرشجاعان
سوزاندن كاه و كلش و بقاياي گياهي در مزارع يكي از روشهاي ابداعي ساليان اخير است كه از حدود 40 سال پيش به اين سمت باب شده است.

تسهيل و تسريع در كشت دوم و كاهش زمان بندي بين دو كشت از دلايلي است كه كشاورزان را به اين كار ترغيب مي كند. كشاورزان اذعان مي دارند كه اگر نتوانيم از اين روش استفاده كنيم، شرايط براي كشت دوم را به لحاظ زمان بندي از دست مي دهيم. اما اين عمل كشاورزان به شدت از سوي متخصصان و كارشناسان نفي مي شود و آن را عملي اشتباه عنوان مي كنند كه تبعات بسياري در پي دارد. اين متخصصان معتقدند، سوزاندن بقاياي گياهي مانند اين است كه طبيعت و انسان با استفاده از نهاده هاي طبيعي و نيروي كار دور هم جمع شده اند تا يك تركيبي به وجود بيايد كه ارزش افزوده محسوب مي شود ولي ناگهان با زدن يك چوب كبريت همه اين زحمات و هزينه ها را دود مي كنيم.
كاهش توان بيولوژيك خاك سوزاندن بقاياي گياهي به صورت مستقيم و غير مستقيم بر روي سلامت محيط و انسان تأثير دارد. مهندس حسين سابقي، مدير زراعت جهاد كشاورزي خراسان رضوي در اين زمينه مي گويد: همه مي دانند كه ساده ترين راه جمع آوري بقاياي گياهي آتش زدن و سوزاندن آنهاست. علاوه بر اين چراي دام از راههاي ديگري است كه بسيار زمان بر است. وي با اشاره به اينكه سوزاندن بقاياي گياهي باعث نابودي ميليونها موجود ذره بيني خاك مي شود، مي افزايد: ايجاد شرايط مناسب براي فرسايش آبي و بادي، آلودگي هوا، قرار گرفتن خاك سخت در معرض نور خورشيد و به طور كل نابودي تنوع زيستي از ديگر آثار سوء اين عمل است. دكتر غلامرضا ميركي، مدير گروه محيط زيست دفتر محيط زيست و توسعه پايدار كشاورزي نيز در اين باره مي گويد: سوزاندن پي در پي مزارع باعث حذف ميكرو ارگانيسمهاي خاك مي شود و زماني كه اين ميكرو ارگانيسمها از بين برود، روند رسيدن مواد مغذي به گياه با كندي روبه رو مي شود. وي مي افزايد: 9 سال مداوم سوزاندن باعث كاهش توان بيولوژيك خاك تا مرز صفر مي شود كه اين بسته به اقليمهاي مختلف، متفاوت است. اين متخصص اظهار مي دارد: علاوه بر اين و به جاي اينكه كربن را با اين انرژي بالا در زمين ذخيره كنيم تا به عنوان يك ماده آلي مورد استفاده قرار بگيرد، با كبريت زدن آن را با اكسيژن هوا تركيب كرده و تبديل به CO2، CO و ساير گازها مي كنيم و فرآيند گلخانه اي شكل مي گيرد.
تهديد سلامت انسان دكتر ميركي درباره آثاري كه سوزاندن بقاياي گياهي بر روي انسان دارد، تصريح مي كند: اگر مزارع سمپاشي شده باشند و يا تركيبات اورگانوفلوره به هر ترتيبي در مزرعه مصرف شده باشد و يا خود گياه به نوعي اين ماده را داشته باشد، اورگانوفلوره در اثر سوزاندن به برخي تركيبات آلي پايدار تبديل مي شود. وي مي افزايد: اين تركيبات آلي پايدار ضرر و زياني كه به اكوسيستم، محيط و انسان وارد مي كند 200 تا 2 هزار برابر معمول است و تا مدت زيادي در محيط باقي مي ماند. اين كارشناس خاطرنشان مي كند: خاصيت سرطان زايي اين تركيبات آلي پايدار به اثبات رسيده و جزو «گريدA» انستيتو بين المللي سرطان هستند. وي مي گويد: بنابراين سلامت انسان به طور مستقيم در اثر جذب اين تركيبات پايدار تحت الشعاع قرار مي گيرد.
ناديده گرفتن فوايد بقاياي گياهي همان طور كه عنوان شد سوزاندن بقاياي گياهي آثار مخربي را در چرخه زيست محيطي دارد، در حالي كه اگر اين بقايا به خاك اضافه شود فوايد بسياري را به دنبال دارد. مهندس سابقي در اين باره مي گويد: اضافه كردن اين مواد به خاك باعث افزايش مواد آلي، ذخيره نزولات آسماني و حفظ رطوبت زمين مي شود. وي مي افزايد: علاوه بر اين با اضافه شدن بقاياي گياهي به خاك، هزينه داشت و مبارزه با علفهاي هرز كاهش پيدا مي كند و عملكرد محصول در كشت بعدي تا دو برابر افزايش مي يابد. اين مقام مسؤول اظهار مي دارد: توسط ماشينهاي درو و بسته بندي مي توان از هر هكتار مزرعه گندم حدود 5/4 تن كلش در هكتار جمع آوري كرد كه حدود 150 هزار تومان در هكتار ايجاد درآمد مي كند. دكتر ميركي نيز با اشاره به اينكه 75 درصد توليد كاغذ در كشور چين با استفاده از روش فرآوري گياهي انجام مي شود، خاطرنشان مي كند: ما در كشورمان امكان بازيابي و بازيافت اين بقاياي گياهي را در حداقل داريم و به جاي اينكه از اين بقايا استفاده بهينه كنيم با آتش زدن به بدترين نحو ممكن از آن استفاده مي كنيم يعني به جاي مثبت بودن، به يك عامل منفي بدل مي شود. اين كارشناس تصريح مي كند: اكثر كشورها برنامه مشخصي براي اين موضوع دارند و از بقاياي گياهي به عنوان يك ماده آلي با ارزش براي جزء جزء آن برنامه دارند اما در كشور ما به دلايل مختلف مثل نداشتن فناوري، علم و آگاهي، دانش فني و اعتبارات؛ نگاه مديريتي لازم و اصولي به اين بحث نداشته ايم.
ضرورت نگاه مديريتي به اين بخش مدير زراعت جهاد كشاورزي خراسان رضوي در زمينه ضرورت مديريت در اين بخش مي گويد: امروزه خاكهاي مناطق خشك و نيمه خشك ايران با مشكل جدي كمبود مواد آلي مواجه است. مقدار مواد آلي موجود در خاكهاي كشور به جز مناطق محدودي در شمال از يك درصد هم كمتر است در حالي كه حد مطلوب بيش از 3 درصد است. وي مي افزايد: كاهش مواد آلي در آينده نزديك تبديل به بحران كمبود مواد آلي خاكهاي كشور شده و حفظ محيط زيست و نيل به كشاورزي پايدار و امنيت غذايي را به خطر انداخته است. مهندس سابقي اظهار مي دارد: هر چند در حال حاضر وزارت جهاد كشاورزي در جهت ترغيب كشاورزان براي افزايش ماده آلي، برنامه هايي در حال اجرا دارد ولي در مجموع براي اجراي كامل اين طرح بايد زارعاني كه همكاري مي كنند مورد حمايت و تشويق قرار گيرند و تسهيلات دريافت كنند. مدير گروه محيط زيست دفتر محيط زيست و توسعه پايدار كشاورزي نيز در اين باره خاطرنشان مي كند: وزارت جهاد كشاورزي در بحث مكانيزاسيون فعال شده و اقدامهاي مناسبي را پايه ريزي كرده تا بتوان با استفاده از برگرداندن اين تركيبات آلي به خاك، شاهد افزايش كيفيت آن باشيم. وي با اشاره به اينكه يكي از دلايل سوزاندن كاه و كلش در برخي از اراضي، پايين بودن راندمان عملكرد ادوات كشاورزي است مي گويد: بنابراين عمده ترين موردي كه مسؤولان بايد به آن توجه كنند مكانيزاسيون است. اين كارشناس تصريح مي كند: علاوه بر اين، تحقيقات پراكنده اي در سطح وزارتخانه در حال انجام است كه عمده آن مربوط به مزارع نيشكر است كه پس از برداشت، عمل سوزاندن انجام مي شود كه محدوديتها و ممنوعيتهايي در اين بخش صادر شده است.وي اظهار مي دارد: در حال حاضر حدود 10 درصد از بقاياي گياهي در كشور سوزانده مي شود كه حدود 3 ميليون تن بقاياي گياهي است. دكتر ميركي مي افزايد: هر چند اين ميزان در مقياس كل رقم بالايي نيست ولي همين مقدار نيز مي تواند سوزانده نشود تا باعث حفظ كيفيت خاك، آب و هوا و محيط زيست شود و در سلامت انسان هم نقش مؤثر و محكمي داشته باشد. |