* دكتر حجت ا... ايزدي

«مرجعيت» به عنوان مهمترين نهاد ديني در طول تاريخ جامعه اسلامي، كاركردي چشمگير در كنشهاي فرهنگي، سياسي و اجتماعي داشته است.
با وفات ابوالحسن علي بن محمد سامري آخرين نايب خاص امام زمان(عج) (در سال 329 ق)، با دستوري كه آن حضرت در يكي از توقيعات خويش صادر فرموده بود، مسؤوليت امور ديني و دنيايي شيعيان، برعهده علماي واجد شرايط به عنوان نايبان عام آن حضرت قرار گرفت.
از سوي ديگر، با تصريحات پيامبراعظم(ص) كه در منابع معتبر نيز مورد تأكيد قرار گرفته، فقيهان مؤمن، به عنوان رسيدگي كنندگان به امور حديث و سنت، نگهبانان اسلام و وارثان دانش پيامبران و نمايندگان مجاز آنان تعيين شده اند.
بر مبناي چنين رهنمودهايي، نهاد مرجعيت همواره به امور مذهبي، داوري و دادگستري و در حد امكان به امور سياسي و حكومتي پرداخته است. اعتماد به مرجعيت تقليد به عنوان بزرگترين سرمايه اجتماعي، سبب پيوندي عميق بين مردم و نايبان عام امام زمان(عج) شده و برخورداري آنان از قدرت و توانايي اجتهاد، سرزندگي و پويايي اين سرمايه اجتماعي را تضمين كرده است.
سلسله جليله مراجع بزرگ تقليد كه با نام شيخ محمد كليني (متوفي 329ق) شروع و با نام امام خميني(ره) و فقهاي جليل القدر امروز استمرار داشته است، همواره عامل سرزندگي، ظلم ستيزي و پاسخگويي به مسايل و مشكلات مبتلا به جامعه اسلامي بوده اند.
تاريخ معاصر ايران با تأسي مردم به مراجع نامدار، هويت و استقلال سياسي خويش را پاس داشته است. مراجع بزرگواري چون شيخ محمدحسن اصفهاني نجفي (مشهور به صاحب جواهر)، شيخ مرتضي انصاري، ميرزا حسن شيرازي، آية ا... سيدحسين بروجردي و... پيوسته از ستارگان درخشان اين فضاي نوراني بوده اند.
پس از سالها، طلوع خورشيد گرمابخش امام خميني(ره) نيز در آسمان مرجعيت، سبب بيداري خفتگان در خواب جهالت و نفسانيت در شرق و غرب عالم شد. نهضت روحانيت با وجود احساس مسؤوليت و جانفشانيهاي مكرر، تا قبل از قيام امام خميني(ره) نتوانسته بود به تشكيل نظام سياسي با محوريت مراجع منجر شود، اما امام خميني(ره) با شناخت دقيقي كه از مبارزات روحانيت مانند ميرزاي شيرازي، شيخ فضل ا... نوري، سيدحسن مدرس، آية ا... كاشاني و... داشت، دريافته بود كه فعاليت و مبارزه سياسي تحول آفرين، بايد با محوريت مراجع بزرگ و با مركزيت سياسي ايران سامان يابد. آن حضرت با مغتنم شمردن ورود آية ا... حاج شيخ عبدالكريم حايري يزدي به قم، در تحقق اين امر اهتمام وافر ورزيد. او كه خود در علم و تقوا و نفوذ بين علما و طلاب، شخصيتي كم نظير داشت، اهتمام خويش را صرف تأسيس مرجعيت آية ا... العظمي بروجردي و استقرار آن بزرگوار در قم نمود. امام(ره) به درستي دريافته بود كه يك اشاره آية ا... بروجردي، از فعاليتها و مجاهدتهاي همه روحانيان زمان مؤثرتر خواهد بود.
مشيت الهي چنين قرار گرفت كه اين عالم روشن ضمير و دورانديش، پس از يك عمر تلاش، براي تحكيم و توسعه حوزه علميه قم و استقرار مرجعيت عام در اين مركز، با تكيه بر حوزه علميه قم كه اكنون به پايگاهي استوار تبديل شده بود، مبارزات خويش را عليه استبداد و استعمار سازماندهي كند؛ مبارزاتي كه در نهايت به پيروزي انقلاب شكوهمند اسلامي و انفجار نور معنويت و عدالت خواهي در جهان منجر شد.هم اينك مراجع گرانقدر حوزه علميه قم كه از شاگردان و اسلاف صالح روح خدا هستند، تداوم، تعميق و گسترش انقلاب اسلامي در جهان را تضمين كرده اند.
مرجع ممتازي چون مرحوم حضرت آية ا... فاضل لنكراني، از جمله اين شخصيتها بود كه با فهم عميق سياسي - اجتماعي و با اقدام و اظهارنظرها و موضعگيريهاي به موقع، سبب تلالؤ و پرتوافكني روزافزون خورشيد انقلاب اسلامي شد.
حضور آن مرحوم در كنار امام(ره)، ادامه مبارزه پس از تبعيد آن حضرت و پاسداري از ميراث مرجعيت پس از ارتحال امام(ره)، الگوي زيبايي از تعهد به رسالتهاي ديني و سياسي و اجتماعي را فراروي پويندگان اسلام ناب قرار داد.