|
سيد حبيب قاآني
نخستين هم انديشي توسعه گردشگري درماني اواخر هفته گذشته در شرايطي در تهران برگزار شد كه براساس آمارهاي سازمان
جهاني بهداشت سالانه از طريق كشورهاي منطقه خاورميانه مبلغي حدود 40 تا 50 ميليارد دلار ارز در امور درماني به كشورهاي اروپايي و آمريكايي صادر مي شود و ايران با وجود ظرفيتهاي مناسبي كه براي ارايه خدمات درماني به كشورهاي همسايه و جذب درصد قابل توجهي از اين ارزها را دارد، هنوز آن چنان كه بايد نتوانسته در اين بازار رقابت توريسم درماني موفق باشد.
توريسم درماني، بحثي است كه مسؤولان بهداشت و درمان و گردشگري كشور چندسالي هست كه به آن توجه ويژه اي نشان داده اند، در واقع در سال 82 براي نخستين بار توريسم درماني در گردشگري ايران از سوي وزارت بهداشت مورد توجه قرار گرفت، اما در آن زمان آنچه كه براي وزارت بهداشت مورد توجه بود، اشتغالزايي دانش آموختگان پزشكي بود نه رونق توريسم درماني! اما در سال 83 و پس از ادغام دو سازمان ميراث فرهنگي و ايرانگردي و جهانگردي، شوراي مستقل به همين نام ايجاد شد كه متأسفانه آن هم هنوز رشد چشمگيري نداشته است !
عباس تقي زاده ، دبير كميته گردشگري سلامت سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري با اشاره به ظرفيتهاي كشور در حوزه توريسم درماني، تأكيد كرد: وجود ظرفيتهاي فراوان طبيعي و علمي در حوزه گردشگري سلامت و همچنين موضوع ميراث معنوي در زمينه طب سنتي ايراني و اسلامي با هدف توسعه گردشگري براي ارتقاي سلامت، مهمترين موضوعهاي حوزه توريسم سلامت هستند.
وي با اشاره به تشكيل كميته توريسم سلامت و عضويت نمايندگاني از سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري و وزارتخانه هاي بهداشت و درمان، رفاه و امور خارجه و وزارت كشور در اين كميته، افزود: دو استراتژي اصلي براي فعاليت آينده اين كميته درنظر گرفته شده اند كه شامل اطلاع رساني و تبليغ و همچنين ساماندهي فعاليتهاي حوزه سلامت مانند بيمارستانها، آژانسها و همه دست اندركاران حوزه گردشگري سلامت است.
وي از راه اندازي وب سايت اطلاع رساني كميته توريسم سلامت خبر داد و بيان كرد: براي اطلاع رساني و تبليغات لازم در اين حوزه، ساخت تيزرها و فيلمهاي تبليغاتي و چاپ و توزيع بروشورهاي اطلاعاتي در حوزه ظرفيتهاي طبيعي درماني ايران شامل آب هاي معدني و همچنين اطلاعات بيمارستانها، تجهيزات و امكانات درماني موجود در كشور آغاز شده است.
دبير كميته گردشگري سلامت سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري همچنين به انتشار كتابچه گردشگري سلامت تا سه هفته آينده خبر داد و اظهار داشت: آيين نامه اجرايي بيمارستانها براي ايجاد شرايط براي بيماران گردشگر تهيه و به آنان ابلاغ شده است.
ارز آوري آسان با گردشگري پزشكي
اما وزير بهداشت در سخنراني افتتاحيه همايش تخصصي گردشگري سلامت در آذرماه سال گذشته گفت: مسير گردشگران سلامت از كشورهاي پيشرفته به سمت كشورهاي در حال توسعه در حال تغيير است.
وي افزود: بيشترين تعداد كساني كه براي درمان وارد كشور مي شوند، براي درمان بيماري هايي از قبيل درمان ناباروري، خدمات دندانپزشكي از قبيل جراحي فك و صورت، جراحي قلب و جراحي هاي پلاستيك به مراكز درماني ما مراجعه مي كنند.
لنكراني با اشاره به اينكه هر نقطه از كشور مي تواند قطبي مهم براي توريسم درماني محسوب شود، ادامه داد: در غرب كشور و شهر مهران مراكز مهم ام.آر.آي، سي تي اسكن، آنژيوگرافي و اتاق عمل براي ارائه به كشورهاي عربي راه اندازي شده است.
شنيدن اين عبارات از زبان وزير بهداشت، شايد ما را به اين فكر بيندازد كه در كشوري كه بيمارانش از وضعيت مراكز درماني آن، چه دولتي و چه خصوصي رضايت كافي ندارند، چطور مي توان انتظار داشت بيماري از كشور بيگانه با خيالي آسوده خود را به دست پزشكان و متخصصان آن بسپارد؟
دكتر شاهين محمدصادقي، عضو هيأت رئيسه مجلس شوراي اسلامي و نماينده مردم كازرون، در سالهاي گذشته تحقيقات گسترده اي را در زمينه توريسم پزشكي انجام داده است. او اعتقاد دارد: هزينه هايي كه كشورهاي همسايه ايران صرف معالجه هاي درماني شان در اروپا و آمريكا مي كنند، مبلغي حدود دو سه برابر بودجه ارزي كشور است و ما با ايجاد هماهنگي ميان دستگاههاي ذي ربط مي توانيم سهم مهمي در جذب درصدي از اين هزينه ها داشته باشيم.
دكتر محمدصادقي افزود: موضوع توريسم پزشكي بحث مهمي است كه اگر خوب روي آن كار شود و جا بيفتد، به نظر يكي از راههاي بسيار سريع الوصول و ارزشمند ارزآوري در كشور ما خواهد بود.
وي با تأييد آمارهاي ارايه شده مي افزايد : آمارهاي سازمان جهاني بهداشت گوياي اين مطلب است كه كشورهاي همسايه ما براي امور درماني شان هزينه مي كنند. مبلغي كه حدود دو سه برابر بودجه ارزي كشور است. از سوي ديگر با نظر به اعتباري كه اروپاييها در اين زمينه دارند و با توجه به جاذبه هاي گردشگري، اقتصادي، تبليغاتي و خيلي از مسائل ديگر، قاعدتاً هميشه آنان سهم عمده اي از اين درآمدها را به خودشان اختصاص مي دهند، ولي اين طور نيست كه ميدان براي ما خالي باشد.
جذب 5 درصد هزينه هاي درماني كشورهاي همسايه
وي تصريح كرد: ما مي توانيم براي جذب 5 درصد از كل هزينه هاي درماني كشورهاي همسايه كه رقمي در حدود 5/2 ميليارد دلار مي شود، برنامه ريزي كنيم.جذب اين مبلغ كه گمان نمي كنم توقع خيلي بالايي باشد، تقريباً حدود يك سوم كل صادرات غيرنفتي ماست. اين درحالي است كه فقط بايد يكسري تسهيلات و تمهيدات را در داخل فراهم كنيم، چون همين تسهيلات است كه باعث جذب گردشگر درماني مي شود.
اما نكته مهم و قابل توجهي كه دكتر محمد صادقي در خصوص تأمين منابع مالي اين جريان اظهار داشت، اين است كه اگر قرار باشد منابع دولتي ما صرف اين كار شود، حتماً كار غلطي خواهد بود. يعني اگر قرار باشد بودجه بهداشت و درمان ما در روستاها و بيمارستانهاي دولتي صرف خدمات و تجهيزاتي شود كه به جاي بيماران ايراني، خارجيها از آن استفاده كنند، مطمئناً كسي موافق اين قضيه نخواهد بود.
اين نماينده مجلس تصريح كرد: نسبت بيماراني كه ما مي توانيم در سال جذب كنيم به كل بيماران خودمان بسيار كم است. در تهران آمارها نشان مي دهد كه در طول سال 7 درصد از افراد جامعه بستري مي شوند، يعني حدود 700هزار نفر.
اما در اين مدت مسؤولان براي توريسم درماني دست به انجام اقداماتي زدند كه از آن جمله مي توان به اينكه سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري ايران، شوراي سياستگذاري گردشگري سلامت را با عضويت نمايندگان وزارت بهداشت، وزارت رفاه، مديركل دفتر طرحهاي توسعه و سرمايه گذاري، دبير ستاد گردشگري سلامت (توريسم درماني)، رئيس بازاريابي و تبليغات و مديركل تجهيز منابع و بودجه سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري در اين زمينه تشكيل داده است كه رئيس آن معاون گردشگري اين سازمان است،همچنين تهيه طرح جامع گردشگري سلامت ،حضور در نمايشگاه هاي خارج از كشور بخصوص در كشورهاي حوزه خليج فارس ، طرح جامع «ايمني پزشكي توريسم» كه بر اساس قطعنامه نهمين اجلاس سازمان جهاني توريسم تدوين شده است، از جمله اين اقدامات است.
همچنين انجام مطالعات درباره مراكز آب درماني و تلاش براي جذب سرمايه گذاري براي ساخت اين مراكز، از ديگر برنامه هاي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري است. مشخصات آبهاي درماني نيز در حال جمع آوري است كه در قالب كتابي تدوين شود.
وزارت بهداشت براي توسعه توريسم درماني، تهيه طرح جامع توريسم درماني كشور را در نظر دارد كه يكي از اين برنامه هايي است كه هنوز به نتيجه نهايي نرسيده است و بخشي از مقررات اين طرح در معاونت سلامت وزارت بهداشت قابل تصويب است و بخشي ديگر كه مستلزم تكاليف قانوني است بايد به تصويب هيأت دولت برسد.
يكي ديگر از برنامه هاي در دست اقدام در وزارت بهداشت، صدور ويزاي درماني بوده است كه در صورت موافقت وزارت امورخارجه با صدور آن، امتيازاتي براي افراد دريافت كننده اين ويزا در نظر گرفته مي شود و صدور سريعتر ويزا از جمله امتيازات اين ويزاست.
مشكلات از ظاهر ساختمان تا بيمه بيماران
اما اگر واقعاً تعريف گردشگري پزشكي، مسافرت به منظور درمان يك سري از بيماريها و يا انجام يك نوع عمل جراحي در بيمارستانها و مراكز درماني است، پس مي توانيم تصور كنيم كه يك بيمار خارجي وقتي وارد مراكز درماني ما مي شود، در درجه اول نسبت به وضعيت ظاهري آن مركز چه قضاوتي خواهد كرد.
دكتر مويد علويان، معاون سلامت وزارت با اشاره به اينكه بيمارستانهاي ما هم مي توانند مثل بيمارستانهاي كشورهاي پيشرفته در جذب گردشگران شبيه لابي هتلها شوند، گفت: متأسفانه وضعيت ظاهري بيمارستانهاي ما به گونه اي نيست كه بيمار را ترغيب به ادامه روند درمان كند. همين امر باعث افزايش مشكلات در جذب گردشگران خارجي خواهد شد.
دكتر علويان با بيان اينكه وضعيت بيمه و تعرفه هاي اين بيماران همچنان داراي مشكلات اساسي است، ادامه مي دهد: ما هنوز نمي دانيم عده اي از بيماراني كه از كشورهاي ديگر وارد مي شوند، چه نوع خدمات درماني به آنان عرضه مي شود و يا اينكه آيا آنان از روند درمانشان راضي هستند يا خير. هنوز خيلي از اين بيماران بيمه نشدند و قانوني براي در نظر گرفتن بيمه مكمل براي شان وجود ندارد. خيلي از بيماران ايراني بيمه كشورهاي پيشرفته را دارند تا در صورت نياز به عمل جراحي به آن كشورها مسافرت كنند، ولي ما هنوز براي گردشگران خارجي اين كار را نكرديم و تعرفه هاي درماني آنان را به طور دقيق تعريف ننموده ايم.
گاهي نيز همان تعرفه اي كه مربوط به بخش دولتي است، از اين بيماران گرفته مي شود و اصلاً توجهي به اينكه بيمار چه شرايطي دارد، نمي شود.
نگاهي به روند پيشرفت كشورهايي مثل مراكش، هند و مالزي در جذب گردشگران نشان مي دهد اين كشورها با ايجاد رقابت در مبلغ خدمات، ايجاد تسهيلات، ايجاد امنيت براي توريستها و ايجاد مكانهايي به نام شهر سلامت، در اين زمينه بسيار موفق عمل كرده اند، ولي در كشور ما هنوز حتي تبليغاتي كه امكانات و جذابيتهاي كشور ما را براي گردشگران معرفي كند، وجود نداشته است.
به گفته دكتر علويان مشكلات اساسي ما اين است كه ما در مراكز درماني حتي يك بروشور براي معرفي خدماتمان به توريستها نداريم؛ هيچ كدام از مجلات علمي ما دو زبانه نيستند و استانداردها هنوز تعريف نشده اند تا اقدامات درماني بر روي بيماران خارجي بدون عارضه باشد. همه اين عوامل باعث مي شود نه تنها جذب توريست صورت نگيرد، بلكه حتي نتوانيم جلوي خروج بيماران خودمان را از كشور بگيريم.
محمدشريف ملك زاده ، معاون گردشگري سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري معتقد است : براساس آمارهاي جهاني، كشور امارات تا سال 2010 معادل 7 ميليارد درهم از حوزه توريسم درماني كسب درآمد مي كند، درحالي كه ظرفيتهاي موجود در كشور ما به مراتب بيشترند.
وي با بيان اينكه بايد با يك حركت انقلابي در حوزه توريسم درماني مشغول فعاليت شويم، گفت: خوشبختانه براساس آمارهاي موجود در اين حوزه كشور ما از ديگر كشورهاي فعال مانند آفريقاي جنوبي، سنگاپور، امارات و ... چندان عقب نيست، به طوري كه ما مي توانيم با برنامه اي دقيق و جامع و استفاده از ابزارهاي تبليغاتي، خود را به جايگاهي مناسب در اين حوزه برسانيم.
ملك زاده با اشاره به ارايه پروانه توريسم درماني به دفاتر خدمات مسافرتي اظهار داشت: پس از ابلاغ آيين نامه اجرايي به آژانسها از فعاليت همه دفاتر بدون مجوز در اين حوزه جلوگيري مي شود.
دبير كميته گردشگري سلامت سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري از بازرسي و نظارت بر تأسيسات گردشگري و تطابق آنها با اصول علمي و فني خبر داد و افزود: تا سه هفته آينده، شاهد تحولي بزرگ در عرصه سامان دهي تأسيسات گردشگري خواهيد بود.
وي طراحي تورهاي خاص را براي بيماران ضروري دانست و ادامه داد: براساس سياست سازمان براي تعريف «page» هاي توريستي در حوزه هاي مختلف تلاش مي كنيم تا تورهايي خاص را براي بيماران و خانواده هاي آنان طرح ريزي كنيم. در مقابل نيز دفاتر مسافرتي بايد تلاش كنند براي نگه داشتن بيمار پس از انجام درمان و در دوره نقاهت، برنامه ريزي مناسبي را در دستور كار خود قرار دهند.
نكته مهمي كه در اين ميان قابل ذكر است، توجه كامل همه مسؤولان به اين مسأله است كه اولويت درماني و ارائه خدمات بهداشتي و سلامتي در ايران با بيمار ايراني است .بعضي از بيماران ايراني در مراكزي كه بيماران عرب و تابعه كشورهاي ديگر در آنان رفت و آمد دارند از رفتار تبعيض آميز برخي كادرهاي خدماتي و درماني كه رنگ سبز دلار را بر اهميت خدمت رساني به بيماران خودي رجحان مي دهند بشدت گلايه مندند.
به هرحال درحالي كه قيمت ارزان خدمات پزشكي كشورمان نسبت به ديگر كشورهاي منطقه از جمله مزاياي مهم و اساسي براي فعاليت در حوزه توريسم درماني است و درمان بيماريهايي چون ناباروري، جراحي پلاستيك و زيبايي و همچنين كاشت دندان و جراحي لثه، مهمترين جاذبه هاي درماني ايران براي خارجيهاست. مي توان با توريسم درماني موقعيتي جديد براي توسعه گردشگري ايران كسب نمود كه لازمه آن برنامه ريزيهاي صحيحي است كه سازمانها و وزارتخانه هاي مختلف كشور بايد براي گسترش جذب اين نوع توريست انجام دهند، اتفاقي كه هنوز چشم انتظاريم! |
