|
* سعيد كوشافر
در حالي كه كمتر از 48 ساعت تا برگزاري نشست وزيران سازمان كشورهاي صادركننده نفت (اوپك) در وين باقي مانده است، به نظر

مي رسد پيش بيني تصميم نهايي اعضاي اوپك در اين نشست كمي پيچيده تر از دوره هاي گذشته باشد. اعضاي اوپك در حالي روز 20 شهريور در وين به مشورت خواهند پرداخت كه مخالفت آنها با برگزاري نشست فوق العاده در زماني كه قيمت نفت به اوج رسيده بود و موكول كردن هرگونه ايجاد تغيير به نشست برنامه ريزي شده در سپتامبر، اين انتظار را در ميان مصرف كنندگان پديد آورده كه اوپك حتماً در نشست شهريور ماه خود با افزايش توليد موافقت خواهد كرد. از سوي ديگر، با وجودي كه موج رسانه اي ايجاد شده در آستانه اين نشست بيشتر از سوي مصرف كنندگان بوده و آنها بارها در گزارشها و گفت و گوهاي خود اوپك را موظف به افزايش توليد دانسته اند، توليدكنندگان اوپك مسأله افزايش توليد را كه مهمترين خواسته نمايندگان مصرف كنندگان است، لازم ندانسته و تأكيد مي كنند كه بازار از لحاظ عرضه نفت با كمبودي مواجه نيست و مصرف كنندگان بايد دليل رشد قيمتها را در جاي ديگري بجويند. اما مصرف كنندگان اين گونه فكر نمي كنند، آنها معتقدند كه بازار با تنشهايي به دليل ناكافي بودن ظرفيت با رويش و محدوديت توليد اوپك مواجه است. به عقيده آنها، در صورتي كه اوپك توليد خود را افزايش دهد، ذخاير نفتي جهان با افزايش مواجه خواهد شد و در آن صورت بازار تا اين حد نسبت به مسايل غير منتظره همچون توفان يا مسايل ژئوپلتيك شكننده نخواهد بود. نگراني مصرف كنندگان از سوي آمريكاييها با شدت بيشتري ابراز مي شود و آنها مي گويند، از آن جا كه قيمت نفت نوسانات زيادي را تجربه كرده است و حتي تا سطوح ركوردهاي بي سابقه خود نيز افزايش را تجربه كرده، از اوپك مي خواهيم كه نفت بيشتري توليد كند. ساموئل بورمن، وزير انرژي آمريكا، تأكيد دارد كه قبل از برگزاري نشست سازمان اوپك اين پيام را به وزيران كشورهاي عضو اين سازمان منتقل خواهد كرد.
مصرف كنندگان عصباني برخي تحليلگران بر اين باورند كه اوپكيها با افزايش ندادن سقف توليد به طور رسمي براي اقتصاد جهاني سوت نزاع اقتصادي را به صدا درآوردند. جالب اين جاست كه رويترز از افزايش توليد اوپك در ماه گذشته پرده برداشت. به عبارتي، اوپكيها توليد خود را به صورت غيررسمي افزايش داده اند، اما حاضر نيستند تا اين افزايش توليد را در وين رسمي كنند. واضح است كه تقاضاي بالا براي نفت 70 دلاري باعث شده است تا برخي از كشورهاي اوپكي، نفت بيشتري راهي بازار جهاني كنند. غربيها با اشاره به همين مسأله مي گويند كه اوپكيها به خاطر سود زخم نفتي را به چهره اقتصاد جهاني تحميل كرده اند. تحليل رويترز نيز بر اين اساس استوار است كه موضع گيري مصرف كنندگان در مقابل اوپك نوعي بازي سياسي- ديپلماتيك است، چون در شرايط امروز اقتصاد جهاني نمي توان به سادگي افزايش بهاي نفت را تنها به يك عامل و آن هم توليدكنندگان اوپكي نسبت داد.
نيازي به افزايش نيست اما همچنان وزراي نفت عضو اوپك بر اين عقيده اند كه نيازي به افزايش توليد نيست، آنها بر اين نكته هم عقيده اند كه افزايش قيمت اگرچه به سود كشورهاي عضو اوپك مي باشد، اما ارتباطي به افزايش توليد اين كشورها ندارد. اين كشورها به آن اندازه كه كشورهاي مصرف كننده نسبت به اين نشست حساس هستند، حساسيتي نداشته و حتي آن را داراي دستور زياد مهمي نمي دانند. وزير انرژي قطر مي گويد: از نظر من اوپك كار چنداني در نشست خود ندارد، اكنون زود است كه بخواهيم قضاوت كنيم اوپك بايد در زمستان توليد خود را افزايش دهد يا خير، اما سازمان اوپك در صورت مشاهده هرگونه كمبود نفت وارد عمل خواهد شد. به گفته وزير نفت قطر، در حال حاضر ذخاير نفتي در كشورهاي صنعتي در سطوح بالايي قرار دارد و پالايشگاهها نيز خواستار نفت خام بيشتري نيستند. عبدالعطيه مي افزايد: اگر اوپك هم توليد خود را افزايش دهد پالايشگاهها قادر به فرآوري نفت بيشتر نخواهند بود، قيمت بالاي نفت به مشكلات پالايش ارتباط دارد نه عرضه نفت به بازار. در همين حال رئيس دوره اي اوپك نيز در آستانه برگزاري نشست اين سازمان اعلام كرد: بازارهاي جهاني نفت از توازن و تعادل مناسبي برخوردارند. محمد الحاملي كه وزارت انرژي امارات را نيز برعهده دارد، مي گويد: هيچ كمبودي در بازار وجود ندارد و هرگونه اضافه توليد از سوي اوپك تنها باعث اضافه شدن به ذخاير تجاري مصرف كنندگان خواهد شد. الحاملي در ادامه خاطرنشان مي كند: اگر قيمتها در ظاهر به نظر بالا مي رسد، در واقع چنين چيزي وجود ندارد و قيمتها تقريباً نزديك به قيمتهاي دهه 1970 هستند.
نظر رسمي ايران در شرايطي كه قيمتهاي بالاي نفت و شرايط بازار يكي از مهمترين مسايل دستور كار نشست وين است، موضوع ديگري كه به طور قطع در اين نشست سايه مي افكند، تغيير وزير نفت ايران و اولين تجربه حضور نوذري در جمع وزيران نفتي اوپك است. تغيير ناگهاني وزيري هامانه و موضوع جايگاه ايران به عنوان دومين توليدكننده بزرگ اوپك به قدري توجه ديگر كشورها را به خود معطوف كرده بود كه رسانه هاي خارجي بلافاصله دست به كار شدند و با تهيه گزارشهايي از اين مسأله، اين نتيجه گيري را مطرح كردند كه اين اقدام تغييري در سياستهاي ايران در اوپك ايجاد نخواهد كرد. اما نوذري تنها چند روز پس از آن كه سرپرستي وزارت نفت را برعهده گرفت، با اظهاراتي هوشمندانه از تغيير نكردن سياستهاي توليدي ايران در اوپك سخن گفت و تأكيد كرد كه به نظر مي رسد ميزان توليد فعلي اوپك كافي باشد و در نشست آينده سقف فعلي حفظ شود. نوذري در ادامه مي افزايد: نمايندگان اوپك و كارشناسان با در نظر گرفتن رشد اقتصادي جهان، وضعيت بازارها و ذخاير استراتژيك نفت، ميزان عرضه و توليد را محاسبه كرده و سپس در خصوص توليد نفت تصميم گيري مي كنند، در حال حاضر نفت به اندازه كافي در جهان وجود دارد. در همين راستا جواد يارجاني رئيس امور اوپك و ارتباط با مجامع انرژي وزارت نفت درباره عوامل مؤثر بر ميزان تقاضاي نفت خام در ماههاي پاياني 2007 و ماههاي ابتدايي سال 2008 خاطرنشان مي كند: در حال حاضر شرايط اقتصادي خاص به ويژه موضوع وامهاي مسكن در آمريكا در خصوص وضعيت اقتصادي دنيا در شش ماه آينده تا حدودي نگراني ايجاد كرده كه همگي بر تقاضاي نفت خام تأثير منفي دارند. او همچنين توضيح داد: از سوي ديگر سطح ذخاير ميزان توليد كشورهاي غير اوپك و عوامل اساسي بازار نفت مورد توجه قرار گرفته و براساس آن تصميم گيري مي شود. به همين دليل از هم اكنون نمي توان گفت تصميم وزيران تغيير سطح سقف توليد اوپك خواهد بود يا خير؟ تصميم گيري در خصوص تغيير ميزان سقف توليد اوپك به بررسي گزارش كارشناسان بستگي دارد.
علامت قيمتها رئيس جديد آژانس بين المللي انرژي در آخرين اظهارنظر خود نگراني اش را معطوف به اوپك مي كند و معتقد است كه افزايش قيمت نفت مي تواند تهديدي براي توليدكنندگان باشد و بايد آنها را بيش از مصرف كنندگان نگران كند. اين لحن سياستمدارانه نوبو تاناكا حاكي از آن است كه مصرف كنندگان به هر توجيهي براي افزايش توليد اوپك متوسل شده اند. اين مقام آژانس بين المللي انرژي مي گويد: قيمت جهاني نفت كه در نزديكي ركوردهاي بي سابقه خود قرار گرفته است پيامي براي اوپك به شمار مي رود كه بازار جهاني نفت در شرايط خوبي به سر نمي برد. وي مي افزايد: سطح قيمتها يك علامت است، بازار همچنان شرايط پيچيده اي را تجربه مي كند و نگراني ما اين است كه در آينده چه اتفاقي خواهد افتاد. وي تصريح مي كند: عناصر نگراني در طرف مشابه است و مي توانيم همكاري نزديكتري داشته باشيم. وي تصريح مي كند: قيمت كنوني نفت از قيمتهاي آينده بالاتر رفته است و در اين شرايط پالايشگاهها تلاش مي كنند اقدام به خريد نفت خام بيشتر براي ذخيره سازي نكنند، بلكه ذخاير را مصرف كنند تا در آينده نفت ارزانتر خريداري كرده و جايگزين آن كنند و همين موضوع مي تواند دليل نگراني مصرف كنندگان باشد.
دو راهي توليد اما يك تحليل وسوسه انگيز نيز در بين تحليلگران بازار نفت در جريان است كه با توجه به رشد سطح قيمتها اوپك با افزايش توليد موافقت كند، چرا كه در غير اين صورت برخي اعضا به صورت غير رسمي توليد را افزايش داده و از اين بازار ماهي مقصود را صيد خواهند كرد. در عين حال همين تحليلگران مانع عمده در راه افزايش توليد را بازار پيش روي اوپك و كاهش احتمالي تقاضاي نفت خام عنوان مي كنند كه باعث مي شود چشم اندازي روشن از افزايش درآمد را پيش روي كشورهاي صادركننده قرار ندهد. جان كينگسون مدير پخش نفت يك پايگاه خبري اقتصادي مي گويد: اوپك در نشست 11 سپتامبر خود در وين واقعاً با يك دو راهي روبه روست. از يك سو قيمت نفت در بازارها به بالاي 75 دلار بازگشته است كه ممكن است اعضاي اوپك را متقاعد كند كه توليد را افزايش دهند، اما از سوي ديگر وقتي اعضاي اوپك به آمارهاي اقتصادي مصرف كنندگان توجه مي كنند و به اين نتيجه مي رسند كه احتمالاً در ماههاي آينده با كاهش تقاضاي نفت خام روبه رو خواهند شد كه اين مسأله افزايش توليد را براي آنها دشوار مي كند. حال بايد ديد در شرايطي كه اين بار نشست اوپك با متفاوت ترين تحليلها مواجه است و كارشناسان نفت برخلاف دوره هاي گذشته در خصوص نياز يا عدم نياز بازار به نفت اتفاق نظر ندارند، سرنوشت تصميم گيري به كجا خواهد رسيد. هر چند از شواهد امر اين گونه برمي آيد كه حفظ سقف فعلي توليد اوپك رأي بيشتري خواهد داشت، اما نمي توان منكر رايزنيهاي مصرف كنندگان و تأثير آنها در اجلاس 20 شهريور شد. |