|
* سعيد كوشافر com.KooshaFar@yahoo-Saeed
شايد وقتي مردان سياهپوست از مخفيگاه جنگلي خود خارج شدند تا آخرين نقشه خود را عملي كنند، اصلاً به اين نكته

نمي انديشيدند كه اين آدم ربايي آنها تحولات جهاني در بزرگترين بازار انرژي را تغيير خواهد داد. آنها سوار بر قايق تندرو خود، درست در ساعتي كه مأموران ارتش نيجريه حضور نداشتند، به سكوي نفتي رسيدند. با سرعتي وصف نشدني اولين مردان مو بور و سفيد پوست را به طرف قايق هدايت كردند، شليك چند تير هوايي به كاركنان سفيد پوست سكوهاي نفتي اين كشور آفريقايي نشان داد، آدم رباها با كسي شوخي ندارند و فقط در مقابل دلارهاي تا نخورده است كه كوتاه خواهند آمد. اين مردان نه اولين و نه آخرين كاركنان غربي بودند كه در دلتاي نيجر ربوده مي شدند، اگرچه آزادي دختر پنج ساله انگليسي گروگان گرفته شده خبري خوش براي خارجيهاي مقيم اين كشور تلقي مي شد، اما در همان زمان 15 كارگر غربي در بند ستيزه جويان بودند. گروگانگيريها و خرابكاريهاي گاه و بي گاه همين ستيزه جويان كه از 10 سال قبل در جنوب شرقي اين كشور نفت خيز آغاز شده، طي سال اخير كاهش 25 درصدي صدور نفت نيجريه را سبب شد، كاهشي كه از آن به عنوان يكي از عوامل افزايش قيمت نفت در تابستان امسال ياد مي شود. اما نمي توان تمام معادلات را به ستيزه جوياني پيوند داد كه مردمشان در فقر مطلق، اما روي صندوقي بزرگ از طلاي سياه زندگي مي كنند. هزار يا هزار و پانصد مرد مسلح كه تعدادي از آنها تحت يك گروه مبارز در آدم رباييها نقش ندارند، نمي توانند به تنهايي بازار جهاني محصولي مانند نفت را در دست گيرند، حتي اگر نيجريه ششمين صادر كننده نفت جهان باشد.
بازار آمريكا اما اگر بدانيم يك كشور آفريقايي و البته دلتاي جنوبي آن كه به جنگلهاي انبوه و رودخانه هايي كه سالها قبل زلال و صاف بودند، يك چهارم نفت بزرگترين مصرف كننده جهان را تأمين مي كند، مي توان تا حدودي بين اين تغييرات ربط برقرار كرد. رسانه هاي ايالات متحده باخبر مي شوند كه ذخاير بنزين اين كشور با يك افت 2/4 درصدي نسبت به سال قبل روبرو شده و ماجرا را با كاهش توليد پالايشگاهها پيوند مي زنند. فصل تابستان است و تعطيلات در پيش، مردم در سر هواي سفر دارند و مصرف بنزين طي ماه آينده افزايش قابل توجهي خواهد يافت، از طرفي طوفان كاترينا كار خود را كرده و تعداد ديگري پالايشگاه در حال تعميرات هستند تا پس از آن بتوانند با حداكثر توليد فعال شوند.
عراق شايد اگر نخواهيم پرونده ستيزه جويان در مقابل جريان نفت را ببنديم بايد از جنگلهاي انبوه آفريقايي به نخلستانهاي بين النهرين سفر كنيم، جايي كه سالها قبل سردمداران بزرگترين مصرف كننده نفت جهان به طمع دكلهاي بزرگ و چاههاي پر محصول نفت بر آن سرزمين تاختند تا اين طلاي سياه را به سرزمين خودشان سرازير كنند. آمريكا كه گمان مي كرد با اشغال عراق يكي از شيرهاي اطمينان نفت را در دست گرفته است، اكنون در مقابل مخالفان اشغال با چنان كاهشي در توليد نفت روبرو شده كه حتي در زمان تحريمهاي صدام به اين اندازه كاهش نيافته بود. 5/1 ميليون بشكه كنوني صادرات نفت عراق كه توسط عوامل آمريكايي اداره مي شود در مقايسه با 7/1 ميليون بشكه صادراتي صدام از تأثيرگذاري كمتري در بازار جهاني برخوردار است و شايد به نوعي برخلاف انتظار حملات انتحاري و تروريستي به تأسيسات نفتي و لوله هاي انتقال باعث مي شود كه بازار جهاني بيشتر در التهاب اين مقدار صادرات فرو رود.
روسيه و ونزوئلا پوتين كه آخرين دوره رياست جمهوري اش را سپري مي كند و پس از آن ديگر نمي تواند رياست دولت را در دست داشته باشد، سعي دارد اصلاحات مورد نظرش را طي مدت باقيمانده به انجام رساند. اين افسر ارشد سابق «ك- گ ب» بهتر از هر كس مي داند كه در صورت قرار داشتن عنان انرژي كشورش در دست شركتهاي غربي يكي از اهرمهاي قدرتش را از دست خواهد داد، پس طي سالهاي اخير به طور محسوسي شركتهاي نفت روس و گاز پروم را جايگزين شركتهاي نفتي غربي در پروژه ها كرد. اين در حالي بود كه انتظار مي رفت با آزادسازي تجارت در عرصه جهاني، نقش شركتهاي غربي در توليد انرژي اين كشور غني افزايش يابد. تسلط بيش از پيش شركتهاي دولتي روسيه كه طي ماههاي قبل نشان داده اگر قرار باشد با استفاده از ذخاير انرژي اهداف سياسي اش را عملي كند، ساكت نخواهد ماند، بيشتر نگراني را به اردوي بازارهاي جهاني كشاند. اين حركت در شرايطي بود كه هوگو چاوز كه سياستهاي ضد آمريكايي اش در منطقه جنوبي آمريكا شهره شده، در يك ضرب الاجل از شركتهاي غربي خواست كه 60 درصد سهام خود را در پروژه هاي نفتي به دولت واگذار كنند. اگر چه دو شركت حاضر شدند اين روند را بپذيرند و با ترك ونزوئلا دست از منابع نفتي برداشتند، اما همين تحولات باعث شد تا كاهش توليد مقطعي به وجود بيايد كه البته بيشتر از ميزان توليد، اثر رواني آن مؤثر افتاد.
ايران اگرچه كارشناسان نفتي ايران با تلاش خود توانستند طي روزهاي اخير برداشت آزمايشي از ميدان نفتي آزادگان را آغاز كنند، اما در كل نمي توان منكر تأثير تحريمها در ميزان توليد نفت در دومين كشور داراي ذخاير انرژي جهان شد. ايران در راستاي سهميه تعيين شده در اوپك به توليد و صادرات مي پردازد، اما گاه برخوردهاي سياسي با پرونده هسته اي و تهديد و تحريمها باعث مي شود كه بازار جهاني نگران عكس العملهايي شود كه از سوي ايران ممكن است بروز يابد. اگرچه مسؤولان جمهوري اسلامي ايران اعلام كرده اند كه هرگز به استفاده سياسي از صدور نفت اعتقاد ندارند، اما برخي مواقع تحريمها و تهديدها به طور ناخواسته باعث كاهش توليد يا ايجاد شوك در بازار جهاني مي شود.
اوپك در حالي بازار پله هاي ترقي قيمت را طي كرد و تداعي گر روزهاي داغ نفت در تابستان سال گذشته است كه بسياري از كارشناسان پيكان نظرات خود را بر توليد اوپك متمركز كرده و خواستار افزايش توليد كشورهاي عضو اين سازمان شدند اين اظهارات در حالي كه طي ماههاي اخير اوپك توليد خود را كاهش نداده و قرار هم ندارد تا ماه سپتامبر اين روان را به نفع كاهش يا افزايش تغيير دهد. محمدالهاملي رئيس دوره اي اوپك تأكيد مي كند كه هيچ دليلي براي افزايش توليد نفت در حال حاضر وجود ندارد. او معتقد است كه افزايش كنوني قيمت نفت در بازارهاي جهاني به دلايلي غير از كمبود نفت در بازار ارتباط دارد. سالم البدري اظهار مي دارد كه ميزان ذخاير نشان مي دهد كه بازار با ذخاير بسيار بالايي روبروست. ذخاير آمريكا اكنون در بالاترين سطح در 9 سال اخير هستند و كشورهاي عضو سازمان همكاريهاي اقتصادي نيز چنين شرايطي را دارند.
درخواست افزايش در حالي كه اعضا و مسؤولان اوپك تأثير عوامل ديگري غير از ميزان توليد نفت بر افزايش قيمت را مورد تأييد قرار مي دهند، رئيس آژانس بين المللي انرژي تأكيد مي كند كه سازمان كشورهاي توليدكننده نفت (اوپك) بايد هر چه سريعتر توليد خود را افزايش دهند. كلورمانديل با بيان اينكه كشورهاي صنعتي و توسعه يافته به شدت نگران افزايش قيمت جهاني نفت هستند، تصريح مي كند: اوپك به شرايط بازار نفت آگاه است. بازار انرژي به نفت بيشتري احتياج دارد و اوپك بايد هر چه سريعتر سقف توليد خود را افزايش دهد. البته در كنار اين اظهارات يك گمانه زني نيز وجود دارد كه به احساسات ضد امپرياليستي كشورهاي اوپك باز مي گردد، برخي كارشناسان بر اين باورند كه اگرچه اعضاي اوپك مي توانند با افزايش توليد بر نبرد افزايش قيمتها غلبه كنند، اما احساسات ضد امپرياليستي و دخالتهاي آمريكا در كشورهاي ديگر باعث شده تا به اين امر اهتمام نورزند. آنها معتقدند كه عربستان به عنوان كشوري كه توان افزايش توليد را دارد، اكنون در مقابل اين فرايند مقاومت مي كند تا به نوعي اعتراض خود را به برخي سياستها اعلام كند. در همين راستا وزير نفت عربستان سعودي اظهار مي دارد: امروز هيچ كس دنبال نفت خام نيست و براي تأييد اين موضوع مي توانيد به سطح ذخاير نفتي توجه كنيد، توازن خوبي ميان عرضه و تقاضا وجود دارد، بنابراين عرضه نفت بيشتر كاري براي كاهش قيمت نفت انجام نخواهد داد.
تفسيري جديد در شرايط فعلي و با توجه به اينكه مشكل پالايشگاههاي آمريكا تا پاييز ادامه خواهد داشت و مسأله دلتاي نيجر نيز به اين راحتي قابل حل نيست، از طرفي درگيريهاي آمريكا در عراق و تهديدات اين كشور بر پرونده هسته اي ايران در كوتاه مدت به نتيجه نخواهد رسيد، پيش بيني كارشناسان مبني بر رسيدن قيمت نفت به 80 دلار دور از انتظار نباشد. به اين نكته بازار چين را هم اضافه كنيد كه علاوه بر رشد سريع اقتصادي و روند مصرف بنزين در اين كشور، ماهانه 9 درصد افزايش مي يابد. البته نبايد اين مسأله را هم از ذهن دور داشت كه اين افزايش قيمت اگرچه در كوتاه مدت به نفع كشورهاي توليد كننده خواهد بود، اما در بلندمدت كشورهاي مصرف كننده را به سمت انرژيهاي جايگزين و كاهش وابستگي به نفت سوق مي دهد و اين خيلي به نفع صادركنندگان نخواهد بود. همين امر باعث خواهد شد تا متغيرهاي ديگري طي روزهاي آينده وارد بازار شده و قيمتها را به حد متعادل تري نزديك كنند، كه البته اين متغيرها شايد بتوانند در شرايط فعلي حداكثر قيمت را به سطح 70 دلار برسانند كه با قيمت مورد نظر اوپك چند دلاري بيشتر فاصله ندارد. |