|
*منور ميرشجاعان
شير تنها ماده شناخته شده در طبيعت است كه مي تواند نياز بدن را به طور متعادل تأمين كند. تركيبات عمده شير را آب، چربي،

پروتئين، لاكتوز (قند شير)، ويتامينها و مواد معدني تشكيل مي دهند. به علت هضم آسان، اين ماده همواره در رژيم تغذيه اي بيماران قرار داشته و مصرف آن در برنامه غذايي روزانه بيشتر افراد جامعه توصيه مي شود. اما گاهي اوقات، مصرف كنندگان اين ماده مغذي به سلامت آن مشكوك مي شوند، به طوري كه برخي اعتقاد دارند موادي كه به اين نوشيدني اضافه مي شود، از ارزش غذايي اين ماده مغذي مي كاهد. بسياري از افراد معتقدند، ارزش غذايي اين شيرها پايين است، چون آب يا موادي مثل شيرخشك به آن اضافه مي شود. اين در حالي است كه عنوان مي شود در شير 13 عنصر شناخته شده وجود دارد كه از ميان آنها، تنها ماده اي كه مي توان ميزان آن را در شير تغيير داد، چربي است و درصد چربي بر اساس برخي استانداردها مشخص مي شود. دلالان، مهمترين عامل تقلب در شير يكي از مباحث عمده اي كه در خصوص شير مطرح است، بالا بودن بار ميكروبي شير توليدي در كشور است. برخي از تحقيقاتي كه در اين زمينه انجام شده، حكايت از آن دارد كه بار ميكروبي شير توليدي در كشور ما حتي از كشوري مانند زيمبابوه نيز بيشتر است. به منظور رفع مشكلات در اين زمينه، از سال 84 طرح جامع شير با 10 پروژه نوشته و مصوب شد و نخستين مرحله آن به ميزان بار ميكروبي شير كشور مربوط بود. به عقيده كارشناسان، عمده بحث در مورد ايجاد بار ميكروبي بالا مربوط به بخش حمل و نقل است، زيرا اين بخش مسؤوليت خاصي در قبال شير ندارد. هر چند بهداشت دامداريها نيز در اين زمينه از اهميت ويژه اي برخوردار است. اين افراد معتقدند، علاوه بر موارد ذكر شده، دلالاني كه واسطه بين دامدار و مراكز جمع آوري شير يا كارخانه ها هستند نيز در افزايش بار ميكروبي شير نقش دارند، چون هيچ مسؤوليتي را نمي پذيرند و تنها به دنبال كسب سود خود هستند. اما از آنجا كه در سالهاي اخير بيشتر كارخانه ها توجه زيادي در اين زمينه معطوف داشته اند و شيرهايي را كه بار ميكروبي بالايي داشته باشند برگشت مي زنند، مشكل ديگري سلامت اين ماده مغذي و پيرو آن سلامت مصرف كنندگان را تهديد مي كند و آن نيز اضافه كردن موادي به شير براي پايين آوردن بار ميكروبي است. معاون توليد شير پاستوريزه پگاه خراسان در خصوص تقلباتي كه در اين زمينه صورت مي گيرد به خبرنگار ما مي گويد: برخي از افراد، برخي مواد ميكروب كش، «سود»، آب اكسيژنه و يا جوش شيرين به شير اضافه مي كنند كه بار ميكروبي شير را پايين بياورند. مهندس ايزدي مي افزايد: بسياري از اين تركيبات باعث از بين بردن بار ميكروبي شير به صورت مصنوعي مي شود، ولي ديگر آن شير، ماده اوليه مناسبي براي توليد محصولات نخواهد بود. چون از يك ماده اوليه بي كيفيت، محصول نهايي باكيفيت نمي توان توليد كرد. وي با اشاره به اينكه برخي از افراد سودجو به دنبال اين هستند كه با استفاده از اين تقلبات، بتوانند شيرشان را به شاخصهايي كه به آن جايزه تعلق مي گيرد برسانند، اظهار مي دارد: در شرايط كنوني روشهايي زيادي براي مشخص شدن تقلبات وجود دارد. اگر كسي به شير جوش شيرين اضافه كند، با تست جوش مي شود متوجه شد و اگر از تركيبات «سود» استفاده كنند، باعث بالا رفتن نقطه انجماد شير مي شود. وي با تأكيد بر اينكه شناسايي برخي از تقلبات دشوار است، خاطرنشان مي كند: به هر حال، وقتي خاصيت ميكروبيولوژي و شيميايي اين گونه شيرها گرفته مي شود، مشخصات طبيعي شير از بين مي رود. اين كارشناس با اشاره به اينكه دامدارهايي وجود دارند كه روي بهداشت و كيفيت شير كار مي كنند كه حتي ما به آنها جايزه مي دهيم، تصريح مي كند: دامدارهاي صنعتي نيز كمتر اقدام به تقلب مي كنند، ولي بيشتر شيرجمع كنها و دلالهاي شير اين نوع تقلبات را انجام مي دهند. وي مي گويد: خيلي از شيرهايي كه ما برگشت مي دهيم، توسط دلالان خريداري مي شود و اين افراد اگر بتوانند شير را به قيمت 250 تومان بخرند و با اضافه كردن «سود»، جوش شيرين و... بار ميكروبي آن را به طور مصنوعي پايين بياورند و شير را به قيمت 350 - 300 تومان بفروشند، اين كار را مي كنند. مهندس ايزدي با اشاره به اينكه بار ميكروبي شير پاستوريزه زير 100 هزار در هر يك سي سي است، اظهار مي دارد: شير خام نيز با توجه به سيستم بهداشتي هر دامداري متفاوت است. ما دامداريهايي داريم كه با استانداردهاي اروپا رقابت مي كنند، «توتال كانت» زير 100 هزار دارند كه شير خام اين دامداريها با شير پاستوريزه برابري مي كند. دامداريهايي نيز هستند كه شير توليدي آنها داراي بار ميكروبي بالاي 2 ميليون و 5 ميليون و حتي در برخي شيرها تا 100 ميليون هم هست كه اين شيرها ديگر قابل مصرف نيست. عضو كميته طرح ساماندهي دامداريهاي روستايي كشور نيز در اين رابطه به خبرنگار ما مي گويد: اگر كسي شاكي باشد در آزمايشگاههاي موجود قادريم قسمت اعظم اين تقلبات را شناسايي كنيم و تذكرات لازم را هم به توليد كننده بدهيم. مهندس فرقاني مي افزايد: طرح ساماندهي دامداريهاي روستايي توانسته با انجام 8 پروژه بار ميكروبي، شير را از 40 - 30 ميليون بار ميكروبي به زير يك ميليون و در برخي از مراكز حتي به كمتر از 500 هزار برساند. مهندس فرقاني تصريح مي كند: در اين طرح، ما حتي دامداريهايي داريم كه بار ميكروبي شير آنها زير 200 هزار و حتي 50 هزار است كه مستقيم به كارخانه مولتي كه شيرخشك توليد مي كند و يا به كارخانه پگاه انتقال پيدا مي كند. وي اصلاح نژادي، بهبود تغذيه دام، بهسازي و نوسازي اماكن دامي، ايجاد پايانه جمع آوري كود، ايستگاههاي جمع آوري شير، بهداشت توليدات، ايجاد سيلوي ذخيره ذرت علوفه اي و ايجاد انبارهاي استاندارد ذخيره علوفه را 8 پروژه اي مي داند كه در اين طرح دنبال شده است. اين مقام مسؤول با اشاره به اينكه هم در ايستگاه جمع آوري شير و هم در مراكزي كه شير را از ما تحويل مي گيرند، تست اوليه انجام مي گيرد، خاطرنشان مي كند: اگر كسي آب يا مواد خارجي به شير اضافه كرده باشد، دستگاه اوليه نشان مي دهد؛ اما مواد افزودني براي پايين آوردن بار ميكروبي شير در ايستگاههاي جمع آوري شير خيلي قابل تشخيص نيست، ولي مراكز تحويل گيرنده به راحتي اين تقلبات را متوجه مي شوند. وي قسمت اعظم مشكلات را از ناحيه دلالان مطرح كرده و اظهار مي دارد: بيشتر دامداران به دليل مسايل مذهبي و فرهنگي، علاقه مند به انجام چنين كارهايي نيستند. فرقاني مي گويد: با اجراي طرح ساماندهي دامداريهاي روستايي و ايجاد مراكز جمع آوري شير، يكي از كارهاي مهمي كه صورت مي گيرد كوتاه كردن دست دلالان است. علاوه بر اين كه خودروهاي جمع آوري شير را نيزساماندهي و استانداردسازي مي كنند. استفاده از شير خشك اقتصادي نيست يكي ديگر از مواردي كه مصرف كننده ها بارها به آن اشاره كرده اند، اين است كه گاهي اوقات شيرهاي پاستوريزه به خصوص شيرهاي يارانه اي، طعم شيرخشك مي دهد و ازاين مسأله اظهار نارضايتي داشتند.اما در مقابل اين نارضايتي، برخي از كارشناسان مطرح مي كنند كه شير خشك داراي ارزش غذايي بالاست و مي توان آن را بيش از يك سال خارج از يخچال نگهداري كرد كه براي تهيه آن، هزينه قابل توجهي صرف مي شود. بنابراين براي تهيه شير مايع، استفاده از شير خشك مقرون به صرفه نيست. ضمن اينكه در تعدادي از محصولات شيري نظير ماست، كارخانه ها موظفند از شير خشك استفاده كنند. معاون توليد شير پاستوريزه پگاه نيز با اشاره به اينكه در حال حاضر استفاده از شيرخشك براي تهيه شير پاستوريزه اقتصادي نيست، مي گويد: هر كيلو شيرخشك، 38 هزار ريال است. به گفته وي، اين كار از لحاظ اقتصادي بسيار نادرست است و هيچ عقل سليمي اين كار نمي كند. مهندس ايزدي همچنين به اجباري بودن استاندارد براي لبنيات اشاره كرده و خاطرنشان مي كند: شير چون محصولي است كه اكثر اقشار جامعه از آن استفاده مي كنند، اداره نظارت و استاندارد به صورت دوره اي از كارخانجات ما نمونه برداري و آزمايش كرده و در شرايط خاص، اخطار مي دهند وحتي مي توانند پروانه هاي توليد را باطل كنند. |