|
گروه سياسي- آرش خليل خانه: انتشار فتاوي متحجرانه و برآمده از كج فهمي و كم مايگي جمعي از علماي وهابي و مفتيهاي

سعودي درباره هتك حرمت و تخريب عتبات عاليات و اماكن مقدس شيعيان و اعلان رسمي و گسترده آن، گوياي تغيير مسير و تحول در شيوه هاي فعاليت گروههاي تكفيري و راديكال سلفي است. اگر تا پيش از اين، تحركات اين گروهها در سايه مماشات حكومت سعودي به شكل غيرسازماني و سنتي انجام مي گرفت و فتاوي جسته و گريخته شماري از علماي اين سلك همچون «بن جبرين» جنجال برانگيز مي نمود، اما اينك حكم علني و تحركات گسترده و آشكار طلاب مدارس در اختيار اين فرقه بي آنكه با واكنشي از سوي حكومت سعودي روبرو شود، تخريب اماكن مقدس ائمه اطهار(ع) را مباح اعلام مي كند! خبرنگارگروه سياسي قدس در اين باره با مصيب نعيمي، كارشناس و تحليلگر مسايل سياسي منطقه به گفتگو پرداخته است. *آقاي نعيمي، اين تحول در حوزه و شيوه عمل سلفيون به ويژه علما و رهبران اين گروه در سعودي را چگونه بايد تفسير كرد؟ **ساختار مذهبي و طايفه اي در عربستان كه بر ساختار وهابيت نضج گرفته، در تحولات زماني منطقه و زمينه اي كه براي فعاليت بيشتر آنها فراهم شده، به نحوي در حال گسترش است كه حتي كار از دست دولت عربستان هم در مواردي خارج شده و مي بينيم كه امروز گروههاي افراطي و سلفي حتي در برابر حكومت و دولت عربستان هم نوعي ديدگاه تكفيري و انحراف از شرع را مطرح مي كنند. در نتيجه، دولت عربستان امروز با يك بحران جدي داخلي در اين زمينه روبروست. در گذشته، حكومت سعودي نوعي مماشات را در برابر اين جريان به خرج مي داد كه از بابت تعريف نوعي بده و بستان بود. از اين جهت كه گروههاي سلفي كه از قضا نفوذ گسترده اي در ساختار قبيله اي و كم اطلاع عربستان داشته و دارند، حكومت را و سياستهايش را تأييد كنند و در مقابل، دولت دست آنها را در امور مذهبي باز بگذارد و نوعي تعامل ميان آنها بود. ولي در چند سال اخير، اين وضعيت تغيير يافته و به يكي از چالشهاي عربستان بدل شده است. از اين جهت كه اين معادله يا معامله با فراتر رفتن سلفيون از حوزه دين و ورود آنها به حوزه سياست به هم خورده است. لذا نبايد فكر كرد ديدگاههاي دولتي و حكومتي پشت اين تحركات است، بلكه بايد گفت، اين روند بيش از همه لطمه و صدمه زيادي به خود سعودي وارد آورده و مي آورد. در واقع، اين گونه اقدامات افراطي از سوي وهابيون تندرو، بيش از همه به حيثيت و اعتبار دولت سعودي لطمه زده است. سعودي امروز با دو چالش و نگراني روبروست؛ يكي در داخل و ديگري با بيرون و به ويژه كشورهاي همجوار خود. اگر به ساختارهاي فكري همسايگان عرب سعودي هم بنگريم، در ساختارهايي كه از نظر سنتي مشابه اما در مسير تحولات متغير هستند- نظير امارات، بحرين، كويت و حتي در يمن- افكار و عقايد آنها تا مرز تكفير يكديگر نيز به چشم مي خورد. بنابراين بايد گفت، فتواي تخريب حرم ائمه(ع) تنها بخشي از مسأله است كه در فكر و انديشه انحرافي وهابيت ريشه دارد، اما حقيقت مسأله، وجود يك بحران داخلي در عربستان است كه تلاش زيادي صورت مي گيرد تا برملا نشده و به رسانه ها نرسد و نمودهاي داخلي آن پوشانده مي شود. لذا وقتي نسبت به مسايل بيروني يا مقدسات شيعه فتوايي داده مي شود، به دليل آنكه در حوزه حساسيت دولت سعودي نيست، راحت باز و علني مي شود. *اگر اين موضوع يك بحران داخلي و جدي براي سعوديهاست، چرا نوعي مسامحه در رويارويي با آن ديده مي شود؟ در واقع واكنش دولت سعودي به اين مساله سؤال بر انگيز است! **اين شرايط و موقعيت، بسيار پيچيده و تحليل آن سخت است و به عقيده من، بايد محذورات و امكانات حكومت عربستان را هم در آن لحاظ كرد. اين به معناي توجيه عملكرد آنها نيست، اما به لحاظ ساختار مذهبي، جمعيتي و قبيله اي، دست دولت آنها براي هر نوع واكنشي باز نيست، زيرا در برابر نفوذ سلفيون و وهابيون آسيب پذيرند. يعني حاكميت در سعودي به شدت نگران واكنشها به برخوردهايش با اين فرقه و گروه است كه حتي ممكن است تا تكفير حاكميت در اين كشور نيز پيش رود. در واقع، در ساختار ديني و تفكر مذهبي وهابيون وقتي مي بينيم در در گيري نيروهاي دولتي با آنها در گذشته كشته هاي اين گروه «شهيد» ناميده شده اند و حكومت نيز ترجيح مي دهد در اين باره سكوت كند و حتي ناچار مي شود كشته هاي آنها را تحويل دهد تا در مناطق تحت نفوذشان دفن شوند و نمي تواند مقاومت كند، باز مي گردد به نگراني كه از شرايط داخلي و آسيب پذيري خود دارد. *اين ضعف را تا چه حد بايد ناشي از مشكل ساختاري حكومت در عربستان و مشروعيت حكومت دانست؛ به ويژه در سالهاي اخير كه ساختارهاي حكومتي كشورهاي عربي منطقه با سؤال، فشار دروني و بيروني(بين المللي) در اين باره مواجه هستند؟ **فراموش نكنيم كه ساختار قدرت تقريباً در همه كشورهاي عربي، موروثي غيردموكراتيك و متأثر از يك بافت سنتي است؛ حتي اگر اسم آن جمهوري هم باشد. لذا بايد گفت، اين نتيجه همان اساس كجي است كه از اول در مماشات حكومت بنا گذاشته شده و اين عرف در سعودي به وجود آمده كه حوزه مذهبي حق دارد تمام تفكرات خود را در آن كشور به صورت استثنا پياده كند. در مجموع، اينها بخشي از بحران و زخمي است كه در اين ساختار متورم و چركين شده و الان در حال سر باز كردن است و حتماً ضرر و لطمه اصلي آن متوجه جامعه اهل سنت خواهد بود. |