* غلامرضا قلندريان

نوري مالكي نخست وزير عراق امروز در رأس هيأتي براي حل و فصل مسائل امنيتي و سياسي وارد دمشق مي شود. سفر نوري مالكي به سوريه نخستين ديدار رسمي وي از ابتداي تصدي پست نخست  وزيري عراق در سال 2006 محسوب مي شود.
عراق و سوريه سال گذشته و در پي بازگشايي سفارتخانه هاي دو كشور در بغداد و دمشق روابط ديپلماتيك خود را پس از چند دهه از سر گرفتند.
پس از اشغال عراق و علايق همسايگان مبني بر رقم زدن آينده اين كشور به نحوي كه تهديدي عليه منافع ملي آنها نباشد، دخالتهاي پنهان و آشكار با حمايتهاي پشت پرده از ناامني ها و خشونتها در عراق، شدت يافت. تمام شش كشور همسايه عراق، دو متغير مهم قوميتي و عقيدتي در تركيب موازنه قدرت آينده منطقه را براي خود نكته اي بنيادي مي دانند.
تا زمان حيات حكومت خودكامه بعث، برخي از كشورها همانند اردن از تجانس سياسي با اين كشور برخوردار بودند، اما با فروپاشي رژيم بعث و با دستيابي ساير گروههاي مذهبي و قومي به آزادي عمل، موازنه قوا در منطقه به نفع ساير كشورها چرخش پيدا كرد؛ لذا در طول دو سال گذشته، تلاش اين گونه كشورها بر آن بوده كه به انحاي مختلف در اين كشور نفوذ داشته باشند. در اين رابطه، براي پيشبرد اهداف خود برچسبهايي را نيز به كشور ايران وارد نمودند.
اكنون كه اين وضعيت شرايط عراق را وارد مرحله بحراني كرده است، دولتمردان عراقي با درخواست از همسايگان جهت مشاركت در تثبيت آرامش و امنيت در كشورشان، راهي كشورهاي منطقه شده اند تا از اين طريق به تفاهمي دست يابند و نابساماني موجود را با همكاري كشورهاي پيراموني از بين برده و چشم انداز امنيتي عراق را رقم بزنند.
ژئوپلتيك سوريه و تعريف منافع از سوي اين كشور، دولت مذكور را متفاوت از بقيه كشورهاي عربي منطقه قرار داده است. سوريه كه در منظومه جغرافيايي عرب به اتخاذ مواضع مستقل در قبال تحولات جاري پيراموني و جهاني شهرت دارد، همواره مورد اهتمام قدرتهاي منطقه و فرامنطقه بوده است.
سوريه بنا به چالشهايي كه در سطح منطقه اي با آن مواجه است، در ميان همسايگان عراق بيشترين ميزان تأثيرپذيري را از تحولات اين كشور دارد. از نگاه حاكميت دمشق  كه پيوند ديرين فكري و سازماني با همتاي عراقي خود داشته اند عراق خاكريز دفاعي سوريه در برابر تهديدهاي آمريكاست. روند تحولات سياسي عراق و چشم انداز امنيتي و سياسي آن بخصوص در حوزه هاي قومي و وضعيت آمريكا در عراق، براي سوريها اهميت ويژه اي دارد. پس از حضور آمريكا در عراق، سوريه اين موقعيت را فرصت مغتنمي در نظر گرفته تا از اين منظر بتواند با درگير كردن آمريكاييها در عراق، ضمن تحليل بردن نيروي آنها، ضريب امنيتي خودش را افزايش دهد.
به نظر مي رسد مسأله براي سوريه در عراق موضوع اكراد است. به عبارت ديگر، برخورداري اين قوم از امكانات و فرصتهاي سياسي، اقتصادي و امنيتي تأثير مستقيم بر كردهاي سوريه خواهد داشت و مقامهاي اين كشور را درگير ماجرايي جديد خواهد نمود. بنابراين، دولت سوريه از اينكه اقوام كرد عراق داراي وزنه سياسي در اين كشور شوند، هراس داشته و همواره نگراني خويش را از اين بابت ابراز كرده است.
سوريه در بحران عراق همواره سعي نموده از بعثيها و جريانهاي مخالف با گروههاي كرد حمايت نمايد و به دنبال درگير نمودن آمريكا در اين كشور بوده است. آنچه به عنوان ناامني ها در عراق از آن ياد مي شود، همين جريانها هستند و آمريكاييها و دولت عراق مي كوشند با گروههاي مذكور برخورد كنند.
سوريه در سياست خارجي آمريكا، به عنوان كشور متخاصم و مخالف سياستهاي خاورميانه اي آمريكا عمل كرده است و اين موضعگيريها درگيري بين دو كشور را تشديد نموده است. تحريمهاي سردمداران كاخ سفيد درخصوص سوريه تأييدي بر اين ادعاست.
از سوي ديگر، با توجه به بحران بوجود آمده در كابينه عراق -كه در روزهاي اخير نشستهاي مسؤولان احزاب در اين كشور افق اميدبخشي را ترسيم مي نمايد- آقاي نوري مالكي درصدد است همسايگان عراق جهت كمك به بازگشت صلح و ثبات در اين كشور همكاري و برخي كشورها نيز با توجه به نفوذي كه دارند از اين اهرم براي مهار خشونتها و اعاده ثبات تلاش كنند.
اگر كشورهاي سوريه، عربستان، مصر و اردن تعهدها و الزامهاي نشستهاي مختلف عراق را در مكانهاي متعددي كه برگزار شده است مورد توجه قرار دهند، مي توان در آينده اي نه چندان دور آرامش را به ملت مظلوم و ستمديده عراق نويد داد، در غير اين صورت بايد همچنان شاهد افزايش عملياتهاي انتحاري و گسترش دامنه ناامني ها به ديگر نقاط عراق نيز بود.
بدين ترتيب، سوريه با عنايت به نگرانيهاي موجود، حوادث سياسي عراق را رصد كرده و به گونه اي موضوع را تعقيب مي نمايد كه نسبت به ديگر همسايگان در عراق عقب نيفتد. لذا در صورت تثبيت اوضاع داخلي عراق به شكل مطلوب آمريكا، سوريه ناچار است علاوه بر مواجهه در جبهه غربي (مقابل اسراييل) در مرزهاي شرقي اش نيز جبهه جديدي بگشايد.
بدين ترتيب، اميد مي رود همسايگان عراق در يك همگرايي، با پاسخ مثبت به درخواستهاي نخست وزير اين كشور در بازگرداندن امنيت و آرامش به جامعه عراق سهيم بوده و با رعايت حسن همجواري و احترام متقابل، روابط رو به رشدي را براي ارتقاي همكاريها رقم بزنند.
امروزه نقش همكاريهاي منطقه اي بر كسي پوشيده نيست و بازيگران همسايه از طريق همسويي منافع مي توانند ضمن تضمين ثبات در پيشرفتهاي اقتصادي، سياسي و امنيتي يكديگر مشاركت نمايند.
كشورهاي مسلمان منطقه بايد به قواعد دمكراتيك در عراق كه براساس قانون اساسي اين كشور و برآيند وفاق ملي است، احترام بگذارند و نتيجه انتخابات و فرايندهاي دمكراسي عراق را پذيرفته و با پرهيز از هرگونه مداخله، مردم اين كشور را در به دست گرفتن سرنوشتشان ياري كنند.
اميد مي رود آقاي نوري مالكي نتايج مثبتي را از سفر به كشورهاي همسايه به دست آورد و اين سرمايه را هزينه تفاهم برخي گروههاي سياسي عراق نمايد تا آنان نيز با پذيرش شرايط دمكراتيك، مطالبات شهروندي خود را در چارچوب قانون درخواست نمايند تا شاهد شكل گيري دولت وحدت ملي در عراق باشيم.