|
* حميدرضا همايوني فر
پايان يافتن منابع سوخت فسيلي از يك سو و آلودگي محيط زيست از سوي ديگر، مباحثي بودند كه جامعه جهاني را به فكر جايگزيني
مناسب براي سوخت موتور خودروهاي بنزيني و ديزلي انداخت.
تصميم سازان عرصه جهاني به اين نتيجه رسيدند كه در صورت پيدا نكردن سوختي جديد، درآينده اي نه چندان دور جهان از لحاظ حمل و نقل و محيط زيست، دچار مشكل جبري خواهد شد؛ بنابراين با تحقيقات چندين ساله، به فكر تهيه سوخت از گاز طبيعي افتادند.
دانشمندان موفق شدند از گاز طبيعي به دو نوع سوخت «گاز طبيعي مايع» (LNG) و «گاز طبيعي فشرده» (CNG) دست يابند كه البته به دليل ارزان تر بودن نوع فشرده، (LNG) به سرعت از صحنه حذف و جاي خود را به (CNG) داد.
با پديد آمدن(CNG)، كشورها يكي پس از ديگري تصميم به استفاده از آن به جاي بنزين گرفتند، به گونه اي كه امروزه اين سوخت در كشورهايي مانند مصر، استراليا، نيوزيلند، آرژانتين، برزيل، ايالات متحده آمريكا، هند، پاكستان، بنگلادش و برخي كشورهاي اروپايي و ايران، تبديل به يكي از منابع اصلي سوخت موتور ماشين ها شده است.
بنابر اعلام سازمان بين المللي خودروهاي گازسوز، شركت حمل و نقل دهلي، در حال حاضر بزرگترين ناوگان اتوبوسهاي (CNG) را در اختيار دارد. همچنين كشور پاكستان از سال 2005 در آسيا به نخستين و در جهان به سومين كشور مصرف كننده سوخت (CNG) تبديل شده است.
* مشكل مهم: مخزن!
به رغم استفاده از CNG به عنوان سوخت خودروهاي سواري، ونهاي مسافربر، كاميونتها و اتوبوسها، هنوز آنگونه كه استفاده از اين نوع سوخت شايسته است، نتوانسته در جوامع گسترش يابد و دليل عمده اش هم اين است كه CNG جاي بيشتري را نسبت به بنزين يا گازوييل از خودرو اشغال مي كند.
به عبارتي ديگر، مخزني كه بايد براي ذخيره CNG تعبيه شود، بسيار بيشتر از مخزن بنزين فضا اشغال مي كند و همين ايراد سبب شده است كه طراحي خودروهاي كوچك گازسوز دشوار باشد. مشكل بزرگ مخزن CNG خودروها تا بدان حد است كه مثلاً در ماساچوست آمريكا، به اتوبوسهاي CNG سوز كه مخزنشان روي سقف خودرو است، اجازه وارد شدن به تونلها يا محوطه هاي سربسته را نمي دهند، چرا كه ارتفاع زياد اتوبوسها با ارتفاع كم تونلها ايجاد مشكل (مانند نشت گاز) مي كند.
* CNG يا بنزين؟
از زمان ورود CNG به عنوان سوخت جانشين بنزين، بحثهايي در مورد مفيد يا مضر بودن استفاده از آن مطرح بوده است.
براساس تحقيقات انجام شده، CNG داراي ويژگيهاي زير است: 1- صرفه اقتصادي: هزينه استفاده از CNG در حدود يك سوم هزينه استفاده از بنزين است، چرا كه ارزش انرژي زايي CNG بيشتر است.
بدان معنا كه براي پيمودن يك مسافت معين، مقدار سوخت CNG مصرف شده كمتر از بنزين مصرفي خواهد بود.
2- سازگاري با محيط زيست: استفاده از CNG به عنوان سوخت به طول قابل ملاحظه اي از آلايندگي هاي مربوط به خودروها مي كاهد؛ به طوري كه در خودروهاي CNG سوز بين 70 تا 90 درصد مونوكسيد كربن و 40 تا 60 درصد هيدروكربن كمتري نسبت به خودروهاي بنزين سوز توليد مي شود.
3- انعطاف پذيري: آساني استفاده؛ هنگامي كه خودرو CNG سوز مي شود، موتور همچنان ويژگيهاي بنزين سوز خود را حفظ مي كند، بنابراين خودرو در آن واحد امكان استفاده از دو نوع سوخت بنزين و CNG را مي يابد.
ويژگيهاي CNG در حالي است كه بررسيها درباره بنزين مي گويد؛ نگهداري بنزين در مخزنهاي بزرگ زيرزميني مي تواند خطر ساز باشد، چرا كه در صورت بروز نشتي در اين مخزنها و از آن جا كه بنزين داراي هيدروكربنهاي غير آليفاتيك و افزودنيهاي مضر است، منابع آب زيرزميني آلوده مي شود.
همچنين بنزين يكي از منابع گازهاي آلاينده است. حتي دود بنزين موتورهايي كه با بنزين بدون سرب يا تركيبات سولفوري با خود دي اكسيد كربن، اكسيد نيتروژن و مونوكسيد كربن به همراه دارد.
بنزين ناسوخته در فضاي باز، با نور خورشيد واكنش مي دهد و توليد غبار فتو شيميايي مي كند و استنشاق بنزين نيز آسيبهاي جدي به دستگاه تنفسي وارد مي كند.
بر خلاف ويژگيهايي كه درباره CNG و بنزين به عنوان دو سوخت خودرو ذكر شد، جاگير بودن مخزنهاي CNG از يك سو و رايج نشدن و در دسترس نبودن آن در جامعه و در نتيجه نياز به بنزين از سوي ديگر، سبب شده است كه خودروسازان براي حل مشكل خودروهاي سواري، سيستم دوگانه سوز را بر روي خودروهاي سواري پياده كنند تا بدين صورت راننده بتواند با فشردن يك كليد روي داشبورد خودرو خود، سوخت مورد نظرش را انتخاب كند.
* هيدروژن، سوخت سوم
هيدروژن به عنوان سوخت، نظريه اي بود كه از سال 2000 به بعد شكل گرفت. هيدروژن مي تواند به وسيله ترموليز كردن، دوهيدروژني كردن و يا الكتروليز، توليد شود.
استفاده از هيدروژن به عنوان سوخت علاوه بر آن كه انحصاركارتلهاي توليد كننده ديگر سوختها را مي شكند، كمك مي كند سوختهاي فسيلي تنها در نيروگاه، جايي كه گازهاي حاصل از سوخت آنها بيشتر قابل كنترل است، منتقل شود.
اما با اين وجود، در اجراي طرح هيدروژنه كردن خودروها، موانع فني و اقتصادي فراواني وجود دارد كه به نظر مي رسد مدت زمان لازم براي اجراي اين طرح را دهه ها به تعويق اندازد.
يك ويژگي هيدروژن اين است كه مي تواند به طور مداوم و از طريق خورشيد، آب، باد و انرژي هسته اي توليد شود. با اين حال، در حال حاضر خودروهايي كه با هيدروژن ساخته شده از هيدروكربنها كار مي كنند، نسبت به خودروهايي كه از بنزين، گازوييل يا متان استفاده مي كنند، آلايندگي به مراتب بيشتري دارند و علتش هم اين است كه اگر چه سلولهاي سوخت هيدروژن دي اكسيد كربن كمتري توليد مي كنند، توليد هيدروژن خود آلايندگيهاي افزوني را توليد مي كند.
به باور كارشناسان، تحت اين شرايط و در حالي كه توليد هيدروژن از لحاظ اقتصادي نيز مقرون به صرفه نيست، استفاده از آن به عنوان سوخت خودرو حتي در سطح حمل و نقل عمومي نيز منطقي به نظر نمي رسد. |
