|
گروه سياسي- آرش خليل خانه: گسترش رو به رشد فعاليتهاي سازمان همكاريهاي اقتصادي شانگهاي به عنوان يكي از بزرگترين

ساختارهاي بين المللي و منطقه اي مؤثر در حوزه هاي اقتصادي، انرژي و امنيتي، روز به روز بر اهميت و جايگاه آن در نظام بين المللي و توزيع موازنه قوا در سطح جهاني افزوده است. در چند سال اخير و سرعت گرفتن همكاريهاي كشورهاي عضو اين سازمان تلاشهاي گسترده اي از سوي بلوك غرب براي معرفي اين سازمان به عنوان يك ساختار صرفاً امنيتي و حتي نظامي انجام شده است تا جايي كه در موج تبليغاتي عليه اين ساختار تلاش مي شود واژه «ناتو آسيايي» را مترادف با آن قرار دهند.از همين رو، عضويت ايران نيز در اين سازمان با حساسيتها و واكنشهاي گسترده اي از سوي غرب همراه بود. منابع نفتي گسترده ايران، سطح و توان تكنولوژيكي، منابع اقتصادي گسترده، موقعيت ژئوپولتيك و ژئواستراتژيك، رويكردهاي سياسي و سرانجام تثبيت ايران در باشگاه كشورهاي هسته اي موجب شده است، حضور ما در اين سازمان در كنار قدرتهاي اتمي مانند روسيه، چين، هند، پاكستان و قزاقستان موقعيتي برتر را براي ايران و فرصتي استراتژيك را در برابر سازمان شانگهاي قرار دهد. اكنون به بهانه حضور احمدي نژاد در نشست شانگهاي، خبرنگار سياسي قدس، اهميت و تأثيرهاي سازمان همكاريهاي شانگهاي و تعامل ايران با آن را در گفتگو با دكتر سيدرسول موسوي، مديركل مركز مطالعات سياسي و بين الملل وزارت خارجه به بحث و بررسي گذاشته است. * آقاي دكتر موسوي! عضويت ايران در سازمان شانگهاي بيش از آنكه از بعد اقتصادي مورد توجه قرار گيرد، به لحاظ سياسي در كانون جنگ تبليغاتي غرب قرار گرفت. اين رويه در مورد اصالت سازمان ياد شده نيز اعمال مي شود، علت چيست؟! ** سياست ايران گسترش حضور در ساز و كارهاي منطقه اي و بين المللي است. سازمان همكاريهاي شانگهاي يك نمونه آن است. در چند سال اخير ايران به عضويت ناظر سارك هم درآمد، تقاضاي عضويت در سازمان همكاريهاي درياي سياه و پيشنهاد تأسيس سازمان همكاريهاي دريايي خزر را هم مطرح كرده است و به دنبال تشكيل تركيبات جديد امنيتي در خليج فارس نيز هست. جمهوري اسلامي ايران همچنين در سازو كار همكاريهاي اقتصادي و اجتماعي اقيانوس هند هم عضويت را دنبال مي كند، بنابراين سازمان شانگهاي يك جهت گيري منفرد نيست و ما در تمامي سازو كارهاي اقتصادي و سياسي به صورت فعال در سطح منطقه و جهان فعال هستيم. در همين جهت بايد گفت، جنبش غيرمتعهدها و گروه دي هشت مواردي بود كه با تلاش ايران دوباره احيا شد.متأسفانه تأثير فعاليتهاي جمهوري اسلامي ايران موجب شده كه غرب اين گونه القا كند كه دولت نهم در مسير كشورهاي كمونيستي حركت مي كند، در حالي كه اصلاً اين گونه نيست.به عنوان مثال سازمان شانگهاي اصلاً ساختار كمونيستي ندارد، بلكه داراي يك ساختار و سازو كار مدرن و جديد است و ايران در همه ساختارهاي منطقه اي حضور خود را نشان مي دهد. بنابراين كساني كه ابعاد امنيتي و نظامي در سازمان شانگهاي را بزرگ مي كنند، به عمد اهميت و آثار و مزيتهاي گسترده اقتصادي در اين سازمان و ديگر ساختارهاي منطقه اي را مغفول نگه مي دارند. * آيا جايگاه ايران در سازمان همكاريهاي شانگهاي به گونه اي هست كه بتواند نقش استراتژيك را در اين ساختار ايفا كند؟ ** واقعيت اين است كه ايران اكنون در شرايط ويژه اي قرار دارد و موقعيت ما همواره يك موقعيت استراتژيك بوده است. اما تحولات بين المللي بر اين موقعيت استراتژيك اضافه شده و بر اهميت جايگاه ايران در تحولات منطقه اي افزوده است. ترديد نكنيم كه ايران با وضعيت كنوني اش در منطقه در هر سازمان و سازو كار امنيتي منطقه اي حضور يابد، تأثيرهاي زيادي در روند آن به وجود مي آورد. البته بايد توجه داشته باشيم كه عضويت ايران در سازمان شانگهاي هنوز به طور كامل پذيرش تعريف نشده و ما در كنار پاكستان، هند و مغولستان به صورت عضو ناظر هستيم و درخواست عضويت دايم ما هنوز مطرح است. * به هر حال نمي توان انكار كرد كه تركيب اعضا و موقعيت آنها يك وجه امنيتي ويژه نيز به سازمان همكاريهاي شانگهاي بخشيده است. در اين شرايط عضويت ايران بر موقعيت منطقه اي و بين المللي ما چه تأثيري دارد؟ ** جايگاه هر سازماني را بايد بر اساس تعاريف واقعي كه خود آنها ارائه مي دهند تعريف كنيم. سازمان همكاريهاي شانگهاي خود را يك سازمان امنيتي معرفي نمي كند، البته با توجه به ظرفيتي كه كشورهاي عضو دارند، به طور بالقوه مي توانند يك سلسله تغييرات استراتژيكي مفهومي در نظام بين الملل ايجاد كنند. بويژه اگر اعضاي ناظر، به عضويت دايم پذيرفته شوند. اينجاست كه سازمان همكاريهاي شانگهاي نه به جهت سازو كارهاي دروني و تعريف شده خود، بلكه به جهت عضويت كشورها و ظرفيتهايي كه ايجاد مي شود مي توانند تغييرات استراتژيكي مفهومي در ابتدا و ادامه به شكل واقعي در جهان به وجود آورد. در اين ميان، بي ترديد جايگاه ايران يكي از ويژگيهاي اساسي خواهد بود كه نه تنها در ارتباط با سازمان شانگهاي كه در هر ترتيب امنيتي ديگر ورود آن تغييرات استراتژيكي در كفه قدرت ايجاد خواهد كرد. * به نظر مي رسد حضور چند قدرت اتمي جهان در اين سازمان بر حساسيتها نسبت به عضويت ايران افزوده است؟ ** اين سازمان را صرفاً از بعد بحث هسته اي هم نبايد نگريست. در درون همين سازمان، روسيه و چين از اعضاي شوراي امنيت هستند كه در مقابل پيشرفت هسته اي ما موضع دارند و اين را نبايد فراموش كرد.اين سازمان خود به لحاظ جمعيت، وسعت سرزميني، داشتن منابع انرژي و اساساً رشد اقتصادي كه آسيا را به عنوان قدرت اصلي اقتصادي رو به رشد در جهان مطرح كرده حايز اهميت است. اين غربيها هستند كه خيلي از ابعاد نظامي و امنيتي اين سازمان را برجسته مي كنند و مي خواهند آن را برابر ناتو مطرح سازند تا نگذارند سازو كارهاي درون همكاريهاي آسيايي قوام و شكل پيدا كند در حالي كه وجوه همكاريهاي اقتصادي بويژه در بخش انرژي در اين سازمان كه جمهوري اسلامي ايران در نشست قبلي آن را پيشنهاد داد يكي از مهمترين تحولات درون اقتصاد بين الملل خواهد بود. در واقع نگاه ايران به سازمان شانگهاي يك نگاه توسعه اي در قالب همكاريهاي منطقه اي است، اگر چه همكاريهاي امنيتي و آثار آن خواه ناخواه در سايه توسعه سازمان شانگهاي به وجود مي آيد. |