|
* سعيد كوشافر
هنوز جوهر دستور رئيس جمهور براي ساماندهي شوراهاي عالي خشك نشده بود كه سخنگوي دولت خبر از ادغام 28 شورا در 4 شوراي عالي داد.

رئيس جمهور كه به مرد تغييرهاي سريع و طوفاني مشهور شده است حدود يك ماه قبل بحث تعدد شوراهاي عالي را مطرح كرد و به فاصله كمي از طرح مسأله به معاون اول خود دستور داد مسأله را بررسي و براي كاهش تعداد شوراها برنامه ريزي كند. اما هنوز بيش از 10 روز از دستور نگذشته بود كه الهام سخنگوي دولت خبر از شكل گيري 4 شوراي عالي جديد و انحلال و ادغام 28 شورا داد، اين فاصله يعني از دستور تا اجرا به قدري اندك بود كه كارشناسان را شوكه كرد و حتي در اين مدت آنها موفق نشدند نظراتشان را نسبت به اين تغيير مهم و البته از ديدگاه دولت ضروري ابراز كنند. اما پس از اعلام اين ادغام سيل اظهارنظرها در اين خصوص بر خطوط خبرگزاريها جاري شد، ولي نكته مشترك تمام اين اظهارنظرها موافقت با اين تصميم دولت بود.
چرا ادغام به طور قطع دومين موردي كه به عنوان دليل براي ادغام شوراها عنوان شده و مي شود، كمبود وقت رئيس جمهور و وزيران براي شركت در جلسات اين شوراهاست و دومين و شايد هم مهمترين دليل اتخاذ تصميمات موازي و يا بعضاً متناقض در جلسات اين شوراهاست كه البته در بسياري موارد حتي به اجرا هم منتهي نمي شد. آفت اول يعني عدم حضور رئيس جمهور و وزرا باعث مي شد تا جلسات شوراها توسط نيروهاي دست چندم وزارتخانه ها اداره شود كه آنها هم به دليل عدم توانايي لازم در تصميم گيري عموماً يا تصميم گيري را به جلسات بعد موكول كرده يا تصميمات جدي نمي گرفتند. اما در آفت دوم اگر چه ممكن است تصميمات موازي زياد تبعاتي نداشته باشد، اما تصميمات متناقض اين شوراها هزينه هاي زيادي بويژه براي اقتصاد كشور داشت. از طرفي به دليل اشتغال اعضاي شوراها در چندين شورا و پست ديگر كمتر مصوبات پيگيري مي شد، بنابراين اجراي اين مصوبات هم جدي گرفته نمي شد و در برخي موارد حتي به مرحله اجرا نزديك هم نمي شد. معاون اجرايي رئيس جمهور نيز دليل اصلي ادغام شوراها را وقت گير بودن رسيدگي به همه آنها و اتخاذ تصميمات متناقض از سوي برخي از اين شوراها عنوان مي كند. معاون امور حقوقي و امور مجلس وزارت كشور نيز در اين خصوص مي گويد: بعضي از اين شوراها و ستادها با كندسازي فرآيند تصميم گيري و افزايش حجم ديوانسالاري دولتي و كاغذ بازي اداري باعث پيچيدگي و كندي روند حركت كشور شده بودند.
دغدغه اقتصادي ها اقتصادي ها يعني كساني كه در امور اقتصادي فعاليت دارند كه طيف وسيعي را شامل مي شود و اتفاقاً هدف يكي از مهمترين ادغامهاي شورايي قرار گرفته اند. ادغام تعداد زيادي شوراي اقتصادي در يك شورا باعث شد تا برخي كارشناسان كه تا كنون در مقابل اين مسأله مقاومت مي كردند، چاره اي جز توصيه و تأكيد نداشته باشند. البته برخي نيز اين رويكرد را در پيش گرفتند كه اين ادغام و تحولات به مصوبه مجلس نياز داشته و دولت نمي تواند سرخود آن را اعمال كند. شوراي پول و اعتبار و شوراي عالي صادرات غير نفتي دو شورايي بودند كه بيشتر مورد توجه اهالي اقتصاد قرار گرفتند و حرف و حديث در مورد آنها بيشتر از ساير شوراها بود. محمدناصر توسلي زاده، نماينده مردم تربت حيدريه در مجلس شوراي اسلامي در اين خصوص مي گويد: ادغام برخي شوراهاي عالي نيازمند مصوبه مجلس است، ممكن است ادغام شوراهاي عالي مانند اشتغال و انرژي منع قانوني نداشته باشد، اما در ارتباط با ديگر موارد اجازه و مصوبه مجلس را مي خواهد. اين عضو كميسيون برنامه و بودجه خاطرنشان مي كند: شوراهاي عالي انقلاب فرهنگي، اقتصاد، پول و اعتبار بسيار مهم و حياتي است، لذا حتي اگر منع قانوني نداشته باشد، نمي توان به راحتي آن را ادغام كرد. محمدقلي يوسفي كارشناس اقتصادي نيز با هشدار به دولت مي گويد: اين نگراني وجود دارد كه دولت با ادغامهاي نادرست بخواهد به تمركز قدرت به جاي تمركز زدايي بپردازد، به طوري كه عملاً زمينه به تأخير افتادن تصميم گيريها در قالب صرفاً 4 شورا فراهم شود. اين كارشناس در خصوص شوراي پول و اعتبار اظهار مي دارد: مصوبات شوراي پول و اعتبار از اول نيز كارآمد نبودند و وجود يا عدم وجود آن نيز عملاً فرقي نداشت. مبين اين مطلب عملكرد شورا طي 30 سال گذشته است كه در اين مدت مصوبات آن رعايت نشد و در طول حياتش حتي يك مرتبه نيز به موارد مغاير با مصوبات اعتراض نكرد. وي در عين حال تصريح مي كند: دولت براي اينكه جنبه قانوني اين ادغامها نيز لحاظ شود، در قالب لايحه اي ادغامها را به مجلس اعلام نمايد. در همين حال دكتر كاظم نجفي علمي كارشناس اقتصادي نظر ديگري دارد و مي گويد: درباره شوراهايي كه مسؤوليتها و وظايف مستمر دارند مثل شوراي پول و اعتبار، شوراي عالي بيمه و شوراي اقتصاد بايد با دقت بيشتر يك كار جدي انجام داد. وي مي افزايد: اين شوراها وظيفه غير شورايي نيز دارند و ادغام آنها اين وظايف را تحت الشعاع قرار مي دهد و در اجراي صحيح آنها مشكل ايجاد مي كند. وي معتقد است شوراهاي خاصي كه وظايف دايم، مستمر و غير شورايي دارند، نبايد در قالب اين ادغام گنجانده مي شد و بايد فكر ديگري براي آنها كرد. دكتر مهدي تقوي ديگر كارشناس اقتصادي نيز اين گونه اظهار مي دارد كه بعضي از شوراها علاوه بر وظايف شورايي، وظايف مستمر و غير شورايي داشته كه ادامه فعاليتهاي غيرشورايي آنها در شرايط فعلي دشوار مي باشد، لذا مي توان در كنار ادغام شوراها، كارگروههاي تخصصي در زيرمجموعه شوراهاي عالي براي انجام وظايف غير شورايي تعريف كرد. عباسعلي نورا نيز به عنوان يك كارشناس اقتصادي اظهار مي دارد: دولت براي تصميم گيري در خصوص ادغام، انحلال، حذف يا ادامه فعاليت برخي شوراها مانند پول و اعتبار كه خود تنظيم كننده سيستم پولي كشور هستند و در سرنوشت اكثر بخشهاي اقتصادي تأثير دارند، بايد دقت نظر بيشتري مي كرد.
سخناني براي آينده فارغ از اين نقطه نظرات كه بهتر بود چه اتفاقي مي افتاد يا چگونه ادغام انجام مي شد، اكنون در مقابل كاري قرار گرفته ايم كه انجام شده و دولت طي بيانيه اي موارد ادغام را اعلام كرده است و درصدد است تا در كوتاهترين زمان اين پروسه را به سرانجام برساند. اگر چه در شرايطي كه بسياري از بخشهاي ديگر اقتصادي نيز دچار تحول و تغيير شده اند، دست زدن به شوراهاي عالي و تغيير، ادغام و انحلال آنها تأمل برانگيز است. اما بايد منتظر ماند و ديد كه نتيجه اين تحولات ناگهاني در اقتصاد كشور چه خواهد بود. در عين حال دولت نشان داده كه اگر چه شايد كمتر به نظر آيد، اما خود را در معرض توصيه ها و نقدها قرار مي دهد و اكنون بهترين فرصت براي توصيه به دولت براي ساختن 4 شوراي عالي قوي، كارآمد، تأثيرگذار و سريع است تا توان تصميم گيري كشور را بالا ببرد. رئيس كميسيون اقتصادي مجلس شوراي اسلامي در توصيه به دولت مي گويد: ادغام شوراها به شرطي مي تواند مؤثر باشد كه بدنه تخصصي آنها حفظ شود و در عين حال بتوانند از يك مديريت يكسان برخوردار شوند. وي مي افزايد: اگر به هر دليلي اين مديريت، قوي اعمال نشود نه تنها اهداف عالي پيش بيني شده محقق نخواهد شد، بلكه همين حركت بخشهاي موفق را نيز ناموفق خواهد كرد. حكيمي پور كارشناس اقتصادي نيز مي گويد: يكي از اتهاماتي كه در حال حاضر در برابر دولت مطرح مي شود، اين است كه در بسياري از تصميم گيريها با نظر مسؤولان داخلي و بدون لحاظ نظرات كارشناسي بوده است، بنابراين دولت در طرح ادغام شوراها ضرورت حضور نخبگان را مطرح كند. وي در عين حال مي افزايد: كساني كه در رأس اين شوراها قرار مي گيرند، بايد دقت كافي براي اداره شورا داشته باشند، چند شغله نباشند، توان اجرايي بالا و دانش لازم را داشته باشند، يعني نبايد در اين شوراهاي بزرگ افراد ناكارآمد و نالايق حضور داشته باشند، انتخاب اعضا نبايد سياسي باشد و دولت در اين مورد بايد دقت كافي را به خرج دهد. وي تصريح مي كند: در ادغام شوراهاي عالي بايد اين نكته مورد توجه باشد كه شوراي نهايي از بافت متجانس و هماهنگ برخوردار باشد و خط مشي آنها در موضوعات مختلف متفاوت نباشد، در غير اين صورت بافت تمام شورا زير سؤال مي رود. حكيمي پور در عين حال مي گويد: اگر قرار باشد اين شوراهاي عالي ادغام شده، كارگروههاي زير مجموعه براي انجام امور مستمر خود تشكيل دهند، اين خطر وجود دارد كه ادغام شوراها در عمل به ايجاد واحدهاي كوچكي بيش از 28 شوراي قبلي منجر شود.
عبرت، تجربه، توصيه اگر چه به نظر مي رسد كار 28 شوراي عالي تمام شده و تمام تصميمات را بايد از اين پس در 4 شوراي شكل گرفته جستجو كرد، اما نبايد اين نكته را هم از نظر دور داشت كه برخي از اين شوراها سابقه اي به اندازه نيم قرن داشته اند و بنابراين در آميختن دبيرخانه هاي آنها با يكديگر زمان زيادي مي برد. از طرفي ايجاد يك دبيرخانه كل براي هر شوراي عالي و بكارگيري كارشناسان و صاحبنظران در بخشهاي مختلف آن بي شك كاري نيست كه در يك يا چند روز قابل انجام باشد. بنابراين بايد منتظر ماند و ديد كه دولت تا چه اندازه از اشتباهات گذشته عبرت گرفته، تجربيات ديگران را مد نظر قرار مي دهد و به توصيه ها گوش مي سپارد تا بتواند كارآمدترين شوراهاي ممكن را تشكيل دهد. البته پذيرش 4 شوراي عالي براي تمام كشور از سوي برخي سازمانها شايد دشوار باشد كه قطعاً زمان اين مسأله را حل خواهد كرد. |