* دكتر مجيد صفا تاج

آن زمان كه حضرت امام خميني(ره) رهبر و بنيانگذار انقلاب اسلامي، با اطمينان خاطر و يقين، از رفع تدريجي موانع بزرگ اسلام و فتح سنگرهاي كليدي جهان سخن به ميان آوردند، بسياري از تحليلگران و نظريه پردازان سياسي جهان تحقق اين امر را رؤيايي دست نيافتني مي پنداشتند. كساني كه حتي پيروزي انقلاب اسلامي ايران را حادثه اي منحصر به فرد و تكرار آن را نيز در ديگر نقاط جهان اسلام بسيار بعيد و غيرممكن مي دانستند؛ انقلابي كه در قرن بيستم به وقوع پيوست و حتي از سوي برخي «معجزه قرن بيستم» نام گرفت. اما ديري نپاييد كه اين انقلاب پس از ظهور و شكل گيري، توانست تأثيرها و بازتابهايي را بر سياست بين الملل بويژه در منطقه پيرامون خويش به منصه ظهور برساند. اين ويژگي باعث شد تا بررسي و مطالعه جنبه هاي مختلف انقلاب اسلامي از سوي صاحب نظران، انديشمندان و پژوهشگران علوم سياسي و اجتماعي مورد توجه قرار گيرد و آثار متعددي درباره انقلاب اسلامي در خارج از كشور به رشته تحرير درآيد. از جمله مي توان به آثار ميشل فوكو، نيكي كدي، ساموئل هانتينگتون و ... اشاره كرد كه به بررسي پديده انقلاب اسلامي از ابعاد مختلف پرداخته اند؛ هر چند زواياي بسياري در مورد انقلاب اسلامي براي آنها ناشناخته مانده است، زوايايي كه به فطرت ديني و الهي مردم مسلمان منطقه برمي گشت، مردم كشورهايي كه از نظامهاي سياسي ديني برخوردار نبودند.
در اين ميان، تركيه كشوري است كه كمتر كسي تصور مي كرد با داشتن يك نظام سكولار و حتي ضد دين كه بيش از هفتاد سال در تار و پود فرهنگ مردم اين كشور ريشه دوانيده بود، در آينده اي نه چندان دور، موانع داخلي خويش را يكي پس از ديگري پشت سر بگذارد و در انتخابات پارلمان به نامزدهاي اسلامگرايي رأي دهند كه محافل رسانه هاي غرب و نيز روزنامه ها و غربگرايان داخلي تركيه صريحاً از آن به عنوان پيروزي اسلام در تركيه ياد كنند. در اين خصوص، شبكه تلويزيوني فاكس نيوز آمريكا اعلام كرد: «اسلام در تركيه پيروز شد»
برخي روزنامه هاي تركيه نيز عنوانهايي با مضامين زير داشتند:

«زلزله 7/46 ريشتري تركيه را لرزاند»، «كودتاي مردمي در تركيه»، «پيروزي دموكراسي»، «اخطار ارتش كاري را از پيش نبرد و مردم كارشان را انجام دادند.»
طبيعتاً پيروزي انقلاب اسلامي ايران در منطقه استراتژيك خاورميانه، رهبران و سياستمداران جهاني و قدرتهاي سلطه گر را به اين فكر واداشته بود كه اين انقلاب در ميان كشورهاي منطقه - كه مركز مسلمانان و بويژه شيعيان در جهان است- انعكاس خواهد يافت. به همين لحاظ، جهان غرب بويژه آمريكا به منظور جلوگيري از گسترش حركتهاي انقلابي در كشورهاي عربي منطقه خليج فارس و حفظ منافع بين المللي خود، راهبردها و روشهاي مختلفي را اتخاذ نمود و حتي به اقدامهاي مهمي عليه جمهوري اسلامي ايران دست زد، اما هيچ گاه تصور نمي كرد كه اين انقلاب و انديشه آن با وجود كنترل شديد سازمانهاي امنيتي، از ديوارهاي آهنين بگذرد و بر جمهوريهاي مسلمان نشين اتحاد جماهير شوروي و تركيه، بازتاب و تأثير گذاشته و با تغيير ايدئولوژي و ماهيت احزاب سياسي و حركتهاي انقلابي در جهان اسلام، زمينه شكل گيري حكومتهاي جديد را در اين كشورها فراهم نمايد.
پس از پيروزي قاطع حزب عدالت و توسعه تركيه در انتخابات پارلماني اين كشور، كارشناسان و تحليلگران اقتصادي و سياسي جهان، عوامل متعددي را سبب اين پيروزي اسلامگرايان مطرح كردند. عواملي همچون:
موفقيت چشمگير حزب عدالت و توسعه در حوزه اقتصادي، افزايش درآمد سرانه اين كشور، انجام اصلاحات اقتصادي، ساماندهي منافع ملي و ملي گرايي توسط اردوغان و اتخاذ شيوه عملگرايي، جذب سرمايه خارجي و افزايش صادرات خارجي تا مرز 100 ميليارد دلار و ....
اما آنچه در اين ميان كمتر بدان اشاره شد، وجود عاملهاي ناشناخته در گذشته و تاريخ تركيه است. مسأله اي كه دو مسير پيروزي متوالي را براي حزب عدالت و توسعه طي 54 سال اخير فراهم نمود و اين حزب توانست پس از كسب پيروزي 2/34 درصدي در انتخابات پارلماني سال 82 و نيز پيروزي 38 درصدي در انتخابات شهرداريها، با كسب 12درصد بيشتر از انتخابات سال 82، با اقتدار كامل و كسب 63/46 درصد آراء، در اين انتخابات پيروز شود.
واقعاً اين عامل چيست كه حتي حوادث شرق اروپا و تحولات در كشورهاي آسياي مركزي و فروپاشي شوروي را نيز به دنبال داشته است و همچنان نيز موج عظيم آن، بيش از هر كشوري، آمريكا را در معرض مقابله جويي قرار داده است؟
«شما مي بينيد كه ناگهان يك دژ از هم فرو مي پاشد، فرو مي ريزد و از بين مي رود، اين يقيناً بي علت نيست. آن عاملهاي ناشناخته، اين جا خودش را نشان مي دهد، يقيناً بخشي از اين موضع گيري ها نسبت به ايمان الهي در اين كشورهاي متلاشي شده و در اين امپراتوريهاي در [هم] فرو ريخته- يعني بي اعتقادي به خدا- يكي از عوامل بوده است.
... [علت ] مسأله دشمني با دين و بريده شدن از ايمان معنوي است. در هر جا به هر اندازه كه اين عامل منفي وجود داشته باشد، به همان اندازه متلاشي و نابودي منتظرش است.
اين قرن- نه آن طور كه به چشم مي خورد- ان شاءا... قرن گرايش عمومي بشريت به سمت معنويت و دين است.»1
بدون شك، عملكرد نظام سياسي حاكم بر تركيه از زمان حاكميت سكولار در اين كشور تاكنون و دوري از دين و نيز اسلام زدايي و حتي اسلام ستيزي آنها در دوره هاي خاص و رويكرد جديد مردم اين كشور به فطرت الهي خويش بويژه پس از پيروزي انقلاب اسلامي، مهم ترين عامل در تغيير نگرش مردم و رويكرد جديد آنهاست. پديده اي كه به تأسي از اسلامگرايي مردم مسلمان ايران مي تواند در كنار انقلاب ايران و ديگر جريانهاي آرمانگراي ديني آزاديخواه در جهان اسلام معضل مهمي در حيات سياسي نظام سلطه جهاني به ويژه آمريكا پديد آورد؛ چنانكه «كويچان چارلزاي» در كتاب «پايان عصر آمريكا» از آن به عنوان «حاكميت سياسي اسلام» نام مي برد و مي گويد: «انقلاب ايران از چند جنبه يك معضل مهم در حيات سياسي آمريكا به شمار مي آيد. از يك طرف وقوع انقلاب ضد آمريكايي ايران در قلب خاورميانه و در كانون حوزه حساس خليج فارس، تمركز و اقتدار آمريكا را از بين برده و به يك نقطه تهديد براي اين كشور تبديل شده است و از سوي ديگر، ايران با احياي جنبه سياسي اسلام و هدايت معنوي جوامع اسلامي، موج عظيمي را در مقابله با مادي گرايي برپا كرده و در اين آوردگاه بيش از هر كشوري آمريكا به دليل سابقه و داعيه استعماري اش، در معرض اين مقابله جويي قرار دارد. در اين ميان، آمريكا نه تنها در فراسوي مرزها و كشورهاي پيراموني اش با معارضه جويي جنبش ديني مواجه است، كه از داخل نيز مسلمانان آمريكايي كه بعد از مسيحيان بيشترين جمعيت را به خود اختصاص داده اند، بخشي از مشغوليت اجتماعي را براي دولت آمريكا به وجود آورده اند و اين در حالي است كه بسياري از تحليلگران سياسي، قرن بيست و يكم را قرن حاكميت سياسي اسلام دانسته اند.
1- از بيانات حضرت آيه ا... خامنه اي در ديدار با اعضاي ستاد پيگيري قطعنامه 598 شوراي امنيت سازمان ملل، تاريخ سخنراني 30/9/