|
* سعيد كوشافر
گروه اقتصادي: تقريباً كمتر زني را مي توان يافت كه از زيورآلات استفاده نكند، كمتر خانواده اي را مي توان يافت كه مقداري از سرمايه

خود را به صورت طلا نگهداري نكند و كمتر خانواده اي در كشور ما پيدا مي شود كه ضرر و زيان طلا را نكشيده باشد. خسارت و ضرر و زيان طلا را مي توان در ابعاد گوناگوني مشاهده كرد. كم شدن يا سرقت از جمله خسارتهايي است كه فرد در آن نقشي ندارد. خريد و فروش و تعويض زيورآلات ساخته شده طلا نيز به دليل كم شدن مزد ساخت و سود جواهر فروشيها، به متضرر شدن افراد منجر مي شود. از طرفي ناآشنايي به بازار باعث مي شود برخي افراد در زماني كه قيمتها به اوج مي رسد اقدام به خريد زيورآلات نيز كه تب آن طي چند روز فروكش كرده و به منطقي شدن قيمت و در نهايت متضرر شدن خريدار منجر شود. از تمام اينها مهمتر اين است كه بسياري از افراد معتقدند داشتن جواهرات با اين همه ريسك به دليل اينكه قابليت نقد شدن زيادي دارد، به عنوان يك اندوخته تقريباً نقد ممكن است در مواقع ضروري به كمك خانواده بشتابد و همين امر سبب شده هميشه بخشي از سرمايه زندگي خود را در اين بخش بلوكه نمايند، در حالي كه از اين پول مي توان استفاده هاي فراواني برد و چرخ توليد و صنعت را به حركت در آورد، اشتغال ايجاد كرد و... .
بانك كارگشايي سالها قبل و زماني كه مردم حتي بيشتر از امروز به داشتن طلا اعتقاد داشتند و سرمايه شان را در اين قالب جمع مي كردند، بانك كارگشايي شكل گرفت. بسياري از زنان براي حفظ طلاي خود از شر سرقت يا رخدادهاي ناگوار ديگر، زيورآلاتشان را به اين بانك مي سپردند، در حالي كه احتياجي به تسهيلات آن هم نداشتند. البته، فعاليت اين بانك نيز بسيار محدود بود و در واقع از آن به عنوان مخزني مطمئن براي نگهداري زيورآلات نام برده مي شد تا محلي براي ارايه تسهيلات بانكي كارگشا و ثمربخش. رئيس بانك كارگشايي در اين خصوص مي گويد: قبول داريم رابطه تعرفه و وثيقه دريافت شده از مردم غيرمنطقي است؛ يعني در واقع ارزش 200 گرم طلا در بازار تقريباً سه ميليون تومان است، در حالي كه براي پرداخت 500 هزار تومان تسهيلات مشتريان بايد اين مقدار طلاجات 17 و 18 عيار ارايه كنند. وي با بيان اينكه برابر تعرفه كنوني در مقابل هر گرم طلاي 17 و 18 عيار حدود 2500 تومان تسهيلات داده مي شود، اظهار مي دارد: براي رفع اين رابطه غيرمنطقي به منابع و اعتبار بيشتري نياز است تا بتوانيم جوابگوي متقاضيان باشيم. علي عادلي با بيان اينكه در بانك كارگشايي مشتري در حداقل زمان به تسهيلات دست مي يابد، خاطرنشان مي كند؛ با وجود رابطه غيرمنطقي بين ميزان وثيقه و تسهيلات بانك كارگشايي، در مجموع 13 شعبه اي كه در سراسر كشور دارد، روزانه 2 هزار فقره تسهيلات ارايه مي دهد. رئيس بانك كارگشايي معتقد است، اگر رابطه ميان وثيقه و تسهيلات منطقي شود، تقاضاي بيشتري براي دريافت تسهيلات خواهد بود.
يك ظهر طلايي آن روز ظهر خبرنگاران اقتصادي به سخنراني وزير كار و امور اجتماعي نرفته بودند؛ شايد از خبرنگاران اجتماعي هم خبري نبود و بيشتر خبرنگاران بخشهاي فرهنگي و معارف در جلسه حضور داشتند. وقتي وزير از جلسه خارج شد و خود را در حلقه خبرنگاران ديد، فارغ از اينكه اينها از كدام بخش آمده اند، حرفش را زد. خبرنگاراني كه براي پوشش همايش دبيران ستاد اقامه نماز و اداره كار استانها دعوت شده بودند، با اين سخن وزير، يكه خوردند كه گفت به منظور استفاده از سرمايه هاي راكد مردم در جهت ايجاد اشتغال تا دو ماه آينده بانك طلا راه اندازي مي شود. سيدمحمد جهرمي در توضيح بيشتر اين خبر يادآور شد: براي بهره گيري از سرمايه هاي راكد و سكه هاي در اختيار مردم، بانك طلا ايجاد مي شود و با پرداخت سود، اين سرمايه ها در جهت توسعه اشتغال به كار گرفته خواهد شد.
جزييات بانك خبرنگاران فرهنگي وقتي به دفتر برگشتند، سراغ اولين كساني كه رفتند، دبيران اقتصادي روزنامه يا خبرگزاري بود؛ آنها شرح آنچه را كه در پايان جلسه گذشته بود بازگو كردند و دبيران اقتصادي هم پيگيري ماجرا را از خبرنگاران خود خواستار شدند. دستها روي كليدها و شماره گير تلفن به حركت در آمد و لحظاتي بعد جزييات تشكيل اين بانك روي كاغذ و صفحه نمايش رسانه ها قرار گرفت. جزييات ماجرا از اين قرار بود: بانك طلا با كمك صندوق مهر امام رضا(ع) و برخي بانكهاي كشور به منظور استفاده مناسب از سكه هاي طلاي پس انداز شده در خانواده ها، راه اندازي خواهد شد. در ادامه اين جزييات آمده است: برآوردهاي اوليه نشان مي دهد بيش از يكصد ميليون سكه به عنوان سرمايه هاي راكد در اختيار خانواده هاست و تاكنون در مسير توليد و سرمايه گذاري قرار نگرفته اند؛ به همين دليل براي نگهداري سرمايه هاي خود ممكن است با مشكلات امنيتي نيز رو به رو شوند. به همين دليل، برخي بانكهاي كشور براي گسترش و ارتقاي فرهنگ قرض الحسنه در كشور و استفاده بهينه از منابع موجود جامعه در جهت توسعه بنگاههاي اشتغالزايي، اعلام كرده اند كه در طرح سپرده «قرض الحسنه سكه طلا» نيز مشاركت مي كنند، بنابراين مردم مي توانند سكه هاي خود را در اين بانكها پس انداز كنند و از جوايز ارزنده نيز برخوردار شوند و در زمان دلخواه سكه خود را هم دريافت كنند. بر اين اساس، بانكها پس از دريافت و پس انداز كردن اين سكه ها، آنها را در اختيار متقاضياني قرار مي دهند كه خواهان راه اندازي طرحهاي اشتغالزا هستند. البته، ارايه اين تسهيلات از سوي بانكهاي مربوط و بازپرداخت آن نيز از سوي متقاضيان به صورت سكه طلا خواهد بود.
بانكهاي تخصصي اگر به سالها قبل نظري داشته باشيم، قطعاً به دوره اي خواهيم رسيد كه قرض الحسنه ها از در و ديوار شهر روييدند و با مردم آنچه را كردند كه از روش تابع گونه مؤسسات مالي كوچك بدون ضابطه و حساب و كتاب، جز آن انتظار نمي رفت تا اينكه اين بحران اقتصادي كوچك مي رفت تا به يك بحران اجتماعي و امنيتي تبديل شود. پس از آن اعطاي مجوز براي تأسيس بانكها و صندوقها روال بهتري گرفت و تنها مؤسسات معتبر در بازار باقي ماندند. اما پس از آن، آنچه به گوش مي رسيد اخباري در خصوص تأسيس بانكهاي تخصصي مثل بانك اصناف، بانك توسعه تعاون و... بود كه نويد بخش روزهاي خوب بانكي بود. اما در خصوص بانك طلا، با توجه به وجود بانك كارگشايي، اين پرسش پديد مي آيد كه آيا اين بانك همان كارآيي بانك كارگشايي را خواهد داشت و اگر چنين است، چرا همان بانك توسعه داده نمي شود؟ علي عادلي رئيس بانك كارگشايي، در اين خصوص مي گويد: به كارگيري سكه طلا در طرح بانك طلا به طور حتم وجود دارد، اما استفاده از طلاي ساخته شده يا شمش، بعد از اعلام جزييات طرح مشخص مي شود. وي در خصوص تفاوتهاي بانك كارگشايي و طلا، مي افزايد: ممكن است كاري كه قرار است بانك طلا انجام دهد، بانك كارگشايي هم قادر به انجام آن باشد؛ اما به دليل آنكه جزييات طرح مشخص نشده، نمي توان نسبت به روند كار آن اظهار نظر كرد. وي خاطرنشان مي كند: قرار است طلا يا سكه هايي كه در اختيار مردم است به صورت امانت به دست بانك سپرده شود و بانك نيز از محل اين منابع طلا به افرادي كه قصد اخذ تسهيلات دارند، به جاي تسهيلات پولي، از سكه يا طلاي ساخته شده، تسهيلات ارائه مي دهد. به گفته عادلي، طبق قراردادي كه در بانك طلا منعقد مي شود، فرد بايد مشابه همان طلا و سكه را به بانك باز گرداند، در اين ميان كارمزدي نيز از سوي بانك، معادل كارمزد قرض الحسنه اخذ مي شود. به گفته او، براساس طرحهايي كه در زمينه بانك طلا وجود دارد، ممكن است هر بانكي ساز و كار قرض الحسنه خود را جدا و به صورت بانك طلا عمل كند، ممكن است بانكها منابع قرض الحسنه خود را به بانك طلاي مستقل ارايه كنند و يا اينكه هر بانكي، تعدادي از شعب خود را به بانك طلا اختصاص دهد.
سرانجام بازار طلا اما نكته آخري كه همواره مد نظر قرار مي گيرد، تأثير يك پديده اقتصادي بر ساير شاخصهاي اقتصادي كشور است. مثلاً، به راحتي مي توان ميزان تورم را براساس نقدينگي موجود سنجيد، يا ارايه تسهيلات كوچك را سبب ساز ايجاد نقدينگي دانست، اما آيا ايجاد بانك طلا هم بر شاخصهايي همچون افزايش قيمت طلا در بازار تأثير خواهد گذاشت؟ كوروش گوهربين، رئيس اتحاديه طلا و جواهر تهران، در اين خصوص مي گويد: تجربه ايجاد بانك طلا در بسياري از كشورها صورت گرفته و تأثير مطلوبي در پيشرفت صنعت نيز داشته است. وي با اشاره به فعاليت بانكي مشابهي در كشور تركيه، اظهار مي دارد: توليد كنندگان كشور تركيه چندين سال است از اندوخته بانك طلاي اين كشور براي ارتقاي توليدات بهره مي برند. وي با بيان اينكه از پس اندازهاي طلاي مردم در اين بانك، صنعت و اشتغال رونق مي گيرد، در خصوص تأثير ايجاد بانك طلا در وضعيت بازار سكه و طلا مي گويد: تشكيل چنين بانكي تأثير خاصي در بازار نخواهد داشت.
ضرورت به نظر مي رسد با توجه به حجم زياد اندوخته هايي كه به صورت طلا در خانواده ها و تقريباً بي حاصل نگهداري مي شود، ايجاد بانك طلا بتواند بخش عمده اي از اين سرمايه را جذب كند و چنانچه سازوكار مناسبي طراحي شود، تبليغات مناسبي صورت گيرد و به مردم اطلاع رساني شود، به طور قطع در هدايت اندوخته هاي راكد به سمت اشتغال كه تقريباً دغدغه تمام مردم ايران است، مؤثر و مفيد خواهد بود. |