* ثريا ذاكريان

اوقات فراغت به عنوان يك پديده فرهنگي- اجتماعي كه در ابعاد مختلف اقتصادي- سياسي و غيره نيز مؤثر است موضوع مشترك بين



تمام اقشار جامعه است. اوقات فراغت به جهت داشتن ويژگيهاي خاص از يك سو مورد توجه و عنايت دست اندركاران تعليم و تربيت و مسؤولان امور فرهنگي و از طرف ديگر روانشناسان و جامعه شناسان قرار گرفته است.
شركت در اوقات فراغت در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان تأثير به سزايي دارد. پركردن اوقات فراغت دانش آموزان و برنامه ريزي براي هدايت رفتاري و شكوفا كردن استعدادهاي خدادادي آنان از اركان فلسفه وجودي معاونت پرورشي وزارت آموزش و پرورش است. فضاي مدرسه هرچند از امكانات پرورشي و مربيان كارآمد هم برخوردار باشد، به تنهايي نمي تواند پاسخگوي نيازهاي رواني و تربيتي كودكان و نوجوانان باشد.
دانش آموز ساعاتي را در مدرسه به آموزش و فراگيري دروس اشتغال دارد و بخش ديگر اوقات خود را در خانه مي گذراند. علاوه بر اين برهه زماني ديگري نيز وجود دارد كه در رشد استعدادها يا ايجاد مشكلات رفتاري و رواني آنان تنش چشمگيري دارد. آن وقتي است كه دانش آموز در مدرسه به مقتضاي سن و سال در جمع همسالان و دوستان مي بايستي اوقات فراغت خود را در اماكني تحت نظارت مربيان مجرب در امور كودكان و نوجوانان غني نمايد. بنابراين از اين جهت توجه به اوقات فراغت و اثر آن در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان و مقايسه اين پيشرفت در دانش آموزان داراي اوقات فراغت و فاقد اوقات فراغت حائز اهميت مي باشد و برنامه ريزي لازم و دقيق براي پاسخگويي به نيازها و احتياجات اين دانش آموزان بايد صورت بگيرد.
به نظر مي رسد كه استفاده از اوقات فراغت در همه جامعه با ميزان و درجه توسعه يافتگي آن ارتباط داشته باشد. اصولاً اوقات فراغت و برنامه ريزي آن يكي از معيارهاي شناخت توسعه يافتگي است. برنامه ريزي اوقات فراغت بيشتر بايد با مسايل توسعه يافتگي جامعه هماهنگي شود و جنبه زيربنايي و اساسي داشته باشد. اوقات فراغت و تأمين امكانات براي گذراندن آن بايد در برنامه ريزيهاي عمراني و زيربنايي مطرح و سرمايه گذاري لازم روي آن انجام شود، زيرا درواقع توسعه عبارتست از استفاده بهينه از امكانات و نيروي انساني و استفاده بالفعل آنان براي زندگي مطلوبتر افراد جامعه.
در برنامه ريزي اوقات فراغت در درجه اول دانش آموزان را بايد از لحاظ سن و جنس طبقه بندي كرد و فهرستي از نيازهاي هر مقطع و رده را تهيه كرد.
مسأله مهم كه بايد به آن توجه كنيم، اين است كه بيشتر مفاسد و گرفتاريها و انحرافات جوانان و نوجوانان بيكاري است. برعكس غني سازي اوقات فراغت جهت جذب دانش آموزان و پرورش ابعاد مختلف شخصيت آنها به اصلاح جامعه كمك مي كند.
نوجوانان و جوانان پرانرژي ترين افراد هستند و اين انرژيها به هرحال بايد مصرف شود، اما اگر در جهت سازنده مصرف نشود جوانان و نوجوانان راهي براي مصرف آن پيدا مي كنند و به دليل بي تجربه بودن به راههاي غيرسازنده و منحرف كشيده مي شوند. تحقيقات نشان مي دهد كه بسياري از آسيبهاي جسمي، رواني در زمان بيكاري و اوقات فراغت بدون برنامه اتفاق افتاده است.
رسول اكرم(ص) مي فرمايند: «ان ا... يبغضوشاف الافارغ»، خداوند دوست ندارد كه جواني فارغ باشد. مقصود در اين جا دوره بيكاري و تنهايي دوره اي است كه انسان با شيطان زندگي مي كند و به اين سبب امكان مفاسد در آن بيشتر است.
طبق بررسيهاي به عمل آمده يكي از عوامل بزهكاريهاي نوجوانان و جوانان استفاده ناصحيح از اوقات فراغت است. اين گروه از افراد بنابر اقتضاي سن و ويژگيهاي جسمي- رواني مي خواهند اساس موجود را درهم بريزند و دنيايي مطابق ميل و سليقه خود بنا كنند. ما نمي توانيم جلوي بروز اين حالت را در نوع بشر بگيريم، ولي با آگاهي از آموزشهاي غيررسمي و روانشناسي تربيتي مي توانيم آن را در جهت مثبت هدايت كنيم. با توجه به تعاريف فوق و نيازهاي جسمي رواني و اخلاقي دانش آموزان ايجاب مي كند كه برنامه ريزي لازم و دقيق براي پاسخ آن احتياجات از طرف دستگاههاي ذيربط صورت گيرد و نسبت به سازندگي و ايجاد فضاهاي پرورشي با جاذبه براي نوجوانان مبادرت گردد و براي آنان امكانات و برنامه هاي پرورشي كارآمد مهيا شود.
گروههاي سني جوان و نوجوان نيز برنامه ها و گرايشهاي ويژه خود را جهت پرداختن به وقت آزاد دارند. تحقيقي كه در سال 1354 از اوقات فراغت دانشجويان دانشگاه تهران انجام گرفته است، نشان مي دهد كه عوامل مؤثر در چگونگي اوقات دانشجويان عوامل مادي (فقر و نبودن امكانات) عوامل رواني (دلسردي و ترس از آينده) عوامل سياسي و اجتماعي نظاير آن است، به طور كلي اوقات بيكاري دانشجويان به اموري نظير كارهاي شخصي، خانوادگي، وسايل ارتباط جمعي، مطالعه، ورزش و گردش با دوستان مي گذرد، اوقات فراغت اين دسته بيشتر است.

نقش ورزشها در گذران اوقات فراغت
ساموئل كينگ جامعه شناس انگليسي معتقد است كه ورزش و تفريح امروز جنبه سرگرمي ندارد، بلكه به منزله عواملي براي تأمين سلامت جسماني و اجتماعي به كار مي رود.
در سنين پايين تر طبعاً بازيها، فعاليتهاي هدايت نشده و نامنظم و بي برنامه اي مي باشد و در مقايسه با ورزشها اولويت دارند و هميشه شاهد آن هستيم كه كودكان گروه گروه در كوچه و خيابان تن به اين فعاليتها مي دهند و آن هنگام كه وسيله مناسبي (زمين و وسايل بازي) در دسترس آنها قرار مي گيرد، تمايل بيشتري در اين زمينه از خود نشان مي دهند. درواقع فقدان امكانات مورد نظر تمايلات افراد را در زمينه ورزش و بازي تحت تأثير قرار مي دهد.

مطالعه و تفريح
مطالعه براي گذران اوقات آزاد از ديدگاه مورد نظر اين تحقيق مي باشد، بلكه اساساً وسيله اي مؤثر در جهت كسب معلومات و دانشهاست. مطالعه افق ديد را وسيعتر و فكر را روشنتر و حافظه را ورزيده كرده و بر غناي ذهن و تنوع محتويات آن مي افزايد.
مطالعه اگر به منظور وقت كشي و پركردن خلا ء هاي سازماني و بدون انگيزه باشد و با اشتياقي خاص صورت گيرد، فوايد ويژه خود را داراست. به عنوان نمونه، مطالعه يك روزنامه به طور عادي و بدون ذوق و شوق ويژه اي ذهن فرد را بي اثر از آنچه مي خواند، نمي گذارد و خواه ناخواه پيامهايي درون مغز مي رساند، به همين خاطر در جهان لذتي كه با مطالعه برابري مي كند، موجود نيست.


اهميت اوقات فراغت در بهداشت رواني
انسان تمايل دارد اوقات فراغت كه از كار اجباري و وظيفه اي خارج مي شود به نوعي به تفريح و يا سرگرمي بپردازد و اين تمايل از نيازهاي اساسي محسوب مي شود، چگونگي گذران اوقات فراغت در هر جامعه به عواملي بستگي دارد كه بايد به فرهنگ و امكانات مالي فردي و اجتماعي به عنوان دو عامل مهم اشاره نمود.
امروز روانشناسان عقيده دارند كه تفريح و سرگرمي نقش مهمي در پرورش قواي جسماني، فكري، اخلاقي و رفتاري دارد و چنانچه از اين اوقات به خوبي و به طور صحيح استفاده شود در پيشگيري از كج رويها و انحرافات مي توان به نحو چشمگيري مؤثر باشد و بايد افراد فرصتهايي داشته باشند تا هدفهاي مشخص و معين را دنبال نمايند و به رشد همه جانبه شخصيت خود بپردازند.

برنامه ريزي براي اوقات فراغت
برنامه ريزي براي اوقات فراغت همانند برنامه ريزيهايي كه در زمينه هاي ديگر صورت مي پذيرد نوعي فرايند هدف دار دارد. در برنامه ريزي اوقات فراغت بايد عوامل زير در نظر گرفته شود:
1- نيازها: در يك برنامه ريزي دقيق براي اوقات فراغت بايد به نقش نيازها توجه نماييم. آنچه كه در برنامه اوقات فراغت آورده مي شود، بايد جوابگوي نياز طبيعي و معمولي جوان باشد واو را از مسير طبيعي منحرف نسازد. مثلاً اگر دختر 15ساله اي علاقه مند به شركت در فعاليتهاي گروهي سالم است، اين علاقه ناشي از نياز به تعلق داشتن به گروه مي باشد كه يك نياز طبيعي است، بايد از نيازهاي كاذب و تمايلات نامطلوب منفك شود. پس در برنامه ريزي اين مهم بايد درنظر گرفته شود.
2- اولويتها: در برنامه ريزي اوقات فراغت اولويتها بايد مورد توجه قرار گيرد. نيازها براساس درجه اهميت آنها برآورده مي شود و اگر در خانواده اي نيازهاي اوليه و اساسي نوجوانان از قبيل خوراك و پوشاك هنوز برآورده نشده است، درست به نظر نمي رسد كه هزينه زيادي صرف خريدن دوربين فيلمبرداري شود. و يا اگر نوجواني نياز به كلاسهاي كمك آموزشي دارد و از لحاظ درسي لازم است كه زماني را به غير از ساعات موظف خود به درس خواندن بپردازد، درست آن است كه اولويت اول را به اين مهم اختصاص دهد و وقت كمتري را صرف تماشاي سريال نمايد.
3- امكانات موجود: در برنامه ريزي اوقات فراغت بايد از امكانات موجود استفاده بهينه كرد و هر نوجواني و يا هر خانواده اي در برنامه ريزي اوقات فراغت چنانچه امكانات موجود را در نظر بگيرد و بخواهد به بلند پروازيهاي جاه طلبانه جامه عمل بپوشاند، درواقع به بروز توقعات نابجا كمك كرده است، اما اين بدان معني نيست كه والدين سرگرمي را جزو نيازهاي فرزندان تلقي نموده و برنامه ريزيهاي شايسته اي در اين زمينه انجام دهند.
4- مشاركت و همفكري: برنامه اوقات فراغت بايد به گونه اي طرح ريزي شود كه در آن از نظريات افراد شركت كننده در برنامه ريزي استفاده شود. همچنين برنامه بايد به نوعي جوابگوي خواسته هاي معقول و منطقي آنها باشد، درغير اين صورت يك برنامه تحصيلي ارايه خواهد شد و به جاي اينكه فعاليتهاي خاص فرحبخش تقلي گردد، عذاب آور و فشارزا خواهد بود.
5- مسؤوليت پذيري: در برنامه ريزي اوقات فراغت و اجراي آن وظايف و مسؤوليتها بايد مشخص گردد و هر كس موظف است وظايف محوله را خود انجام داده و احساس مسؤوليت نمايند و براي يكديگر ارزش قائل شوند.
6- پيش بيني اتفاقات احتمالي: كساني كه براي اموري دست به برنامه ريزي مي زنند بايد اتفاقات احتمالي را با آينده نگري خاص پيش بيني نمايند. معمولاً نوجوانان به خطرات احتمالي فكر نمي كنند و تصور مي كنند كه خود به تنهايي در حل مشكلات قادر هستند و چنانچه براي مورد احتمالي پيش بينيهاي لازم انجام نگيرد، ممكن است نوجوان از خود رفتارهاي پرخاشگرانه سازي نايافته و ناپسند احتمالي را بروز دهد. همچنين مواقعي لازم است والدين خطرات و موانع احتمالي را به فرزندان متذكر شوند و آنها را در زمينه آينده نگري و امكان وقوع موانع احتمالي آموزش دهند.


آثار بهسازي اوقات فراغت
بسياري از جامعه شناسان و نيز اقتصاددانان همچون دومازيه، اندرسون، اوژه و... براين باورند كه تحول جوامع انساني به سوي تمدن فراغت در حركت است، به همين جهت توجه به چگونگي بهره گيري از اوقات فراغت روز به روز آشكارتر و از اهميت بيشتري برخوردار است. هرچند همه افراد خانواده به اوقات فراغت نياز دارند، اما در اين ميان نوجوانان و جوانان با توجه به نقش حساس وسازنده اي كه در ساخت فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي كشورها به عهده دارند نيازمند توجه دقيق تري در اين ارتباط هستند.
در كشورما دانش آموزان حدود يك سوم جمعيت كشور را تشكيل مي دهند و بيشترين نياز را به بهره گيري از اوقات فراغت دارند. آنان به طور متوسط 6 ساعت در روز به امر تحصيل اشتغال دارند و حدود هشت ساعت در شبانه روز را هم به استراحت و به رفع نيازمنديهاي ضروري در منزل مي پردازند. اگر اشتغالات تحصيلي و انجام تكاليف درسي را براي آنان دو تا چهار ساعت در روز محاسبه نماييم، هر فرد جوان و نوجوان بيش از 6 ساعت در روز وقت فراغت دارد. البته اگر ساير تعطيلات از جمله تعطيلات نوروز و تابستان و ساير ايام تعطيل به مناسبتهاي مذهبي و ملي را هم اضافه كنيم، هر فرد در شبانه روز حدود هشت ساعت وقت آزاد دارد كه بايد براي استفاده مطلوب و بهره گيري از آن برنامه ريزي لازم صورت پذيرد. بنابراين اگر ما براي اوقات فراغت فرزندانمان برنامه ريزي لازم را انجام ندهيم، آنان براي پركردن اوقات فراغت خود اقدام خواهند نمود كه در آن صورت ممكن است بدآموزيها و مشكلات تربيتي حاصل گردد. پيامبر گرامي ما(ص) مي فرمايند: اگر پدران و مادران به تربيت فرزندان خود اهتمام ننمايند، روزگار آنان را تربيت خواهد نمود. در حقيقت مراد رسول گرامي اسلام(ص) آن است كه چنانچه والدين در امر تربيت فرزندان خود برنامه اي نداشته باشند، حوادث و شرايط پيش آمده كه ممكن است برخلاف موازين تربيتي هم باشد تربيت فرزندان را سامان دهد.
روانشناسان معتقدند كه تأمين دروني فرد به شادي، نشاط و سرور او خواهد انجاميد و اين امر به شكوفايي خلاقيت به فرد منجر خواهد گرديد و شخصيت او را كه متشكل از ابعاد فكري، عاطفي، اجتماعي و جسمي است، تعالي خواهد بخشيد. اوقات فراغت پر ارزش ترين سرمايه آدمي، مناسب ترين شرايط و مطلوب ترين موقعيت براي انديشه و تفكر خلاق و تبلور رفتارهاي خوشايند فردي و اجتماعي است.بدون ترديد هدايت فكري و حمايت مستمر و مؤثر كودكان، نوجوانان در اوقات فراغت نه تنها آسيب پذيري اجتماعي و كجرويهاي اخلاقي آنان را در هر شرايطي به حداقل مي رساند، بلكه ايشان را در برابر همه آسيبها و تهاجمات فرهنگي مصون مي كند.استفاده از اوقات فراغت براساس برنامه ريزي داراي آثار ارزشمندي در زمينه هاي فرهنگي، اخلاقي و اجتماعي مي باشد كه عبارتند از:
الف - آثار فرهنگي
1- افزايش كمي و كيفي كتابخانه ها، مطبوعات و نمايشگاهها در جامعه
2- افزايش كمي و كيفي مراكز هنري
3- تقويت و افزايش امكانات ورزشي
4- بالارفتن فرهنگ عمومي افراد جامعه به تبع استفاده بيشتر از امكانات فرهنگي در ايام فراغت
ب - آثار رواني اجتماعي
1- افزايش روحيه نشاط و سرور در افراد كه منجر به سلامت رواني و حتي جسمي افراد خواهد شد.
2- تأثير روحيه نشاط و سرور در برخوردهاي فردي و اجتماعي مردم با همديگر و كاهش تنشهاي ناشي از شرايط يكنواخت و روحيه هاي نگران
3- كاهش آسيبها و كجرويهاي اجتماعي و فردي
4- افزايش قدرشناسي افراد نسبت به والدين ومربيان
5- ايجاد آثار مطلوب در زمينه تربيت فردي و اجتماعي
6- بهره وري بيشتر فردي و اجتماعي در اشتغالات روزانه
ج- آثار اجتماعي
1- كاهش آسيبهاي اجتماعي و بزهكاريها در سطح جامعه و خانواده ها
2- بالا رفتن روحيه و توان جمعي در انجام مشاركتهاي مورد نياز جامعه
3- افزايش روحيه اميد براي سازندگي و عمران
4- پويايي و تحرك بيشتر زندگي اجتماعي
5- رشد، توسعه و شكوفايي اجتماعي و اقتصادي
6- افزايش حسن تعاون و مشاركت جمعي

روي ديگر سكه؛ بزهكاري
يكي از رايج ترين اشكال ناسازگاري نوجوان جرمهايي است كه نوبالغان مرتكب مي شوند و گاهي بدون هيچ علت و انگيزه مشخص به اعمال خطرناك كه همگان را به حيرت مي افكند دست مي زنند كه نمونه هاي آن را مي توان در ستون حوادث جرايد مطالعه كرد. بزه نوجوانان همواره مورد توجه روانشناسان، جرم شناسان و مربيان و پزشكان قرار گرفته است و در نهايت توانسته اند رگه هايي از اختلالات رفتاري و عقده هاي ذهني در ايشان بيابند. شرايط زندگي نيز در بزهكاري نوجوانان تأثير دارد و فقر و تنگدستي، فاصله شديد طبقات اجتماعي و بيكاري و غيره در بزهكاري موثر است. اصولاً هر نوع بزه در شهر بيشتر از روستا شيوع دارد.
غالب جرمهاي جوانان ناشي از عدم تعادل رواني مي باشد و جواناني كه به سهولت تحت تأثير القائات ديگران قرار مي گيرند و يا براي خودنمايي دست به اعمال خلاف مي زنند. اينان معمولاً جواناني بزرگ انگار و قدرت طلب هستند كه به ترتيب در رده هاي عاميان و كينه جويان قرار مي گيرند. به اين ترتيب آشكار مي شود كه عوامل متعددي در به وجود آوردن بزه جوانان دخالت مي كند كه از آن ميان مي توان به محيط خانوادگي، تحصيلي، اجتماعي و همچنين استعدادهاي نوجوانان اشاره نمود. در اين سن و سال نوجواني و جواني است كه مسايل مبرم انساني و فوق بشري مطرح مي گردد. در دوران اكتشافات شورانگيز عرفاني و هنري نوجوان شيفته و مجذوب رفتار زيباي جوانمرديها و وفاداريها مي گردد، پس بايد آنچه در توان داريم به كار ببنديم تا ايشان را از آنچه در طلب آنند محروم نسازيم.
متخصصان در زمينه روانشناسي بزهكاري در ايران عقيده دارند كه قبل از 11سالگي نسبت بزهكاري پسر 5 برابر دختران است، از 11سالگي تا 12سالگي اين نسبت دو برابر و از 12سالگي تا 17سالگي به سه برابر مي رسد و حداكثر بزهكاري پسران در 14سالگي و دختران در 15سالگي است.
برنامه هاي مناسب براي اوقات فراغت
مشكل ما كمبود امكانات، فقدان مكان و حتي نيروي مدير و گرداننده نيست، مشكل بزرگ فقدان برنامه ريزي همه سو نگرانه و فراگيري است كه همه جامعه را برانگيزد و درگير اين مهم گرداند.
«دومازيه» جامعه شناس فرانسوي براي ايام فراغت سه كاركرد مطرح كرده است:
1- استراحت به منظور رفع خستگي، جبران خدمات جسمي و رواني ناشي از هيجانهاي مداوم كار
2- تفريح به منظور رفع خستگي ناشي از يكنواختي وظايف روزانه در كارگاه، اداره يا منزل
3- رشد شخصيت: زيرا فراغت، انسان را از كارهاي روزمره و قالبهاي يكنواخت كاري و قالبي شدن امور روزانه مي رهاند. استعدادهاي بدني و ذهني خود را پرورش مي دهد و از همين طريق در شكل گيري شخصيت فرد موثر مي افتد. در دو كاركرد نخستين (استراحت و تفريح) بايد برنامه هايي براي غني سازي اوقات فراغت طراحي كرد، زيرا پركردن به معني فرصتها را اشغال كردن نيست. ويژگيهاي فرهنگي كشور و نيازهاي گسترده نسل جديد اعم از كودك و نوجوان و همچنين توسعه كلاسهاي تابستاني چنين اقتضا مي كند كه در برنامه ريزي محتوايي و اجرايي دقت نظر مبذول شود.
بديهي است كه مربيان و استادان با تجربه و متخصص به بهترين وجه دانش آموزان را در جهت وصول و اهداف ياري و برنامه مورد نظر را اجرا مي كنند. مركز و محور فعاليتهاي مستمر و مداوم كلاسهاي تابستاني دانش آموزان هستند و بيشترين فعاليتها مورد توجه افراد علاقه مند است. دانش آموزان در فصل تابستان فرصت مناسبي دارند كه فعاليتهاي پرورشي به شكل متنوع تر و جذاب تر از فعاليتهاي سال تحصيلي و مناسب با نيازهاي رواني و روحي خود را ادامه داده و آماده براي پيشرفت شوند.
دانش آموزان به تفكيك جنس و با توجه به رشته هاي موجود و علاقه خود انتخاب رشته مي كنند. روزهاي فرد پسران و روزهاي زوج دختران در كلاسهاي تابستاني فعاليت مي كنند و تأثير اين كلاسها در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان مورد بررسي قرار مي گيرد كه تحقيق به همين منظور اجرا شده است. نهايت اينكه اوقات فراغت تنها وسيله پركردن وقت و گذراندن لحظات نيست، اوقات فراغت فرصتي است براي رشد و بالندگي و پروراندن استعدادهاي نهفته دانش آموزان و هدف تحقيق شناخت ويژگيهاي گذران اوقات فراغت اين گروه و ارايه پيشنهادها به مديران و ستادهاي تربيتي مدارس براي جلوگيري از اتلاف وقت دانش آموزان و ارايه پيشنهادهايي به والدين و خانواده ها جهت برنامه ريزي براي اوقات فراغت فرزندان خود و توجه به نيازهاي آنان.
پيشنهادات پژوهشگر
1- ايجاد هماهنگيهاي مناسب در محتويات درسي رشته هاي مورد علاقه دانش آموزان مي تواند در يادگيري آنان نقش مهمي بازي كند، چراكه با ايجاد علاقه به محتويات درسي در رشته هاي مختلف مي توان موفقيت آنها را براي انتخاب شغلهاي مختلف به طور چشمگيري افزايش داد.
2- با توجه به تنوع علاقه دانش آموزان، ضرورت دارد رشته هايي توسعه يابد تا اوقات فراغت آنها ثمربخش و مفيد باشد و بدين منظور كلاسهاي آشنايي با علوم روز نظير رايانه پيشنهاد مي گردد.
3- لازم است مكاني ايجاد گردد تا آثار دانش آموزان به نمايش گذاشته شود و زمينه جذب دانش آموزان فراهم آيد.
4- در پايان هر ترم دانش آموزان فعال در كلاسها شناسايي و با تشويق لازم شكوفايي استعدادهاي آنان را فراهم مي آورند.
5- پيشنهاد مي شود تبليغات لازم در سطح شهر و مدارس به منظور شركت دانش آموزان در كلاسهاي تابستاني فراهم آيد.
6- پيشنهاد مي شود به منظور بررسي، شناخت و رفع مشكلات تربيتي برخي دانش آموزان كلاسهاي مشاوره بكار گرفته شود.
7- توجه به نيازهاي جوانان و رفع مشكلات آنان و ايجاد رشته هاي شغلي و فني
و نكته مهم اينكه اوقات فراغت و فرا رسيدن تابستان و وقت آزاد دانش آموزان نبايد تنها به منظور ايجاد يك فضاي رسمي مانند مدرسه باشد، بلكه جوي دوستانه و آزاد براي ابراز شخصيت و رشد و بالندگي دانش آموزان باشد.
با توجه به نتايج به دست آمده از داده هاي تحقيق اگرچه تفاوت چنداني بين دانش آموزان داراي اوقات فراغت و فاقد اوقات فراغت مشاهده نمي شود، ولي بايد برنامه ريزي جدي تري در اين مورد انجام شود. بايد تدابيري اتخاذ شود كه تمام دانش آموزان چه آنها كه توان مالي دارند و چه آنها كه توان مالي ندارند در كلاسهايي كه به اين منظور تشكيل شده، شركت كنند و امكانات مناسب در اختيار دانش آموزان قرار بگيرد و هدف فقط پركردن اوقات فراغت نباشد، بلكه بايد هم از نظر فني و علمي و هم از نظر شخصيت به رشد و بالندگي دست يابند و براي كلاسهاي اوقات فراغت بايد طوري برنامه ريزي شود كه شركت در اين كلاسها در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان كه مهمترين مسأله است تأثير به سزايي داشته باشد و باعث موفقيت همه آنها شود.

 

گروه جامعه - رضايي: يك زوج فرهنگي با ايجاد يك وبلاگ و استفاده از فناوري پيام كوتاه حرفهاي ناگفته دانش آموزان را مي شنوند و با آنها تبادل نظر مي كنند.
زينب بادله، مشاور مدارس آموزش و پرورش و سيد حسين مقدم دبير مقطع متوسطه از جمله اولين زوجهايي هستند كه با روي آوري به ابزارهاي جديد دنياي امروزي و ورود به حوزه فناوري اطلاعات سعي در جذب دانش آموزان با استفاده از اينترنت و سامانه sms (پيام كوتاه) تلفن همراه نموده اند.
اين زوج فرهنگي انگيزه خود را از اين اقدام تشريح كردند.
خانم بادله كه مشاور مقطع متوسطه سازمان آموزش و پرورش است، در اين باره مي گويد: از 12 سال پيش تاكنون در دبيرستانها و هنرستانهاي وزارت آموزش و پرورش به شغل مشاوره و راهنمايي دانش آموزان اشتغال دارم و طي دو - سه سال اخير متوجه شدم كه به دليل فراگير شدن روي آوري دانش آموزان به اينترنت و استفاده آنان از رايانه درصد بالايي از دانش آموزان با وجود داشتن مشكلات درسي و خانوادگي از مراجعه به واحد مشاوره آموزشگاه خودداري مي كنند به همين دليل به فكر افتادم با استفاده از همين روش ارتباط خودم را با دانش آموزان برقرار كرده و به آن تداوم ببخشم.
وي مي افزايد: براي برقراري ارتباط آسانتر با دانش آموزاني كه در محيط اينترنت حضور دارند تصميم به راه اندازي يك وبلاگ گرفتم و با اعلام آدرس آن در ميان دانش آموزان، تعداد زيادي از آنان با ورود به وبلاگ مشكلاتشان را مطرح مي كردند و از سوي ديگر نظرات خودشان را درباره موضوعهاي مختلف درسي، خانوادگي و نيز موضوعهاي شخصي خودشان به راحتي در اينترنت مطرح نمودند و من با استفاده از اين ابزار مخاطبان خودم را در دنياي سايبر پيدا كردم.
خانم بادله همچنين توضيح مي دهد: دانش آموزان در دنياي سايبر و محيطهاي اينترنتي خيلي راحت و بهتر از محيط واقعي و عادي حرف مي زنند و اكثر آنان با درخواست عدم انتشار حرفها و نظراتشان در مدرسه، كمال همكاري را با مشاور انجام داده و به مشاور كمك مي كنند تا نسبت به رفع مشكل و معضل موجود اقدام نمايد.اين مشاور هنرستان و آموزشگاههاي مقطع متوسطه همكاري مسؤولان آموزش و پرورش، مديران و مربيان مدارس و نيز اوليا با مشاور را از جمله ضروريات ورود و جذب دانش آموزان به مقوله مشاوره تحصيلي توصيف كرده و مي افزايد: در اين فرايند استفاده از كارشناسان مشاوره و روانشناسان مجرب و بهره گيري از توان علمي و درماني آنها در محيط سايبر و اينترنت امكان پذير است و با توجه به اقبال دانش آموزان به سايتهاي اينترنتي يقيناً بخش مهمي از مشكلات آنان كه باعث كندي روند آموزش و تربيت جامعه دانش آموزي شده است حل و فصل خواهد گرديد.
سيد حسين مقدم قديري نيز در رابطه با استفاده از امكانات جديد براي برقراري ارتباط با دانش آموزان اظهار مي دارد: حدود 2 سال است كه با همكاري والدين يك وبلاگ براي راهنمايي دانش آموزان و حل مشكلات درسي آنان راه اندازي كرده ام و تقريباً بيش از 50 درصد دانش آموزان كه يا اصلاً مشكلشان را مطرح نمي كردند و يا قدرت بيان و توانايي ابراز مشكلشان را نداشتند به وسيله حضور در اينترنت و پيام گذاشتن در وبلاگ، نسبت به بيان مشكلات و گام برداشتن براي حل آنها اقدام كردند و اين آغاز خوبي براي به خدمت گرفتن امكانات جديد در فرايند تعليم و تربيت بود.
وي اضافه مي كند: با آمارگيري نموداري كه انجام شد متوجه شديم 75 تا 95 درصد دانش آموزان در ميان اعضاي خانواده شان يك تلفن همراه وجود دارد به همين دليل سامانه پاسخ گويي به سؤالات به وسيله sms را راه اندازي كردم كه تاكنون موفق به ارتباط گيري و پاسخ دهي به سؤالات و گزارش عملكرد دانش آموزان به خانواده از طريق پيام كوتاه شده ام و خانواده هاي اين افراد با استقبال از اين شيوه ارتباطي، به راحتي مشكلات فردي، درسي و خانوادگي دانش آموزشان را مطرح كرده و نسبت به حل مشكل اقدام مي كنند.
مقدم قديري در ادامه توضيح مي دهد: در حال حاضر با توجه به مشكلات و دلمشغوليهاي فراواني كه پدران و مادران دارند امكان حضور آنان در فراخوانهاي مدارس وجود ندارد و آمار نشان دهنده حضور 10 تا 15 درصدي والدين در مراجعه به مدارس است به همين دليل با توجه به اينكه امكاناتي مانند اينترنت، سامانه sms و وبلاگهاي تخصصي وجود دارد لازم است در اين زمينه ديگر معلمان و بويژه مشاوران تحصيلي اقدام به حل مشكلات دانش آموزان به وسيله اينگونه ابزارها بنمايند.وبلاگ مشاوره اين زوج به آدرس com.persianblog.n4-moshaveronline. wwwآماده مراجعه دانش آموزان و طرح مباحث مختلف در خصوص مسايل آموزشي و تربيتي است.

 

* منيژه اسماعيلي گودرزي- عضو گروههاي آموزشي
همه ساله با به پايان رسيدن ماه خرداد و نزديك شدن تعطيلات تابستاني، بازار بحث در مورد اوقات فراغت دانش آموزان و غني سازي آن داغ مي شود و به دنبال آن كارشناسان مسايل تربيتي و اجتماعي با ارايه طرحهاي گوناگون دراين خصوص اظهارنظر مي كنند.
آمار و شواهد حاكي از اين واقعيت است كه اين گونه روشها سهم اندكي در حل مشكل اوقات فراغت دانش آموزان داشته است و اكثر آنان در ورطه سرگردانيها و بيهوده گيهاي خواسته و ناخواسته اين ايام گرفتار مي شوند.
جامعه شناسان و متخصصان مسايل اجتماعي و جرم شناسي معتقدند، برنامه ريزي اوقات فراغت و ايجاد زمينه هاي اشتغال مولد و مناسب به كاهش مشكلات اجتماعي، بزهكاريهاي فردي و اجتماعي منجر خواهد شد.
طرفداران توسعه فرهنگي، برنامه ريزي اوقات فراغت را مناسب ترين شرايط براي رشد و ارتقاي فرهنگ عمومي مي شناسند. (اوژه) در تعريف فراغت مي گويد: منظور از فراغت سرگرميها، تفريحات و فعاليتهايي است كه به هنگام آسودگي از كار عادي با شوق و رغبت افراد به سوي آن روي مي آورند.
«دومازيه» جامعه شناس فرانسوي و مؤلف كتاب «به سوي يك تمدن فراغت» نيز مي گويد: فراغت مجموعه فعاليتهايي است كه شخص پس از ارزيابي از تعهدات و تكاليف شغلي و غيره با اشتياق به آن مي پردازد. گروه بين المللي جامعه شناس معتقدند فراغت مجموعه اي از اشتغالات است كه فرد با رضايت خاطر به آن مي پردازد. بر طبق بررسيهاي جامعه شناسان، از 8 هزار و 750 ساعت عمر انسان در يك سال، ميزان 6هزار و 830 ساعت آن صرف كار و تأمين نيازهاي ضروري و هزار و 920ساعت باقي مانده اوقات فراغت را تشكيل مي دهد.
«ژوفر دومازيه» براي شناخت مفهوم فراغت سه كار كرد براي آن بيان نموده است: اولين كاركرد استراحت است كه نقش آن رفع خستگي و جبران صدمات جسمي و رواني ناشي از هيجانات مداوم كار و انجام وظايف گوناگون است.
دومين كاركرد تفريح و رهانيدن انسان از كسالت و سومين كاركرد رشد شخصيت است كه توجه به آثار رواني و روحي ناشي از بهره گيري از اوقات فراغت است.
بسياري از خانواده ها برنامه ريزي اوقات فراغت را كاري مشكل و هزينه بر مي شناسند و احياناً تصور مي كنند كه پرداختن به اوقات فراغت مستلزم انجام هزينه هايي بالاست كه گاهي در تمكن و وسع آنان نمي گنجد.
پدران و مادران بايد بدانند كه برنامه ريزي براي استفاده از اوقات فراغت همواره مستلزم صرف هزينه هاي فراوان نيست، بلكه مي توان با توجه به علايق فرزندان، كه معمولاً متناسب با شرايط و امكانات خانواده مي باشد، به اين امر همت گماشت.
مهم آن است كه فرزندان متوجه باشند كه ما به علايق و رغبتهاي آنان توجه مي كنيم و شخصيت آنان را براي استفاده از اوقات فراغت محترم شمرده ايم و برخورد منطقي با جوانان و طرح منطقي تمكن و امكانات خانوادگي آنان را در مشاركت براي يك برنامه ريزي مطلوب و معقول براي بهره گيري از اوقات فراغت همراه خواهد كرد و برنامه ريزي اوقات فراغت را با همه بركات و نتايج تربيتي اش براي ما تحقق خواهد بخشيد.

 

گروه جامعه : دكتر آژيده در گردهمايي دو روزه  دبيران «ستاد اعتلا و تعميق تربيت اسلامي» تأكيد كرد: معلمان ديني و قرآن هم بايد علم داشته وهم عامل آن باشند.
معاون وزير آموزش و پرورش اعلام كرد: كار ما و شما در اين ستاد براي اداي تكليف است، نه براي رفع تكليف و اداي تكليف، سوز و باور مي خواهد. بايد براي موفقيت توكل به خدا داشته باشيم و غير از اين نمي توانيم در اين راه موفقيت كسب كنيم.
معاون آموزش و پرورش نظري و مهارتي اشاره داشت: آموزش و پرورش خوب مي تواند مشكلات فرهنگي- اجتماعي و اقتصادي جامعه را حل كند و براي توفيق در جامعه، بايد دنبال توفيق آموزش و پرورش بود و در واقع توجه به آموزش و پرورش، ضامن توسعه  همه جانبه است.
دكتر آژيده تأكيد كرد: در همه  درسها دنبال كيفيت بخشي هستيم، ولي درس ديني جايگاه ويژه  خودش را دارد.
وي تأكيد كرد: براي جذب نيرو براي ديني و قرآن بايد حساس باشيم و در واقع معلم ديني و قرآن هم بايد علم داشته باشد و هم عامل باشد و دانش آموزان بين بيان و عمل معلم، دنبال هماهنگي هستند و اگر چنين هماهنگي نباشد، دچار مشكل خواهند شد.
وي در ادامه افزود: انتظار از گروههاي آموزشي، انعكاس مشكلات كتابهاي درس ديني و قرآن است و بايد در ساعات برنامه ريزي از نظر كمي و كيفي بازنگري صورت  گيرد.

 

وزير آموزش و پرورش با اشاره به ارتقاي كاربري 12 درمانگاه فرهنگيان و بيمارستان تا پايان سال 86، از افتتاح يك بيمارستان تخصصي فرهنگيان در پايتخت تا 20 روز آينده خبر داد.




محمود فرشيدي، وزير آموزش و پرورش در گفتگو با مهر اظهار داشت: اين بيمارستان تخصصي در مقابل ساختمان بورس تهران در خيابان حافظ تأسيس مي شود و از اين پس، فرهنگيان پايتخت نشين مي توانند به اين مركز درماني اختصاصي مراجعه كنند.
وي همچنين خاطرنشان كرد: آموزش و پرورش تلاش مي كند در اسرع وقت و با اولويت بندي، كليه فرهنگيان را تحت پوشش بيمه مكمل فرهنگيان كه توسط وزارتخانه خريداري شده است، قرار دهد. از وزير آموزش و پرورش درباره ستاد همكاري اين وزارتخانه با حوزه هاي علميه سؤال شد كه وي در پاسخ اظهار داشت: اين ستاد از سال گذشته شكل گرفت و در عرصه هاي تبيين فلسفه تعليم و تربيت، تأليف كتب درسي و آموزشي معارف اسلامي و برگزاري مراسم عبادي در سطح مدارس كشور فعاليت مي كند.
وي افزود: آموزش و پرورش به عنوان نظام رسمي و مدرن تعليم و تربيت و تأثيرگذارترين نهاد فرهنگي در جامعه و حوزه علميه به عنوان نظام سنتي آموزشي كشور كه بيش از هزار سال در عرصه تعليم و تربيت تجربه دارد، نيازمند همكاري هستند و بايد در جهت معنويت گرايي در عرصه آموزشي و تربيتي و قداست بخشي به عملكرد آموزش و پرورش با يكديگر تبادل نظر كنند.
به گفته فرشيدي، ستاد همكاري آموزش و پرورش و حوزه هاي علميه در قم و تهران و مراكز استانها دفتر دارد و نشستهاي مشترك بين دست اندركاران به صورت مستمر انجام مي شود و اقدامهاي خوبي توسط اين ستاد انجام شده كه برگزاري كلاس يك ماهه آموزشي براي تربيت 700 دبير معارف اسلامي و برگزاري نماز جماعت در مدارس و تشريح احكام شرعي و پاسخگويي به شبهات و مسائل دانش آموزان به ويژه دختران در اين زمينه، از جمله آنهاست.
وزير آموزش و پرورش در پايان تأكيد كرد: اقدامها و تلاشهاي ستاد همكاري آموزش و پرورش و حوزه هاي علميه در درازمدت آثار بيشتري به جاي خواهد گذاشت كه با جدي تر شدن، فعاليتهاي اين ستاد بر همگان مشخص و روشن خواهد شد و نظام تعليم و تربيت كشور از دستاوردهاي نوراني و مبارك آن بهره مند مي گردد.
همچنين در خبري ديگر، وزير آموزش و پرورش در گردهمايي دبيران «ستاد اعتلا و تعميق تربيت اسلامي» با اشاره به منويات مقام معظم رهبري تأكيد كرد: بايد حاصل علم به دين دارتر شدن دانشجو و دانش آموز منجر شود.
فرشيدي گفت: درس ديني جايگاه خيلي مهم و بي نظيري دارد و معلم ديني بايد عاشق ارزشهاي اسلامي و انقلابي و دانش آموزان باشد.
فرشيدي گفت: نظام جمهوري اسلامي مبتني بر اسلام است و اين نظام حكومتي مبتني بر اسلام و جمهوري قالب آن است، ولي روح و محتواي اين قالب دين است و در اين نظام بيشتر از هر مكتبي به مردم توجه شده و خود خداوند در رأس آن به بندگانش عشق مي ورزد.
وي افزود: بر اين اساس، در نظام اسلامي، درس ديني اهميت فوق العاده اي پيدا مي كند. در نظام اسلامي، هدف تربيت انسان، خليفة اللهي است و اين خصوصيات در مدرسه و در شرايط سني بين 6 تا 18 سالگي صورت مي پذيرد و ترديدي نيست كه هدف آموزش و پرورش هم همان هدف نظام است.
فرشيدي گفت: درس ديني در نظام جمهوري اسلامي موضوعيت دارد و اين درس و معلم آن يك ويژگيهاي خاص دارند.وي افزود: بايد با افكار متحجرانه و احمقانه در حوزه تربيت ديني برخورد كرد و معلم ديني بايد داراي روشن بيني نسبت به دين و مباني اتحاد اسلامي باشد.

 

دبيركل شوراي عالي آموزش و پرورش اعلام كرد: مدارس البرز (تهران)، سعادت (بوشهر)، ايرانشهر و اردكان (يزد) در شوراي عالي آموزش و پرورش به عنوان مدارس ماندگار كشور معرفي شدند.
دكتر بهرام محمديان در گفتگو با مهر ادامه داد: مدارس ذكر شده از استانداردهاي خاصي بهره مندند.وي تصريح كرد: بر اساس آيين نامه هاي جديد شوراي عالي آموزش و پرورش، از مهر امسال مدارس ماندگار مجوز دارند با نمودارهاي آموزشي خاص خود، به امر تعليم و تربيت بپردازند.
بهرام محمديان افزود: مدارس ماندگار به شكل هيأت امنايي اداره مي شوند و در چارچوب مقررات مي توانند خود به توليد كتاب بپردازند و در حوزه آموزش به دانش آموزان نسبت به مدارس عادي، از اختيارات بيشتري بهره مند شوند.
دبيركل شوراي عالي آموزش و پرورش اعلام كرد: مدارس ماندگار تا زماني كه استانداردهاي فعلي خود را حفظ كنند، داراي امتياز ماندگاري خواهند بود.

 

نماينده وزير و مديركل دفتر هماهنگي هيأتهاي رسيدگي به تخلفات اداري وزارت آموزش و پرورش گفت: حدود 29 عنوان تخلف در اين وزارت وجود دارد كه بيشترين تخلف، غيبت غيرموجه كاركنان و اجرا نكردن قوانين و مقررات است.
به گزارش ايسنا، فتاح ختار با اعلام اين نكته كه آموزش و پرورش با چهار دهم تخلف، يكي از پاك ترين دستگاههاي دولتي كشور است، اعلام كرد: با اجراي دوره هاي آموزشي و كلاسهاي علمي در سطوح مختلف، سعي داريم اين ميزان را به صفر برسانيم. وي گفت: ما بايد در وزارت آموزش و پرورش جرم زدايي را به جرم ستيزي تبديل كنيم.
مديركل دفتر هماهنگي هيأتهاي رسيدگي به تخلفات اداري وزارت آموزش و پرورش در مورد تخلفات هنگام ثبت نام دانش آموزان گفت: با اقدامهاي انجام شده، سعي كرده ايم اين تخلفات را به حداقل برسانيم و اگر شكايتي به اين دفتر برسد، حتماً به آن رسيدگي خواهيم كرد.
ختار ميزان تخلفات انجام شده در سال 84 را چهار هزار و 349 مورد اعلام كرده و گفت: اين ميزان در سال 85 به سه هزار و 808 مورد كاهش يافت.

 

معاون برنامه ريزي و توسعه مديريت آموزش و پرورش با بيان اينكه منتظر مجوز سازمان مديريت براي استخدام هستيم، گفت: تعداد و نحوه استخدام در آموزش و پرورش بزودي اعلام مي شود.
محمدرضا محدث خراساني در گفتگو با فارس افزود: پيشنهاد استخدام براي امسال را به سازمان مديريت و برنامه ريزي ارائه داديم و منتظر هستيم كه اين سازمان بررسيهاي لازم را انجام داده و نتيجه قطعي را ابلاغ كند.
وي اضافه كرد: كليات استخدام در آموزش و پرورش مشخص است، اما تعداد افرادي كه پذيرش مي شوند هنوز مشخص نيست. محدث خراساني اظهار داشت: طبق ضوابط برنامه چهارم توسعه، تعداد استخدام افراد برابر با نيمي از بازنشستگان آن سال است. وي افزود: سازمان مديريت با بررسي تعداد قطعي بازنشستگان امسال آموزش و پرورش، تعداد افرادي كه در سال  جاري مي توانند استخدام آموزش و پرورش شوند را اعلام مي كند.
معاون برنامه ريزي و توسعه مديريت آموزش و پرورش گفت: جلساتي را با سازمان مديريت و برنامه ريزي داشتيم و اميدواريم بزودي استخدام در آموزش و پرورش را آغاز كنيم.

 

تعداد 7 هزار و 879 معلم آموزش و پرورش شهر تهران داراي مدرك تحصيلي ديپلم هستند.
به گزارش فارس، سازمان آموزش و پرورش شهر تهران داراي 51 هزار و 73 معلم است كه از اين تعداد، 29 هزار و 471 نفر داراي مدرك تحصيلي ليسانس و بالاتر، 13 هزار و 691 نفر داراي مدرك فوق ديپلم، 7 هزار و 879 نفر داراي مدرك ديپلم و جالب اينكه 32 نفر داراي مدرك كمتر از ديپلم هستند. بر اساس اين گزارش، از تعداد معلمان ياد شده، 35 هزار و 501 نفر معلم زن هستند كه از اين تعداد، 20 هزار و 292 نفر داراي مدرك تحصيلي ليسانس و بالاتر، 10 هزار و 351 نفر داراي مدرك فوق ديپلم، 6 هزار و 836 نفر داراي مدرك ديپلم و 22 نفر داراي مدرك كمتر از ديپلم هستند.
بنا بر اين گزارش، منظور از معلم شامل مجموع معلمان، مدير، آموزگار و معلم ورزش است.

 

* خلع يد غارتگران انگليسي از صنعت نفت ايران (1330ش) * درگذشت دكتر علي شريعتي (1356ش) * پايان زندگي سياسي ناپلئون به دنبال شكست تاريخي در جنگ واترلو (1815م) * مانور بزرگ قواي محمد رسول ا...(ص) به فرماندهي سردار جاويدالاثر حاج احمد متوسليان در دمشق (1361ش) * پيروزي انقلاب نيكاراگوآ بر سلطه سومزا، سرسپرده آمريكا با 40هزار كشته و 200هزار نفر بي خانمان (1979م) * تولد بلز پاسكال، فيلسوف و رياضيدان مشهور فرانسوي و مبدع تنظيم قوانين فشار و تعادل مايعات و حساب احتمالات (1623م)